អាកាសធាតុ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អាកាសធាតុ គឺជាគំរូអាកាសរយៈពេលវែងនៅក្នុងតំបន់មួយ ដែលជាធម្មតាគិតជាមធ្យមលើរយៈពេល ៣០ ឆ្នាំ។ តាមវិគីភីឌា អាកាសធាតុ គឺជាទិន្នន័យមធ្យម និងភាពប្រែប្រួលនៃអថេរឧតុនិយម ចាប់ពីខែរហូតដល់រាប់លានឆ្នាំ។ អថេរឧតុនិយមសំខាន់ៗមួយចំនួនដែលត្រូវបានវាស់វែងជាទូទៅ រួមមាន សីតុណ្ហភាព សំណើម សម្ពាធបរិយាកាស ខ្យល់ និងទឹកភ្លៀង។

ក្នុងន័យទូលំទូលាយ អាកាសធាតុ គឺជាស្ថានភាពនៃសមាសធាតុនៃប្រព័ន្ធអាកាសធាតុ រួមមាន បរិយាកាស (atmosphere) ផ្ទៃទឹក (hydrosphere) ផ្ទាំងទឹកកក (cryosphere) សំបកផែនដី (lithosphere) និងជីវមណ្ឌល (biosphere) និងការធ្វើអន្តរកម្មរវាងពួកវា។ តាមវិគីភីឌា អាកាសធាតុនៃទីតាំងមួយត្រូវបានប៉ះពាល់ដោយ រយៈទទឹង រយៈបណ្តោយ សណ្ឋានដី កម្ពស់ ការប្រើប្រាស់ដី និងផ្ទៃទឹកនៅក្បែរ ព្រមទាំងចរន្តទឹកទាំងនោះ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ភូមិសាស្ត្រនៃតំបន់មួយមានឥទ្ធិពលដោយផ្ទាល់ទៅលើអាកាសធាតុរបស់វា។ កត្តាដូចជារយៈទទឹង កម្ពស់ និងចម្ងាយពីសមុទ្រ ជាអ្នកកំណត់សីតុណ្ហភាព និងបរិមាណទឹកភ្លៀងប្រចាំឆ្នាំ។ ប្រជាជននៅទូទាំងពិភពលោកបានប្រែប្រួលរបៀបរស់នៅស្របតាមអាកាសធាតុក្នុងតំបន់របស់ពួកគេ ដែលនាំឲ្យមានភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌និងសេដ្ឋកិច្ច។

ដើម្បីសម្រួលដល់ការសិក្សា អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានបង្កើតប្រព័ន្ធចាត់ថ្នាក់អាកាសធាតុផ្សេងៗ។ ប្រព័ន្ធដែលល្បីជាងគេគឺ Köppen-Geiger ដែលបង្កើតឡើងដោយលោក Wladimir Köppen នៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ និងកែលម្អដោយលោក Rudolf Geiger ។ តាមវិគីភីឌា ប្រព័ន្ធនេះបែងចែកអាកាសធាតុជា ៥ ក្រុមធំៗ ដោយផ្អែកលើសីតុណ្ហភាព និងទឹកភ្លៀង រួមមាន អាកាសធាតុត្រូពិក ស្ងួត ក្តៅ ត្រជាក់ និងតំបន់ប៉ូល។ ផែនទីខាងលើបង្ហាញពីការចែកចាយប្រភេទអាកាសធាតុទាំងនេះនៅចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨០ ដល់ ២០១៦។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការយល់ដឹងអំពីអាកាសធាតុមានឫសគល់តាំងពីសម័យបុរាណ។ ជនជាតិក្រិចបុរាណដូចជា អារីស្តូត បានបែងចែកពិភពលោកជាតំបន់អាកាសធាតុ ៥ ប្រភេទ។ ប៉ុន្តែការសិក្សាអាកាសធាតុបែបវិទ្យាសាស្ត្រពិតប្រាកដបានចាប់ផ្តើមនៅសតវត្សរ៍ទី ១៧ ជាមួយនឹងការបង្កើតឧបករណ៍វាស់កម្តៅ និងឧបករណ៍វាស់សម្ពាធ។

នៅសតវត្សរ៍ទី ២០ ការស្រាវជ្រាវអាកាសធាតុមានការរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស រួមមានការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធចាត់ថ្នាក់ដូចជា Köppen-Geiger និងការស្វែងយល់ពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុដែលបណ្តាលមកពីមនុស្ស។ ការប្រើប្រាស់ផ្កាយរណបបានជួយឲ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រតាមដានការប្រែប្រួលនេះបានទូទាំងពិភពលោក។ ការរកឃើញអំពីឥទ្ធិពលផ្ទះកញ្ចក់ដោយ Svante Arrhenius នៅដើមសតវត្សរ៍ គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ការយល់ដឹងអំពីការឡើងកម្តៅភពផែនដីបច្ចុប្បន្ន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

អាកាសធាតុមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើសេដ្ឋកិច្ច ជាពិសេសវិស័យកសិកម្ម ទេសចរណ៍ និងថាមពល។ នៅកម្ពុជា ដែលពឹងផ្អែកលើកសិកម្មជាចម្បង ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុដូចជាទឹកជំនន់ និងគ្រោះរាំងស្ងួត បានប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ដល់ផលិតកម្មស្បៀង និងជីវភាពរស់នៅ។ ទេសចរណ៍ដែលជាវិស័យសំខាន់ក៏រងផលប៉ះពាល់ពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុដែរ។

ចំណែកវប្បធម៌វិញ អាកាសធាតុបានកំណត់រូបរាងស្ថាបត្យកម្ម សម្លៀកបំពាក់ និងរបបអាហាររបស់ប្រជាជននៅតាមតំបន់ផ្សេងៗ។ ជាឧទាហរណ៍ ប្រជាជននៅតំបន់ត្រូពិកច្រើនស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ស្តើង និងរស់នៅក្នុងផ្ទះដែលមានខ្យល់ចេញចូលបានល្អ ខណៈដែលប្រជាជននៅតំបន់ត្រជាក់ត្រូវការសម្លៀកបំពាក់កក់ក្តៅ និងផ្ទះបិទជិត។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានក្លាយជាបញ្ហាសកលធំបំផុតមួយនៅសតវត្សរ៍ទី ២១។ ការកើនឡើងនៃសីតុណ្ហភាពជាមធ្យម ការរលាយផ្ទាំងទឹកកក និងការកើនឡើងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ គឺជាសញ្ញាបង្ហាញពីវិបត្តិនេះ។ កម្ពុជា ក្នុងនាមជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ពិតជារងផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំង តាមរយៈទឹកជំនន់ និងការបាត់បង់ដំណាំ។

សារព័ត៌មានជាច្រើនបានរាយការណ៍អំពីកិច្ចប្រជុំអន្តរជាតិដូចជា COP ដែលមានគោលដៅកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។ កិច្ចព្រមព្រៀងប៉ារីសឆ្នាំ ២០១៥ គឺជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដ៏សំខាន់មួយក្នុងការទប់ស្កាត់ការឡើងកម្តៅមិនឲ្យលើសពី ២ អង្សាសេ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការតាមដានព័ត៌មានទាំងនេះជួយឲ្យយល់ពីហានិភ័យ និងឱកាសដែលកម្ពុជាអាចទទួលបានពីជំនួយអន្តរជាតិក្នុងការសម្របខ្លួនទៅនឹងអាកាសធាតុ។