ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា គ្រាប់ផ្ទះបាញ់ (Cluster Munition) គឺជាអាវុធផ្ទុះមួយប្រភេទដែលអាចបាញ់ចេញពីដី ដូចជាកាំភ្លើងធំ ឬគ្រាប់រ៉ុក្កែត ឬក៏ទម្លាក់ពីយន្តហោះ។ លក្ខណៈពិសេសរបស់វាគឺការបញ្ចេញគ្រាប់ផ្ទុះតូចៗរាប់សិប ឬរាប់រយហៅថា "submunitions" ឬ "bomblets" នៅពេលវាទៅដល់គោលដៅ។ គ្រាប់តូចៗទាំងនេះផ្ទុះសាយភាយលើតំបន់ធំទូលាយ ដើម្បីសម្លាប់មនុស្ស ឬបំផ្លាញរថក្រោះ និងយានយន្ត។

គ្រាប់ផ្ទះបាញ់មានច្រើនប្រភេទ រួមទាំងគ្រាប់បែកដែលរចនាឡើងដើម្បីបំផ្លាញផ្លូវរត់យន្តហោះ ឬខ្សែបណ្តាញអគ្គិសនី។ ទោះយ៉ាងណា បញ្ហាចម្បងដែលធ្វើឲ្យអាវុធនេះមានភាពចម្រូងចម្រាសគឺអត្រាមិនផ្ទុះខ្ពស់នៃគ្រាប់តូចៗទាំងនោះ។ គ្រាប់ជាច្រើនមិនផ្ទុះភ្លាមៗទេ ហើយបន្សល់ទុកជាគ្រោះថ្នាក់ស្រដៀងនឹងមីនដីដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ជនស៊ីវិលរាប់ឆ្នាំបន្ទាប់ពីជម្លោះបានបញ្ចប់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា គ្រាប់ផ្ទះបាញ់ត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងជម្លោះប្រដាប់អាវុធជាច្រើនទូទាំងពិភពលោក។ ចាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ សង្គ្រាមវៀតណាម សង្គ្រាមនៅលីបង់ឆ្នាំ១៩៨៦ រហូតដល់សង្គ្រាមនៅអ៊ីរ៉ាក់ អាហ្វហ្គានីស្ថាន និងថ្មីៗនេះនៅអ៊ុយក្រែន។ តំបន់ដែលរងគ្រោះខ្លាំងជាងគេរួមមាន វាលទំនាបពាងនៅឡាវ ដែលនៅសល់គ្រាប់ផ្ទុះតូចៗរាប់លានគ្រាប់ពីសម័យសង្គ្រាមវៀតណាម និងតំបន់ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសលីបង់។

គ្រាប់ផ្ទះបាញ់មិនរើសមុខរវាងទាហាន និងជនស៊ីវិលឡើយ។ រូបថតពីឆ្នាំ២០០៦ បង្ហាញក្មេងស្រីលីបង់ម្នាក់រងរបួសដោយសារគ្រាប់ផ្ទុះតូចៗ ដែលជាតំណាងនៃការឈឺចាប់របស់មនុស្សជាតិ។ កុមារជាពិសេសងាយរងគ្រោះ ដោយសារគ្រាប់ដែលមិនផ្ទុះច្រើនតែមានរូបរាងដូចជាប្រដាប់លេង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ការប្រើប្រាស់គ្រាប់ផ្ទះបាញ់លើកដំបូងគេត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងសង្គ្រាមរដូវរងាឆ្នាំ១៩៣៩-១៩៤០ រវាងសហភាពសូវៀត និងហ្វាំងឡង់។ សូវៀតបានទម្លាក់គ្រាប់បែក RRAB-3 ដែលមានឈ្មោះហៅក្រៅថា "កញ្ចប់នំបុ័ងម៉ូឡូតូហ្វ" (Molotov bread baskets) ដែលផ្ទុកគ្រាប់ផ្ទុះតូចៗ។ ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ អាល្លឺម៉ង់បានអភិវឌ្ឍគ្រាប់បែក SD2 "Butterfly Bomb" ដែលមានយន្តការបង្វិលស្លាបដើម្បីដោះសោគ្រាប់ពេលវាធ្លាក់។

