ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

រដ្ឋាភិបាលចម្រុះ គឺជារដ្ឋាភិបាលដែលបង្កើតឡើងដោយគណបក្សនយោបាយជាច្រើន ដែលចូលរួមក្នុងការចែករំលែកអំណាចនីតិប្រតិបត្តិ។ យោងតាមវិគីភីឌាជាភាសាអង់គ្លេស រដ្ឋាភិបាលចម្រុះជាទូទៅកើតឡើងនៅពេលដែលគ្មានគណបក្សណាមួយទទួលបានសំឡេងភាគច្រើនដាច់ខាតបន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោត។ ស្ថានភាពនេះច្រើនតែកើតមានក្រោមប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតសមាមាត្រ ប៉ុន្តែមិនសូវកើតនៅក្នុងប្រទេសដែលមានប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតមត៌កធំនោះទេ។

វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា រដ្ឋាភិបាលចម្រុះអនុញ្ញាតឱ្យគណបក្សនានាធ្វើការរួមគ្នាក្នុងការគ្រប់គ្រង ដោយចែករំលែកទាំងអំណាច និងការទទួលខុសត្រូវ។ កិច្ចព្រមព្រៀងចម្រុះជាធម្មតាកំណត់គោលនយោបាយរួម និងចែកតំណែងរដ្ឋមន្ត្រី។ ស្ថេរភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលចម្រុះអាចខុសគ្នាខ្លាំង អាស្រ័យលើកត្តាដូចជាភាពឆបគ្នាខាងមនោគមវិជ្ជារបស់គណបក្សសមាជិក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

យោងតាមវិគីភីឌា រដ្ឋាភិបាលចម្រុះមានវត្តមាននៅទូទាំងពិភពលោក តែជាពិសេសនៅក្នុងតំបន់ដែលមានប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតសមាមាត្រ។ ប្រទេសនៅអឺរ៉ុបដូចជា អាល្លឺម៉ង់ បែលហ្ស៊ិក និងហូឡង់ តែងតែមានរដ្ឋាភិបាលចម្រុះ។ នៅអាស៊ី ប្រទេសឥណ្ឌា និងអ៊ីស្រាអែល ក៏ធ្លាប់មានរដ្ឋាភិបាលចម្រុះញឹកញាប់ផងដែរ។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រទេសដែលមានប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតមត៌កធំដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិក និងចក្រភពអង់គ្លេស កម្រមានរដ្ឋាភិបាលចម្រុះណាស់ លើកលែងតែក្នុងគ្រាមានវិបត្តិជាតិ។

ផ្នែក "ប្រជាជន" វិញ រដ្ឋាភិបាលចម្រុះពាក់ព័ន្ធនឹងអ្នកនយោបាយ និងថ្នាក់ដឹកនាំគណបក្សជាច្រើន ដែលត្រូវចរចារគ្នាដើម្បីសម្រេចបានការព្រមព្រៀងរួម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិនៃរដ្ឋាភិបាលចម្រុះអាចរកឃើញតាំងពីសម័យបុរាណ ប៉ុន្តែទម្រង់ទំនើបបានចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតសមាមាត្រនៅអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សទី១៩ និងទី២០។ យោងតាមវិគីភីឌា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ប្រទេសជាច្រើននៅអឺរ៉ុបខាងលិចបានប្រកាន់យកប្រព័ន្ធសមាមាត្រ ដែលនាំឱ្យមានរដ្ឋាភិបាលចម្រុះជាបទដ្ឋាន។ ឧទាហរណ៍ដូចជាប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ និងអ៊ីតាលី។ នៅចក្រភពអង់គ្លេស មានរដ្ឋាភិបាលចម្រុះក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោក និងថ្មីៗនេះនៅឆ្នាំ២០១០។ នៅអាស៊ី ឥណ្ឌាបានឃើញរដ្ឋាភិបាលចម្រុះច្រើនចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

យោងតាមវិគីភីឌា រដ្ឋាភិបាលចម្រុះមានឥទ្ធិពលលើសេដ្ឋកិច្ចតាមរយៈគោលនយោបាយសម្របសម្រួល។ គោលនយោបាយក្រោមរដ្ឋាភិបាលចម្រុះច្រើនតែជាលទ្ធផលនៃការចរចារ ដែលអាចជួយឱ្យកំណែទម្រង់មានការគាំទ្រទូលំទូលាយ ប៉ុន្តែក៏អាចបង្កការពន្យារពេលបានដែរ។ ខាងវប្បធម៌ រដ្ឋាភិបាលចម្រុះឆ្លុះបញ្ចាំងពីតម្លៃនៃការឯកភាពគ្នាក្នុងសង្គមដែលមានភាពចម្រុះ។ នៅក្នុងប្រទេសមួយចំនួនដូចជាបែលហ្ស៊ិក និងលីបង់ រដ្ឋាភិបាលចម្រុះត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីតំណាងក្រុមជាតិពន្ធុឬសាសនាផ្សេងៗគ្នា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

យោងតាមវិគីភីឌា កម្ពុជាក៏ធ្លាប់មានបទពិសោធន៍រដ្ឋាភិបាលចម្រុះផងដែរ។ បន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៩៣ ដែលរៀបចំដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ កម្ពុជាបានបង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះមួយរវាងគណបក្សធំៗ ដើម្បីធានាស្ថិរភាពនយោបាយក្រោយសង្គ្រាម។ គំរូនេះបានដំណើរការអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ និងជាផ្នែកមួយនៃការអភិវឌ្ឍលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា។

សព្វថ្ងៃនេះ ការយល់ដឹងអំពីរដ្ឋាភិបាលចម្រុះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ដើម្បីតាមដាននយោបាយក្នុងតំបន់និងពិភពលោក។ យោងតាមវិគីភីឌា រដ្ឋាភិបាលចម្រុះនៅតែជាបទដ្ឋាននៅក្នុងប្រទេសជាច្រើនដូចជា អាល្លឺម៉ង់ ឥណ្ឌា និងអ៊ីស្រាអែល។ ការតាមដានការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះអាចផ្តល់ការយល់ដឹងអំពីស្ថិរភាពនយោបាយ និងទិសដៅគោលនយោបាយរបស់ប្រទេសទាំងនោះ។