អាកាសធាតុវិទ្យា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា អាកាសធាតុវិទ្យា (Climatology) ឬវិទ្យាសាស្ត្រអាកាសធាតុ គឺជាការសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្រអំពីអាកាសធាតុរបស់ផែនដី ដែលគេកំណត់ជាលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុជាមធ្យមក្នុងរយៈពេលយ៉ាងតិច ៣០ ឆ្នាំ។ អាកាសធាតុសំដៅលើស្ថានភាពបរិយាកាសក្នុងរយៈពេលយូរ និងមិនចេះចប់ ចំណែកអាកាសធាតុប្រចាំថ្ងៃ (Weather) គឺជាស្ថានភាពបរិយាកាសក្នុងរយៈពេលខ្លី។ ការសិក្សានេះរួមបញ្ចូលទាំងការស្រាវជ្រាវអំពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ យន្តការនៃការផ្លាស់ប្តូរអាកាសធាតុ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុទំនើប។ វិស័យនេះស្ថិតក្នុងក្រុមវិទ្យាសាស្ត្របរិយាកាស និងជាសាខារងនៃភូមិសាស្ត្ររូបវិទ្យា ដែលជាផ្នែកមួយនៃវិទ្យាសាស្ត្រផែនដី។ អាកាសធាតុវិទ្យាក៏រួមបញ្ចូលទិដ្ឋភាពខ្លះនៃមហាសាគរវិទ្យា និងជីវៈគីមីសាស្ត្រផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

អាកាសធាតុវិទ្យាមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយភូមិសាស្ត្រ ព្រោះអាកាសធាតុនៃតំបន់នីមួយៗអាស្រ័យលើទីតាំងភូមិសាស្ត្រ រយៈកម្ពស់ និងចរន្តមហាសមុទ្រ។ អ្នកជំនាញអាកាសធាតុវិទ្យាបានបង្កើតប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់អាកាសធាតុដូចជា ប្រព័ន្ធ Köppen-Geiger ដើម្បីបែងចែកតំបន់អាកាសធាតុផ្សេងៗនៅលើពិភពលោក។ តាមវិគីភីឌា ទិន្នន័យពីរយៈពេល ៣០ ឆ្នាំត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីគណនាមធ្យមភាគអាកាសធាតុ ហើយផែនទីសីតុណ្ហភាពមធ្យមប្រចាំឆ្នាំត្រូវបានគេហៅថា «ក្លាយម៉ាទិក» នៅក្នុងវិស័យនេះ។ ការសិក្សាអាកាសធាតុមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រជាជន ព្រោះវាជួយព្យាករណ៍គ្រោះធម្មជាតិ រៀបចំផែនការកសិកម្ម និងគ្រប់គ្រងធនធានទឹក។ នៅកម្ពុជា ការយល់ដឹងអំពីរបបមូសុង និងឥទ្ធិពលរបស់វាទៅលើទឹកជំនន់ និងគ្រោះរាំងស្ងួត គឺជារឿងសំខាន់សម្រាប់សន្តិសុខស្បៀង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការសង្កេតអាកាសធាតុមានតាំងពីសម័យបុរាណ ដោយអរិយធម៌ដូចជាក្រិក ចិន និងមេសូប៉ូតាមី បានកត់ត្រាព្រឹត្តិការណ៍អាកាសធាតុ។ ទោះយ៉ាងណា អាកាសធាតុវិទ្យាជាវិទ្យាសាស្ត្រទំនើបបានចាប់ផ្តើមឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ នៅពេលដែលឧបករណ៍វាស់ដូចជា ទែម៉ូម៉ែត្រ និងបារ៉ូម៉ែត្រ ត្រូវបានបង្កើត។ តាមវិគីភីឌា វិកទ័រ Köppen ជនជាតិអាល្លឺម៉ង់-រុស្ស៊ី បានបង្កើតប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់អាកាសធាតុដំបូងគេនៅដើមសតវត្សរ៍ទី ២០ ដែលនៅតែត្រូវបានប្រើប្រាស់រហូតសព្វថ្ងៃ។ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ២០ ការអភិវឌ្ឍកុំព្យូទ័រ និងផ្កាយរណបានធ្វើឱ្យគេអាចបង្កើតគំរូអាកាសធាតុ (Climate Models) និងសិក្សាការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានកាន់តែជាក់លាក់។ រូបថតពីស្ថានីយអវកាសអន្តរជាតិបង្ហាញពីពពកដុំធំៗ ដែលជាភស្តុតាងនៃបច្ចេកវិទ្យាទំនើបក្នុងការសង្កេតបរិយាកាស។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ទោះបីអាកាសធាតុវិទ្យាជាវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រក៏ដោយ វាមានឥទ្ធិពលដោយផ្ទាល់ទៅលើសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌របស់ប្រទេសនានា ជាពិសេសប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដូចជាកម្ពុជា។ វិស័យកសិកម្មដែលពឹងផ្អែកលើរបបទឹកភ្លៀង និងសីតុណ្ហភាព ទទួលរងផលប៉ះពាល់ពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ ការយល់ដឹងអំពីក្លាយម៉ាទិកអាចជួយកសិករក្នុងការជ្រើសរើសពូជដំណាំ និងពេលវេលាដាំដុះសមស្រប។ ផ្នែកវប្បធម៌ ប្រពៃណីខ្មែរជាច្រើនដូចជាពិធីបុណ្យទានទឹក (ពិធីបុណ្យអុំទូក) ក៏ជាប់ទាក់ទងនឹងរដូវអាកាសធាតុដែរ។ តាមអ្នកជំនាញ ការអភិរក្សប្រពៃណីទាំងនេះអាចរងផលប៉ះពាល់ប្រសិនបើអាកាសធាតុផ្លាស់ប្តូរខ្លាំង។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន អាកាសធាតុវិទ្យាកាន់តែមានសារៈសំខាន់ឡើង ដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបង្កឡើងដោយមនុស្សកំពុងធ្វើឱ្យកម្រិតទឹកសមុទ្រឡើងខ្ពស់ អាកាសធាតុកាន់តែក្ដៅ និងគ្រោះធម្មជាតិកាន់តែញឹកញាប់។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការសិក្សាអាកាសធាតុវិទ្យាជួយឱ្យរដ្ឋាភិបាលនិងប្រជាជនត្រៀមខ្លួនទប់ទល់នឹងគ្រោះទឹកជំនន់ និងរាំងស្ងួតដែលកើតឡើងជាប្រចាំ។ យោងតាមរបាយការណ៍អន្តរជាតិ កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសស្តីពីអាកាសធាតុ (Paris Agreement) បានកំណត់គោលដៅកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ហើយកម្ពុជាក៏ជាហត្ថលេខីមួយដែរ។ ការយល់ដឹងអំពីវិទ្យាសាស្ត្រអាកាសធាតុគឺជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តនយោបាយ និងការអភិវឌ្ឍសង្គម-សេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយចីរភាព។ ព្រឹត្តិការណ៍ដូចជាសន្និសីទ COP (កិច្ចប្រជុំកំពូលអាកាសធាតុ) ទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ពីសាធារណជន ហើយសារព័ត៌មានអន្តរជាតិតែងតែរាយការណ៍អំពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុជាប្រធានបទក្ដៅ។ ដូច្នេះ ការសិក្សាអាកាសធាតុវិទ្យាមិនមែនគ្រាន់តែជាវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រទេ ប៉ុន្តែជារឿងដែលពាក់ព័ន្ធនឹងជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់យើងទាំងអស់គ្នា។