ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមការកត់ត្រានៅក្នុង Wikipedia ជម្លោះកាស្មៀរ ឆ្នាំ២០១៩–២០២០ គឺជារយៈកាលនៃភាពតានតឹងខ្លាំង និងការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងកងកម្លាំងឥណ្ឌា និងប៉ាគីស្ថាននៅតំបន់កាស្មៀរ ដែលជាតំបន់ជម្លោះដ៏យូរលង់នៅអាស៊ីខាងត្បូង។ ភាពតានតឹងបានកើនឡើងខ្លាំងក្នុងឆ្នាំ២០១៩ បន្ទាប់ពីការវាយប្រហារភេរវកម្មនៅ Pulwama ក្នុងខែកុម្ភៈ និងការវាយប្រហារតាមអាកាសរបស់ឥណ្ឌានៅ Balakot ក្នុងប្រទេសប៉ាគីស្ថាន។ លើសពីនេះ ការសម្រេចចិត្តរបស់រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌាក្នុងការដកសិទ្ធិពិសេសនៃមាត្រា ៣៧០ កាលពីថ្ងៃទី ៥ ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៩ បានធ្វើឲ្យស្ថានភាពកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ហើយបណ្តាលឲ្យមានការឃុំឃាំងមនុស្សរាប់ពាន់នាក់ ការកាត់ផ្តាច់ទំនាក់ទំនង និងការដាក់បម្រាមគោចរនៅក្នុងតំបន់ចាមមូ និងកាស្មៀរ។

ការប៉ះទង្គិចគ្នាតាមបណ្តោយខ្សែគ្រប់គ្រង (Line of Control) បានកើតឡើងជាញឹកញាប់ ដោយមានការបាញ់ផ្លោង ការប្រយុទ្ធគ្នា និងការស្លាប់ទាំងទាហាន និងជនស៊ីវិល។ ភាគីទាំងពីរបានចោទប្រកាន់គ្នាទៅវិញទៅមកពីការរំលោភបទឈប់បាញ់ជាច្រើនលើក។ នេះជាការកើនឡើងនៃអំពើហិង្សាដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតរវាងប្រទេសទាំងពីរដែលមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ហើយបានទាក់ទាញការយកចិត្តទុកដាក់ពីសហគមន៍អន្តរជាតិអំពីហានិភ័យនៃសង្រ្គាមទ្រង់ទ្រាយធំ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

យោងតាមទិន្នន័យពី Wikipedia តំបន់កាស្មៀរស្ថិតនៅភាគខាងជើងនៃឧបទ្វីបឥណ្ឌា និងជាតំបន់ដែលមានសណ្ឋានដីភាគច្រើនជាជួរភ្នំហិម៉ាល័យ ដោយមានជ្រលងភ្នំបៃតង និងបឹងធំៗ។ វាត្រូវបានបែងចែកជាបីផ្នែកគ្រប់គ្រងដោយឥណ្ឌា (ចាមមូ និងកាស្មៀរ) ប៉ាគីស្ថាន (Azad Kashmir និង Gilgit-Baltistan) និងចិន (Aksai Chin និង Trans-Karakoram Tract)។ ខ្សែគ្រប់គ្រង (LoC) គឺជាព្រំដែនយោធាដែលបំបែកតំបន់ឥណ្ឌា និងប៉ាគីស្ថាន ហើយត្រូវបានបង្កើតឡើងក្រោយសង្រ្គាមឆ្នាំ១៩៤៧-៤៨។

ប្រជាជននៅផ្នែកឥណ្ឌាមានប្រមាណ ១២ លាននាក់ ខណៈផ្នែកប៉ាគីស្ថានមានប្រមាណ ៤ លាននាក់។ ប្រជាជនភាគច្រើននៅតំបន់ទាំងមូលគឺជាអ្នកកាន់សាសនាអ៊ីស្លាម ប៉ុន្តែមានជនជាតិភាគតិចដូចជា ហិណ្ឌូ ស៊ីក និងពុទ្ធសាសនិក។ ភាសាសំខាន់ៗរួមមាន កាស្មៀរី ដូហ្គ្រី អ៊ូរ្ឌូ និងបាល់ទី។ តំបន់នេះមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រសំខាន់ ហើយជាប្រភពទឹកសម្រាប់ប្រទេសទាំងពីរ ដែលធ្វើឲ្យជម្លោះនេះមានវិមាត្រធនធានធម្មជាតិផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ជម្លោះកាស្មៀរមានឫសគល់ពីការបែងចែកឥណ្ឌានៅឆ្នាំ១៩៤៧ នៅពេលដែលរដ្ឋឯករាជ្យដែលគ្រប់គ្រងដោយមហារាជាហិណ្ឌូមួយអង្គត្រូវជ្រើសរើសចូលរួមជាមួយឥណ្ឌា ឬប៉ាគីស្ថាន។ យោងតាមកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រនៅលើ Wikipedia កងទ័ពកុលសម្ព័ន្ធប៉ាគីស្ថានបានចូលលុកលុយតំបន់នេះ ហើយមហារាជាបានស្នើសុំជំនួយពីឥណ្ឌា ដោយបានចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាចូលជាផ្នែកមួយនៃឥណ្ឌា។ សង្រ្គាមឥណ្ឌា-ប៉ាគីស្ថានលើកទីមួយបានបញ្ចប់ដោយបទឈប់បាញ់តាមរយៈអង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយបានបង្កើតខ្សែគ្រប់គ្រង LoC ឡើង។ យោងតាមដំណោះស្រាយរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ការបោះឆ្នោតប្រជាមតិត្រូវបានស្នើឡើង ប៉ុន្តែមិនដែលបានអនុវត្តទេ។

