ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ការសាកល្បងព្យាបាលគឺជាការស្រាវជ្រាវជីវវេជ្ជសាស្ត្រ ឬអាកប្បកិរិយាលើមនុស្ស ដែលបានរៀបចំឡើងដើម្បីឆ្លើយតបសំណួរជាក់លាក់អំពីអន្តរាគមន៍ រួមទាំងការព្យាបាលថ្មីៗ និងការព្យាបាលដែលគេស្គាល់តែត្រូវការសិក្សាបន្ថែម។ គោលដៅចម្បងរបស់វាគឺបង្កើតទិន្នន័យអំពីកម្រិតដូស សុវត្ថិភាព និងប្រសិទ្ធភាព។ ការសាកល្បងព្យាបាលអាចជាការសាកល្បងអន្តរាគមន៍ (interventional) ឬការសាកល្បងសង្កេត (observational) អាស្រ័យលើថាតើអ្នកស្រាវជ្រាវចាត់ចែងឱ្យអ្នកចូលរួមទទួលការព្យាបាលដែរឬអត់។

ការសាកល្បងព្យាបាលត្រូវធ្វើឡើងតែបន្ទាប់ពីទទួលបានការយល់ព្រមពីអាជ្ញាធរសុខាភិបាល ឬគណៈកម្មាធិការសីលធម៌។ តាមវិគីភីឌា ការអនុម័តនេះមិនមានន័យថាការព្យាបាលមានសុវត្ថិភាពឬមានប្រសិទ្ធភាពនោះទេ គឺគ្រាន់តែអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើការសាកល្បងតែប៉ុណ្ណោះ។ អាជ្ញាធរទាំងនេះមានទំនួលខុសត្រូវក្នុងការពិនិត្យសមាមាត្រហានិភ័យ-អត្ថប្រយោជន៍នៃការសាកល្បង និងធានាថាសិទ្ធិរបស់អ្នកចូលរួមត្រូវបានការពារ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃការសាកល្បងព្យាបាលអាចត្រូវបានតាមដានទៅដល់ការពិសោធន៍ដំបូងៗ ដូចជាការពិសោធរបស់ Edward Jenner ក្នុងឆ្នាំ ១៧៩៦។ តាមវិគីភីឌា លោក Jenner បានចាក់ថ្នាំការពារជំងឺអុតស្វាយដល់ក្មេងប្រុសម្នាក់ ប៉ុន្តែមិនបានប្រើក្រុមត្រួតពិនិត្យ ដែលជាគុណវិបត្តិដ៏សំខាន់។ ការខ្វះក្រុមត្រួតពិនិត្យធ្វើឱ្យពិបាកវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពពិតប្រាកដ ប៉ុន្តែការពិសោធនេះបានបង្ហាញពីសក្តានុពលនៃការការពារជំងឺតាមវិធីវ៉ាក់សាំង និងបានត្រួសត្រាយផ្លូវសម្រាប់ការសិក្សាបន្ត។

នៅសតវត្សរ៍ទី២០ ការសាកល្បងព្យាបាលបានអភិវឌ្ឍយ៉ាងខ្លាំង ដោយសារឥស្សរជនដូចជា Austin Bradford Hill។ យោងតាមវិគីភីឌា លោក Hill គឺជាអ្នកត្រួសត្រាយក្នុងការណែនាំគំនិតនៃការសាកល្បងដែលមានក្រុមត្រួតពិនិត្យដោយចៃដន្យ (randomized controlled trial) ដែលបានក្លាយជាស្តង់ដាមាសសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវគ្លីនិក។ ការអភិវឌ្ឍនេះបានជួយលុបបំបាត់ភាពលំអៀង និងបង្កើនភាពជឿជាក់នៃលទ្ធផល ដែលនាំឱ្យមានយុគសម័យថ្មីនៃឱសថផ្អែកលើភស្តុតាង។

ដំណាក់កាល និងការរចនា

ប្រភព: Wikipedia

ការសាកល្បងព្យាបាលជាទូទៅត្រូវបានបែងចែកទៅជាដំណាក់កាលជាច្រើន ដើម្បីវាយតម្លៃសុវត្ថិភាព និងប្រសិទ្ធភាព។ តាមវិគីភីឌា ដំណាក់កាលទី ១ គឺសិក្សាលើអ្នកស្ម័គ្រចិត្តដែលមានសុខភាពល្អមួយក្រុមតូច ដើម្បីវាយតម្លៃសុវត្ថិភាព កម្រិតដូស និងផលរំខាន។ ដំណាក់កាលទី ២ ពាក់ព័ន្ធនឹងអ្នកជំងឺមួយក្រុមធំជាង ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាព និងសុវត្ថិភាពបន្ថែម។ ដំណាក់កាលទី ៣ គឺជាការសិក្សាលើអ្នកជំងឺរាប់រយ ឬរាប់ពាន់នាក់ ដើម្បីបញ្ជាក់ប្រសិទ្ធភាព តាមដានផលរំខាន និងប្រៀបធៀបជាមួយការព្យាបាលស្តង់ដា។ ដំណាក់កាលទី ៤ ធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីឱសថត្រូវបានអនុម័ត និងដាក់លក់ ដើម្បីប្រមូលព័ត៌មានបន្ថែមអំពីប្រសិទ្ធភាពរយៈពេលវែង និងផលរំខានកម្រ។

