កូឡុំប៊ី

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស ប្រទេសកូឡុំប៊ី ដោយមានឈ្មោះផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋកូឡុំប៊ី គឺជាប្រទេសមួយដែលស្ថិតនៅទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង និងមានដែនដីកោះមួយចំនួននៅទ្វីបអាមេរិកខាងជើង។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងសមុទ្រការ៉ាអ៊ីបនៅភាគខាងជើង ប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡានៅភាគខាងកើត ប្រទេសប្រេស៊ីលនៅភាគអាគ្នេយ៍ ប្រទេសប៉េរូ និងអេក្វាឌ័រនៅភាគខាងត្បូង មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកនៅភាគខាងលិច និងប្រទេសប៉ាណាម៉ានៅភាគពាយព្យ។ កូឡុំប៊ីមានដែនដីនាយកដ្ឋានចំនួន ៣២ ហើយរដ្ឋធានីឈ្មោះ បូកូតា គឺជាទីក្រុងធំបំផុតដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុ និងវប្បធម៌ដ៏សំខាន់។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា កូឡុំប៊ីមានផ្ទៃដីសរុប ១,១៤១,៧៤៨ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនប្រមាណ ៥២ លាននាក់។ បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែបរបស់ខ្លួនឆ្លុះបញ្ចាំងពីប្រវត្តិសាស្ត្រជាអតីតអាណានិគម ដោយរួមបញ្ចូលធាតុផ្សំពីជនជាតិដើម ជនជាតិអឺរ៉ុប និងជនជាតិអាហ្វ្រិក។ ភាសាអេស្ប៉ាញជាភាសាផ្លូវការ ប៉ុន្តែក៏មានភាសាដើមជាង ៦០ ផ្សេងទៀតត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាតំបន់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

កូឡុំប៊ីស្ថិតនៅភាគខាងជើងនៃទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង ដោយមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រចម្រុះរួមមានជួរភ្នំអាន់ដេស ព្រៃអាម៉ាហ្សូន វាលទំនាបការ៉ាអ៊ីប និងឆ្នេរមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ តាមវិគីភីឌា ប្រទេសនេះជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមានជីវចម្រុះបំផុតនៅលើពិភពលោក ដោយមានប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីខុសៗគ្នាជាច្រើន។ ប្រជាជនកូឡុំប៊ីមានប្រមាណ ៥២ លាននាក់ ដែលជាចំនួនធំទីពីរនៅអាមេរិកខាងត្បូងបន្ទាប់ពីប្រេស៊ីល។ ទីក្រុងធំៗរួមមាន មេឌេយីណា កាលី បារិនគីយ៉ា និងកាតាហេណា។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ភាសាអេស្ប៉ាញជាភាសាផ្លូវការ ហើយក៏មានភាសាក្រេអូល ភាសាអង់គ្លេស និងភាសាដើមចំនួន ៦៤ ទៀតត្រូវបានទទួលស្គាល់។ សមាសភាពជនជាតិរួមមាន មេស្ទីហ្សូ (លាយគ្នារវាងជនជាតិអឺរ៉ុបនិងជនជាតិដើម) ជនជាតិស្បែកស ជនជាតិអាហ្វ្រិក និងជនជាតិដើមភាគតិច។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា តំបន់កូឡុំប៊ីមានអរិយធម៌ជនជាតិដើមតាំងពីសម័យបុរេកូឡុំ រួមមានវប្បធម៌មរតកដូចជា វប្បធម៌ឈីបឆា និងតៃរ៉ូណា។ នៅឆ្នាំ ១៤៩៩ អ្នករុករកអឺរ៉ុបបានមកដល់ ហើយអាណានិគមអេស្ប៉ាញបានចាប់ផ្តើមដោយការតាំងទីលំនៅដំបូងនៅសាន់តាម៉ារីយ៉ាឡាអង់ទីគ្វាដេដារីអេន ក្នុងឆ្នាំ ១៥១០។ អេស្ប៉ាញបានគ្រប់គ្រងដែនដីនេះអស់រយៈពេលជាង ៣០០ ឆ្នាំ ដោយបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចផ្អែកលើរុក្ខជាតិ និងរ៉ែ។ នៅដើមសតវត្សទី ១៩ កូឡុំប៊ីបានទទួលឯករាជ្យពីអេស្ប៉ាញ ហើយក្រោយមកបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃសាធារណរដ្ឋក្រានកូឡុំប៊ី រួមជាមួយវេណេស៊ុយអេឡា អេក្វាឌ័រ និងប៉ាណាម៉ា។ ព្រំដែនរបស់កូឡុំប៊ីបានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងច្រើនតាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ជាពិសេសការបាត់បង់ដែនដីប៉ាណាម៉ានៅឆ្នាំ ១៩០៣។

