ឯកសារសម្ងាត់

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ឯកសារសម្ងាត់ ឬព័ត៌មានចាត់ថ្នាក់ គឺជាសម្ភារៈសម្ងាត់ដែលរដ្ឋាភិបាល សាជីវកម្ម ឬអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលចាត់ទុកថាជាព័ត៌មានរសើប ដែលត្រូវតែការពារពីការបញ្ចេញដោយគ្មានការអនុញ្ញាត និងត្រូវការការគ្រប់គ្រងការផ្សព្វផ្សាយជាពិសេស។ ការចូលប្រើប្រាស់ត្រូវបានកំណត់ដោយច្បាប់ បទបញ្ជា ឬគោលនយោបាយសាជីវកម្ម ដោយអនុញ្ញាតឲ្យតែបុគ្គលដែលមានលិខិតអនុញ្ញាតសន្តិសុខ (security clearance) ចាំបាច់ និងមានតម្រូវការជាក់ស្តែងដើម្បីដឹង (need-to-know) ប៉ុណ្ណោះ។

គោលបំណងនៃការចាត់ថ្នាក់គឺដើម្បីការពារសន្តិសុខជាតិ អាថ៌កំបាំងពាណិជ្ជកម្ម ប្រតិបត្តិការយោធា និងផលប្រយោជន៍រសើបផ្សេងទៀត។ ប្រសិនបើឯកសារត្រូវបានលេចធ្លាយ វាអាចបណ្ដាលឱ្យខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរដល់អង្គភាពដែលពាក់ព័ន្ធ។ រូបភាពខាងលើបង្ហាញពីឯកសារមួយទំព័ររបស់ទីភ្នាក់ងារសន្តិសុខជាតិសហរដ្ឋអាមេរិក (NSA) ស្តីពីឧប្បត្តិហេតុ USS Liberty ដែលត្រូវបានដោះសោដោយផ្នែកក្នុងឆ្នាំ ២០០៤។ ឯកសារនេះមានកម្រិតចាត់ថ្នាក់ "សម្ងាត់កំពូល" (Top Secret) និងមានកូដសម្ងាត់ UMBRA សម្រាប់ប្រភពព័ត៌មានសម្ងាត់បំផុត។ គួរកត់សម្គាល់ថា នៅលើទំព័រតែមួយនេះ មានកម្រិតចាត់ថ្នាក់ខុសៗគ្នារហូតដល់ ៦ កម្រិត ដែលបង្ហាញពីភាពស្មុគស្មាញនៃប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងព័ត៌មានសម្ងាត់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការចាត់ថ្នាក់ឯកសារមានប្រវត្តិយូរអង្វែង ប៉ុន្តែប្រព័ន្ធទំនើបបានអភិវឌ្ឍយ៉ាងពេញទំហឹងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ២០។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ និងសង្គ្រាមត្រជាក់ មហាអំណាចបានបង្កើតក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ដើម្បីការពារព័ត៌មានរសើបទាក់ទងនឹងយោធា ការទូត និងស៊ើបការសម្ងាត់។

វិគីភីឌាបានផ្ដល់ឧទាហរណ៍ជាច្រើនពីយុគសម័យសូវៀត។ រូបភាពខាងលើបង្ហាញពីបញ្ជី "ជនក្បត់ជាតិ ភ្នាក់ងារចារកម្មបរទេស និងឧក្រិដ្ឋជនរដ្ឋដែលត្រូវតាមរក" របស់គណៈកម្មាធិការសន្តិសុខរដ្ឋ KGB ដែលចងក្រងឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៧៩។ ឯកសារនេះដើមឡើយត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជា "សម្ងាត់កំពូល" (Top Secret) ហើយឥឡូវត្រូវបានដាក់តាំងជាសាធារណៈនៅសារមន្ទីរជនរងគ្រោះដោយអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ក្នុងក្រុងវីលនីស ប្រទេសលីទុយអានី។ បញ្ជីនេះជាភស្តុតាងនៃការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធឯកសារសម្ងាត់ដើម្បីតាមដាន និងគ្រប់គ្រងបុគ្គលដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសត្រូវរបស់រដ្ឋ។ នៅក្នុងសារមន្ទីរដដែល មានបទបញ្ជា KGB ដើមមួយដែលក៏ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាសម្ងាត់ដែរ ដែលបង្ហាញពីការអនុវត្តន៍យ៉ាងទូលំទូលាយ។

ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ខាងកើតក៏មានប្រព័ន្ធសម្ងាត់រឹងមាំ។ គម្របសៀវភៅណែនាំម៉ាស៊ីនសម្ងាត់ Fialka ត្រូវបានសម្គាល់ថា "សម្ភារៈសម្ងាត់! សម្ភារៈសម្ងាត់កំណត់" (Verschlusssache)។ ចំណែកនៅប្រទេសស៊ុយអែត គេប្រើត្រាសម្ងាត់ "Hemlig" (សម្ងាត់) និង "Kvalificerat hemlig" (សម្ងាត់កំពូល) ដែលមានស៊ុមពីរជាសញ្ញាសម្គាល់។ ចក្រភពអង់គ្លេសមានគោលនយោបាយចំណាត់ថ្នាក់ជាតិដែលរួមមាន OFFICIAL, SECRET និង TOP SECRET។ ប្រព័ន្ធទាំងនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងអន្តរជាតិដើម្បីការពារព័ត៌មានសម្ងាត់តាមកម្រិតនៃការខូចខាតដែលអាចកើតមាន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងយុគសម័យឌីជីថល ការលេចធ្លាយឯកសារសម្ងាត់បានក្លាយជាបញ្ហាប្រឈមសំខាន់។ តាមវិគីភីឌា ច្បាប់នៅតាមប្រទេសជាច្រើនដាក់ទោសយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើការបញ្ចេញព័ត៌មានសម្ងាត់ដោយគ្មានការអនុញ្ញាត អាចរួមទាំងការជាប់ពន្ធនាគារ ឬការផ្ដន្ទាទោសព្រហ្មទណ្ឌ។ ករណីល្បីៗដូចជាការលេចធ្លាយឯកសារតាមរយៈ WikiLeaks និងឯកសារដោយ Edward Snowden បានធ្វើឱ្យមានការពិភាក្សាជាសកលអំពីតម្លាភាពរដ្ឋាភិបាល និងសិទ្ធិសាធារណៈក្នុងការទទួលបានព័ត៌មាន។

រដ្ឋាភិបាលក្នុងប្រទេសមួយចំនួនបានដំឡើងការយល់ដឹងជាសាធារណៈអំពីកាតព្វកិច្ចការពារការសម្ងាត់។ រូបភាពខាងលើបង្ហាញពីអគារការិយាល័យរដ្ឋាភិបាលនៅទីក្រុងវូហាន ប្រទេសចិន ដែលមានផ្ទាំងស្លោកធំសរសេរថា "ការពារការសម្ងាត់ជាតិគឺជាកាតព្វកិច្ចរបស់ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប"។ សារនេះបញ្ជាក់ពីគោលគំនិតដែលថាការថែរក្សាការសម្ងាត់មិនមែនគ្រាន់តែជាទំនួលខុសត្រូវរបស់មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាកាតព្វកិច្ចរបស់ពលរដ្ឋគ្រប់គ្នា។

ក្នុងនាមជាអ្នកអានខ្មែរ លោកអ្នកអាចចាប់អារម្មណ៍លើប្រធានបទនេះ ពីព្រោះការគ្រប់គ្រងឯកសារសម្ងាត់គឺចាំបាច់សម្រាប់សន្តិសុខជាតិនៃប្រទេសកម្ពុជា ក៏ដូចជាក្នុងតំបន់អាស៊ានដែរ។ ជាមួយនឹងការកើនឡើងនៃបណ្តាញសង្គម និងបច្ចេកវិទ្យាទំនាក់ទំនង ការលេចធ្លាយព័ត៌មានរសើបអាចកើតឡើងយ៉ាងងាយស្រួល ដែលជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលពង្រឹងច្បាប់ការពារទិន្នន័យ និងឯកសារសម្ងាត់។ ដូច្នេះ ការយល់ដឹងអំពីគោលការណ៍ចាត់ថ្នាក់ឯកសារគឺមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ពលរដ្ឋគ្រប់រូបនៅកម្ពុជា ក្នុងយុគសម័យព័ត៌មាន។