លើសពីនេះ ការរចនានៃការសាកល្បងអាចជាការសាកល្បងដែលមានក្រុមត្រួតពិនិត្យ ការចៃដន្យ ឬការបាំងព័ត៌មាន (blinding) ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលំអៀង។ តាមវិគីភីឌា ការរចនាដ៏តឹងរឹងគឺចាំបាច់ដើម្បីធានាថាលទ្ធផលអាចជឿទុកចិត្តបាន និងអាចធ្វើការសន្និដ្ឋានទូទៅទៅកាន់ប្រជាជនកាន់តែទូលំទូលាយ។

ក្រមសីលធម៌ និងសុវត្ថិភាព

ប្រភព: Wikipedia

ក្រមសីលធម៌គឺជាទិដ្ឋភាពដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៃការសាកល្បងព្យាបាល។ យោងតាមវិគីភីឌា រាល់ការសាកល្បងត្រូវតែឆ្លងកាត់ការត្រួតពិនិត្យពីគណៈកម្មាធិការសីលធម៌ឯករាជ្យ ដែលវាយតម្លៃសមាមាត្រហានិភ័យ-អត្ថប្រយោជន៍។ គណៈកម្មាធិការទាំងនេះធានាថាអ្នកចូលរួមមិនត្រូវបានគេកេងប្រវ័ញ្ច ហើយការស្រាវជ្រាវត្រូវគោរពតាមគោលការណ៍សីលធម៌អន្តរជាតិ។

ការយល់ព្រមព័ត៌មាន (informed consent) គឺជាតម្រូវការចាំបាច់៖ អ្នកចូលរួមទាំងអស់ត្រូវតែទទួលបានការពន្យល់ច្បាស់លាស់អំពីគោលបំណង នីតិវិធី ហានិភ័យ និងអត្ថប្រយោជន៍ ហើយស្ម័គ្រចិត្តចូលរួម។ ពួកគេអាចដកខ្លួនចេញពីការសាកល្បងនៅពេលណាក៏បាន។ ការការពារសុវត្ថិភាពរបស់អ្នកចូលរួមគឺជាអាទិភាពចម្បង។ ប្រសិនបើមានផលរំខានធ្ងន់ធ្ងរ ការសាកល្បងអាចត្រូវបានផ្អាក ឬបញ្ឈប់។ វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា អាជ្ញាធរសុខាភិបាលមានសិទ្ធិត្រួតពិនិត្យ និងផ្អាកការសាកល្បងប្រសិនបើមានការព្រួយបារម្ភអំពីសុវត្ថិភាព។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នាពេលបច្ចុប្បន្ន ការសាកល្បងព្យាបាលមានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍វ៉ាក់សាំង ឱសថ និងការព្យាបាលថ្មីៗ សម្រាប់ជំងឺផ្សេងៗ រួមទាំងជំងឺកូវីដ-១៩ ជំងឺមហារីក និងជំងឺរ៉ាំរ៉ៃដទៃទៀត។ ក្នុងអំឡុងពេលរាតត្បាតកូវីដ-១៩ ការសាកល្បងព្យាបាលបានបង្កើនល្បឿនដោយមិនធ្លាប់មាន ដើម្បីបង្កើតវ៉ាក់សាំងដែលមានប្រសិទ្ធភាព។ តាមរយៈកិច្ចសហការជាសកល វ៉ាក់សាំងជាច្រើនត្រូវបានអនុម័តក្នុងរយៈពេលតិចជាងមួយឆ្នាំ ដោយបង្ហាញពីតួនាទីសំខាន់នៃការសាកល្បងព្យាបាលក្នុងគ្រាអាសន្នសុខភាពសាធារណៈ។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា និងតំបន់អាស៊ាន ការសាកល្បងព្យាបាលកំពុងទទួលបានការយកចិត្តទុកដាក់កាន់តែខ្លាំង ជាពិសេសក្នុងការស្រាវជ្រាវលើជំងឺឆ្លង ជំងឺត្រូពិក និងឱសថបុរាណ។ អង្គការសុខភាពពិភពលោក និងក្រុមហ៊ុនឱសថអន្តរជាតិបានរៀបចំការសាកល្បងនៅក្នុងតំបន់ ដែលមិនត្រឹមតែនាំមកនូវការព្យាបាលថ្មីៗដល់អ្នកជំងឺក្នុងស្រុកប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងពង្រឹងសមត្ថភាពស្រាវជ្រាវក្នុងស្រុកផងដែរ។ ដូច្នេះ ការយល់ដឹងអំពីការសាកល្បងព្យាបាលជួយឱ្យប្រជាជនអាចចូលរួម និងទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ពីការរីកចម្រើនវិទ្យាសាស្ត្រ។