នៅសម័យសង្គ្រាមវៀតណាម សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រើគ្រាប់ផ្ទះបាញ់យ៉ាងទូលំទូលាយ រួមទាំងគ្រាប់បែក BLU-3 "Pineapple" និងគ្រាប់បែកផ្សេងទៀត។ រូបថតប្រវត្តិសាស្ត្របង្ហាញពីការវាយប្រហារលើទីតាំងកាំជ្រួច SA-2 នៅវៀតណាមខាងជើង ជាមួយនឹងគ្រាប់ផ្ទះបាញ់ដែលគ្របដណ្តប់ផ្ទៃដីធំ។ ក្រោយមក ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបន្តប្រើគ្រាប់ផ្ទះបាញ់នៅអ៊ីរ៉ាក់ ដូចជាគ្រាប់បែក CBU-100 "Rockeye" ដែលផ្ទុកដោយយន្តហោះ F/A-18C Hornet ពីនាវាផ្ទុកយន្តហោះ USS Nimitz។

គ្រាប់ផ្ទះបាញ់ក៏ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយប្រទេសផ្សេងទៀតដូចជារុស្ស៊ី ដែលបានបាញ់គ្រាប់រ៉ុក្កែត MLRS ផ្ទុកគ្រាប់ M77 ទៅលើប្រទេសលីបង់នៅឆ្នាំ១៩៨៦។ គ្រាប់ M77 មួយគ្រាប់អាចផ្ទុកបាន ៦៤៤ គ្រាប់តូចៗ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចនៃគ្រាប់ផ្ទះបាញ់គឺធ្ងន់ធ្ងរ ជាពិសេសចំពោះប្រទេសក្រីក្រដែលមិនមានធនធានគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបោសសម្អាត។ ការសម្អាតគ្រាប់ផ្ទុះតូចៗត្រូវការថវិកាយ៉ាងច្រើន និងពេលវេលារាប់ទសវត្សរ៍ ដែលរារាំងការអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្ម និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ នៅប្រទេសឡាវ គ្រាប់ផ្ទះបាញ់ដែលនៅសេសសល់នៅតែបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់កសិកររហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។

តាមវប្បធម៌ ចលនាប្រឆាំងគ្រាប់ផ្ទះបាញ់បានក្លាយជាចលនាសកលមួយ។ នៅខែឧសភា ឆ្នាំ២០០៨ សន្និសីទមួយនៅទីក្រុងឌីប្លាំង ប្រទេសអៀរឡង់ បានអនុម័តអនុសញ្ញាហាមឃាត់គ្រាប់ផ្ទះបាញ់ (Convention on Cluster Munitions)។ បាតុករមកពីអាហ្វហ្គានីស្ថាន អេត្យូពី និងអ៊ូកង់ដា បានចូលរួមតវ៉ានៅខាងក្រៅសន្និសីទដើម្បីទាមទារការហាមឃាត់។ ប្រទេសជាង ១០០ បានចុះហត្ថលេខាលើអនុសញ្ញានេះ ប៉ុន្តែមហាអំណាចយោធាដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក រុស្ស៊ី និងចិន មិនបានចូលរួមឡើយ។ នៅថ្ងៃ ៣១ កក្កដា ២០១០ ន័រវេសបានប្រារព្ធពិធីអបអរការចូលជាធរមាននៃអនុសញ្ញានេះ ដោយមានក្បួនដង្ហែដឹកនាំដោយកីឡាករបាល់ទាត់ Erik Thorstvedt។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ គ្រាប់ផ្ទះបាញ់បានទទួលការចាប់អារម្មណ៍ជាថ្មី ដោយសារការប្រើប្រាស់របស់រុស្ស៊ីក្នុងសង្គ្រាមអ៊ុយក្រែន។ តាមវិគីភីឌា នៅថ្ងៃ ២៨ កុម្ភៈ ២០២២ អ្នកនាំពាក្យសេតវិមានលោកស្រី Jen Psaki បានថ្លែងថា ការប្រើប្រាស់គ្រាប់ផ្ទះបាញ់របស់រុស្ស៊ីអាចជា "ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម"។ រូបថតបង្ហាញពីបំណែកក្បាលគ្រាប់មីស៊ីល Iskander-M ដែលត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់ដោយប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាសអ៊ុយក្រែននៅក្បែរទីក្រុងក្រាម៉ាតស្ក។

ជម្លោះនេះបានធ្វើឲ្យមានការពិភាក្សាឡើងវិញអំពីក្រមសីលធម៌នៃការប្រើប្រាស់គ្រាប់ផ្ទះបាញ់ និងការទទួលខុសត្រូវរបស់ប្រទេសដែលប្រើប្រាស់វា។ ទន្ទឹមនឹងនោះ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងបោសសម្អាតគ្រាប់ផ្ទះបាញ់នៅឡាវ និងតំបន់ផ្សេងទៀតនៅតែត្រូវការការគាំទ្រពីសហគមន៍អន្តរជាតិ ដោយសារគ្រាប់ដែលនៅសេសសល់បន្តធ្វើឲ្យមនុស្សស្លាប់ និងពិការរៀងរាល់ឆ្នាំ។