ការឡើងភ្នំ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ការឡើងភ្នំ ឬ អាល់ពីននិយម គឺជាសំណុំសកម្មភាពក្រៅផ្ទះដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការឡើងទៅលើភ្នំ។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ការឡើងភ្នំរួមមានការឡើងភ្នំបែបប្រពៃណី (traditional climbing) ការជិះស្គីលើភ្នំ និងការឆ្លងកាត់ផ្លូវ via ferrata ដែលសុទ្ធតែបានក្លាយទៅជាកីឡាដាច់ដោយឡែករៀងៗខ្លួន។ ម្យ៉ាងទៀត ការឡើងភ្នំក្នុងអគារ (indoor climbing) កីឡាឡើងភ្នំ (sport climbing) និងការឡើងផ្ទាំងថ្ម (bouldering) ក៏ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាប្រភេទមួយនៃការឡើងភ្នំដោយមនុស្សមួយចំនួនដែរ។ ក្នុងន័យទូទៅ ពាក្យ «ការឡើងភ្នំ» ច្រើនតែសំដៅទៅលើការឡើងភ្នំខ្ពស់ៗដូចជានៅជួរភ្នំហិមាល័យ ឬជួរភ្នំអាល់។

ការឡើងភ្នំមិនមែនគ្រាន់តែជាការហាត់ប្រាណប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជាការសាកល្បងសមត្ថភាពផ្លូវចិត្ត និងកាយសម្បទាផងដែរ។ អ្នកឡើងភ្នំត្រូវប្រឈមមុខនឹងអាកាសធាតុត្រជាក់ ការខ្វះអុកស៊ីសែននៅរយៈកម្ពស់ខ្ពស់ និងភាពលំបាកនៃតំបន់ដី។ ដូច្នេះ ការឡើងភ្នំត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាកីឡាដែលទាមទារភាពក្លាហាន ការហ្វឹកហាត់ និងជំនាញបច្ចេកទេសខ្ពស់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

សកម្មភាពឡើងភ្នំត្រូវបានអនុវត្តន៍នៅទូទាំងពិភពលោក ប៉ុន្តែទីតាំងដែលមានប្រជាប្រិយភាពជាងគេគឺស្ថិតនៅក្នុងជួរភ្នំធំៗ។ តាម Wikipedia ជួរភ្នំហិមាល័យ (Himalayas) នៅអាស៊ី គឺជាជម្រកនៃភ្នំខ្ពស់ៗជាច្រើនរួមមាន Everest (កម្ពស់ ៨៨៤៨ ម៉ែត្រ) និង K2 (៨៦១១ ម៉ែត្រ)។ ជួរភ្នំអាល់ (Alps) នៅអឺរ៉ុប ជាទីកន្លែងកំណើតនៃការឡើងភ្នំទំនើប ហើយជួរភ្នំ Andes នៅអាមេរិកខាងត្បូង ក៏ជាគោលដៅដ៏ពេញនិយមផងដែរ។

ប្រជាជនដែលរស់នៅតាមតំបន់ទាំងនេះបានដើរតួសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍកីឡាឡើងភ្នំ។ ជនជាតិភាគតិច Sherpa នៅនេប៉ាល់ ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាអ្នកដឹកផ្លូវ និងអ្នកឡើងភ្នំដ៏ពូកែ។ ពួកគេបានជួយអ្នកឡើងភ្នំបរទេសជាច្រើនឲ្យសម្រេចក្តីសុបិននៅលើកំពូល Everest ។ នៅតំបន់អឺរ៉ុប មានខ្ទមភ្នំ (mountain huts) ជាច្រើនដែលបម្រើសេវាកម្មស្នាក់នៅដល់អ្នកឡើងភ្នំ និងបង្កើតបានជាបណ្តាញគាំទ្រដ៏រឹងមាំ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃការឡើងភ្នំជាកីឡាបានចាប់ផ្តើមនៅអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៨។ យោងតាម Wikipedia អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ Horace-Bénédict de Saussure បានដាក់រង្វាន់សម្រាប់អ្នកដែលអាចឡើងដល់កំពូលភ្នំ Mont Blanc ហើយនៅទីបំផុត Jacques Balmat និង Michel Paccard បានសម្រេចកិច្ចការនេះនៅឆ្នាំ ១៧៨៦។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានបើកយុគសម័យថ្មីនៃការឡើងភ្នំបែបទំនើប។

នៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ យុគសម័យមាសនៃអាល់ពីននិយម (Golden age of alpinism) បានចាប់ផ្តើម ដោយមានការឡើងដល់កំពូលភ្នំសំខាន់ៗជាច្រើននៅតំបន់ Alps ។ លោក Edward Whymper ជាអ្នកឡើងភ្នំជនជាតិអង់គ្លេស បានក្លាយជាមនុស្សដំបូងដែលឡើងដល់កំពូល Matterhorn នៅឆ្នាំ ១៨៦៥។ ក្រោយមក ការចាប់អារម្មណ៍បានផ្លាស់ទីទៅកាន់ជួរភ្នំហិមាល័យ។ បន្ទាប់ពីការព្យាយាមអស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍ លោក Edmund Hillary ពីប្រទេសនូវែលសេឡង់ និងលោក Tenzing Norgay ជនជាតិនេប៉ាល់ បានឡើងដល់កំពូលភ្នំ Everest ជាលើកដំបូង នៅថ្ងៃទី ២៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៥៣។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសមិទ្ធផលដ៏ធំបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រកីឡា។

ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ការឡើងភ្នំបានបន្តអភិវឌ្ឍឥតឈប់ឈរ។ ភ្នំទាំង ១៤ ដែលមានកម្ពស់លើស ៨០០០ ម៉ែត្រ ត្រូវបានឡើងដល់ទាំងអស់។ លោក Reinhold Messner គឺជាមនុស្សដំបូងគេដែលសម្រេចការឡើងភ្នំទាំង ១៤ នេះដោយពុំបានប្រើប្រាស់អុកស៊ីសែនបន្ថែម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការឡើងភ្នំបានក្លាយទៅជាសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងតំបន់ភ្នំនានា។ តាម Wikipedia ទេសចរណ៍ឡើងភ្នំបានជំរុញការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក ដោយមានសេវាកម្មដឹកផ្លូវ ការជួលឧបករណ៍ និងកន្លែងស្នាក់នៅ។ នៅប្រទេសនេប៉ាល់ ការឡើងភ្នំគឺជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់សម្រាប់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។ ម៉្យាងវិញទៀត ឧស្សាហកម្មផលិតសម្ភារៈឡើងភ្នំក៏បានរីកចម្រើនជាលំដាប់ ដើម្បីបំពេញតម្រូវការរបស់អ្នកឡើងភ្នំទូទាំងពិភពលោក។

ខាងវប្បធម៌ ការឡើងភ្នំបានផ្តល់ឥទ្ធិពលដល់សិល្បៈ អក្សរសាស្ត្រ និងភាពយន្តជាច្រើន។ សៀវភៅដូចជា «Into Thin Air» ដែលរៀបរាប់ពីគ្រោះមហន្តរាយនៅលើ Everest បានក្លាយជាស្នាដៃល្បីល្បាញ។ ផ្កា Edelweiss ដែលដុះនៅតំបន់ភ្នំខ្ពស់ ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជានិមិត្តរូបនៃភាពក្លាហាន និងសម្រស់របស់កីឡានេះ។ ម្យ៉ាងទៀត សម្រាប់អ្នកឡើងភ្នំជាច្រើន ការឡើងភ្នំមិនមែនគ្រាន់តែជាការផ្សងព្រេងធម្មតាទេ តែជាបទពិសោធន៍ខាងវិញ្ញាណ និងការស្វែងរកអត្ថន័យជីវិត ដូចដែលបានពិពណ៌នានៅក្នុងរូបថតភ្នំ K2 ថាជា «បទពិសោធន៍ខាងវិញ្ញាណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ» (តាម Wikipedia)។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នាពេលបច្ចុប្បន្ន ការឡើងភ្នំប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាជាច្រើន។ ភ្នំ Everest ដែលធ្លាប់ជាទីសក្ការៈរបស់អ្នកឡើងភ្នំ បានក្លាយទៅជាកន្លែងមានមនុស្សច្រើនកុះករ ដោយសារការពង្រីកខ្លួននៃសេវាកម្មដឹកនាំឡើងភ្នំបែបពាណិជ្ជកម្ម។ តាមការរាយការណ៍ពីសារព័ត៌មានអន្តរជាតិ ចំនួនអ្នកស្លាប់នៅលើ Everest បានកើនឡើងក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ដោយសារតែការហត់នឿយ អាកាសធាតុដ៏អាក្រក់ និងការខ្វះការរៀបចំត្រឹមត្រូវ។ លើសពីនេះ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានធ្វើឲ្យផ្ទាំងទឹកកករលាយ និងផ្លាស់ប្តូរផ្លូវឡើងភ្នំ ដែលបង្កើនហានិភ័យសម្រាប់អ្នកឡើងភ្នំ។

ទោះបីយ៉ាងណា ការចាប់អារម្មណ៍លើការឡើងភ្នំនៅតែបន្តកើនឡើង។ កីឡាឡើងភ្នំត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងកម្មវិធីកីឡាអូឡាំពិក Tokyo ២០២០ (ដែលបានរៀបចំនៅឆ្នាំ ២០២១) ដែលនាំមកនូវការយកចិត្តទុកដាក់ថ្មីពីសំណាក់សាធារណជនទូទាំងពិភពលោក។ កន្លែងហាត់ឡើងភ្នំក្នុងអគារកំពុងរីករាលដាលនៅក្នុងទីក្រុងធំៗ រួមទាំងនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ផងដែរ។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការឡើងភ្នំមិនមែនជាកីឡាដែលមានប្រជាប្រិយភាពទូលំទូលាយនៅឡើយទេ ដោយសារតែប្រទេសយើងមិនមានភ្នំខ្ពស់ៗ។ យ៉ាងណាមិញ យុវជនខ្មែរកាន់តែច្រើនបានបង្ហាញចំណាប់អារម្មណ៍លើសកម្មភាពឡើងភ្នំ ជាពិសេសតាមរយៈការធ្វើដំណើរទៅកាន់ភ្នំនានាក្នុងតំបន់ និងការចូលរួមក្នុងក្លឹបឡើងភ្នំក្នុងស្រុក។ នេះជាសញ្ញាវិជ្ជមាននៃការអភិវឌ្ឍស្មារតីស្រឡាញ់ធម្មជាតិ និងសុខភាពក្នុងចំណោមប្រជាជន។