ភាពតានតឹងបានបន្តជាមួយនឹងសង្រ្គាមបន្ថែមនៅឆ្នាំ១៩៦៥ និង១៩៧១ និងការបះបោរប្រដាប់អាវុធនៅផ្នែកឥណ្ឌាចាប់តាំងពីចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០។ ប៉ាគីស្ថានបានគាំទ្រក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធបំបែកខ្លួន ខណៈឥណ្ឌាបានចោទប្រកាន់ប៉ាគីស្ថានពីការជ្រៀតជ្រែក។ ក្នុងរយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍ មានការស្លាប់ជាច្រើនម៉ឺននាក់ និងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សជាច្រើន។

នៅឆ្នាំ២០១៩ ភ្លើងសង្រ្គាមបានឆាបឆេះឡើងវិញបន្ទាប់ពីការវាយប្រហារដ៏សាហាវនៅ Pulwama ដែលសម្លាប់ទាហានឥណ្ឌាជាង ៤០ នាក់។ ឥណ្ឌាបានបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសនៅ Balakot ក្នុងប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ដែលនាំឱ្យមានការប្រយុទ្ធគ្នាតាមផ្លូវអាកាស និងការធ្លាក់យន្តហោះចម្បាំង។ បន្ទាប់មក ការដកមាត្រា ៣៧០ ក្នុងខែសីហាបានដកស្វ័យភាពពិសេសរបស់រដ្ឋ ធ្វើឲ្យប៉ាគីស្ថានបន្ទាបទំនាក់ទំនងការទូត និងបណ្តេញឯកអគ្គរដ្ឋទូត។ ស្ថានភាពនៅតែបន្តតានតឹងរហូតដល់ឆ្នាំ២០២០ ដោយមានការប៉ះទង្គិចគ្នាជាបន្តបន្ទាប់តាម LoC។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

យោងតាម Wikipedia ស្ថានភាពជម្លោះបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់សេដ្ឋកិច្ចក្នុងតំបន់កាស្មៀរ។ ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ២០១៩-២០២០ ការដាក់បម្រាមគោចរដ៏យូរ ការកាត់ផ្តាច់ទំនាក់ទំនងអ៊ីនធឺណេត និងទូរស័ព្ទ និងការបិទសាលារៀន បានធ្វើឲ្យជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាជនរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ វិស័យទេសចរណ៍ ដែលជាប្រភពចំណូលសំខាន់នៃតំបន់ បានធ្លាក់ចុះស្ទើរតែទាំងស្រុង។ កសិកម្ម និងពាណិជ្ជកម្មក៏រងការរំខានដែរ ដោយសារការរឹតត្បិតចលនា។

ផ្នែកវប្បធម៌ តំបន់កាស្មៀរមានប្រពៃណីដ៏សម្បូរបែប រួមទាំងសិល្បៈ សិប្បកម្ម (ដូចជាកម្រាលកាស្មៀរ និងកន្សែងប៉ាស្មីណា) កំណាព្យ និងពិធីបុណ្យសាសនាដែលរួមបញ្ចូលទំនៀមទម្លាប់ហិណ្ឌូ អ៊ីស្លាម និងពុទ្ធសាសនា។ ជម្លោះបានបណ្តាលឲ្យមានការផ្លាស់ទីលំនៅរបស់សហគមន៍ជាច្រើន ដូចជាពួកបណ្ឌិតកាស្មៀរ (Kashmiri Pandits) ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ហើយភាពតានតឹងបន្តធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់ការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌នៃតំបន់នេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន ជម្លោះកាស្មៀរនៅតែជាប្រធានបទសំខាន់មួយក្នុងនយោបាយអន្តរជាតិ។ ការដកមាត្រា ៣៧០ និងការផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាពរដ្ឋទៅជាដែនដីសហព័ន្ធបានបង្កឱ្យមានការថ្កោលទោសពីសហគមន៍អន្តរជាតិ រួមទាំងអង្គការសហប្រជាជាតិ និងអង្គការសិទ្ធិមនុស្សជាច្រើន ដែលបានចោទជាសំណួរអំពីការរំលោភច្បាប់មនុស្សធម៌។ ប៉ាគីស្ថានបានបន្តធ្វើយុទ្ធនាការការទូតប្រឆាំងនឹងឥណ្ឌា ខណៈឥណ្ឌាបដិសេធការចូលអន្តរាគមន៍ពីខាងក្រៅ ដោយចាត់ទុកថាជាកិច្ចការផ្ទៃក្នុង។

ការប៉ះទង្គិចគ្នាតាម LoC នៅតែកើតមានជាប្រចាំ ហើយមានរបាយការណ៍អំពីការស្លាប់របស់ជនស៊ីវិល និងទាហានជាញឹកញាប់។ ក្រុមអ្នកត្រួតពិនិត្យសិទ្ធិមនុស្សបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភអំពីស្ថានភាពនៅក្នុងរដ្ឋចាមមូ និងកាស្មៀរ រួមទាំងការចាប់ខ្លួនមេដឹកនាំនយោបាយដោយគ្មានការកាត់ទោស និងការដាក់កំហិតលើសេរីភាពបញ្ចេញមតិ។

សម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជា ជម្លោះនេះបង្ហាញពីភាពស្មុគស្មាញនៃជម្លោះទឹកដី ហើយរំលឹកពីសារៈសំខាន់នៃដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី ដែលជាមេរៀនសម្រាប់តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលមានបញ្ហាព្រំដែនផងដែរ។ លើសពីនេះ ឥទ្ធិពលនៃជម្លោះលើសន្តិសុខក្នុងតំបន់ និងតួនាទីរបស់មហាអំណាចដូចជាចិន និងសហរដ្ឋអាមេរិក បានធ្វើឲ្យបញ្ហានេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសទាំងអស់ក្នុងតំបន់។