នៅសតវត្សទី ២០ កូឡុំប៊ីបានជួបប្រទះអំពើហិង្សានយោបាយ ជាពិសេសរយៈពេលហៅថា "ឡាវីអូឡេនស៊ី" និងព្រឹត្តិការណ៍បូកូតាហ្សូនៅឆ្នាំ ១៩៤៨ ដែលជាការបះបោរបន្ទាប់ពីការធ្វើឃាតអ្នកនយោបាយដ៏ពេញនិយម។ តាមវិគីភីឌា ជម្លោះផ្ទៃក្នុងដ៏យូរអង្វែងរវាងរដ្ឋាភិបាល ក្រុមប្រដាប់អាវុធ និងក្រុមជួញដូរគ្រឿងញៀន បានបន្តចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០ តែបានថមថយក្រោមកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងសន្តិភាពផ្សេងៗ។ កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពឆ្នាំ ២០១៦ រវាងរដ្ឋាភិបាល និងក្រុម FARC ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាជំហានមួយដ៏សំខាន់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចកូឡុំប៊ីជាសេដ្ឋកិច្ចធំទីបួននៅអាមេរិកឡាទីន ដោយពឹងផ្អែកលើវិស័យរ៉ែ (ធ្យូងថ្ម ត្បូងមរកត) កសិកម្ម (កាហ្វេ ផ្កា) ឧស្សាហកម្ម និងសេវាកម្ម។ រដ្ឋាភិបាលបានផ្តោតលើដំណើរការនវានុវត្តន៍ និងការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យា តាមរយៈក្រសួងវិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និងនវានុវត្តន៍។ កំពង់ផែកាតាហេណា និងទីក្រុងកំពង់ផែផ្សេងទៀតដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ។

វប្បធម៌កូឡុំប៊ីមានភាពសម្បូរបែប ដោយមានការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិតាមរយៈអក្សរសិល្ប៍ពីអ្នកនិពន្ធឆ្នើមដូចជា កាព្រីយែល ហ្គារស៊ីយ៉ា ម៉ារឃ្វេស ដែលបានឈ្នះរង្វាន់ណូបែលអក្សរសិល្ប៍។ តន្ត្រីប្រពៃណីដូចជា គុមប៊ីយ៉ា និងវ៉ាយេណាតូ មានប្រជាប្រិយភាព ហើយតារាចម្រៀងសកលដូចជា សាគីរ៉ា ក៏មានដើមកំណើតពីកូឡុំប៊ីដែរ។ ម្ហូបអាហារដូចជា បានដេហាប៉ៃសា និងអាយីកូ ជានិមិត្តសញ្ញានៃម្ហូបកូឡុំប៊ី។ លើសពីនេះ កីឡាជិះកង់ BMX ក៏ទទួលបានកិត្តិនាមតាមរយៈម៉ារីយ៉ាណា ប៉ាហុង ដែលជាជើងឯកអូឡាំពិកពីរសម័យកាល។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

កូឡុំប៊ីបច្ចុប្បន្នកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការដឹកនាំរបស់ប្រធានាធិបតី ហ្គូស្តាវ៉ូ ប៉េត្រូ (Gustavo Petro) ដែលជាប្រធានាធិបតីឆ្វេងនិយមដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេសនេះ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា។ លោកបានសន្យាអនុវត្តគោលនយោបាយសន្តិភាព យុត្តិធម៌សង្គម និងកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ច។ ជម្លោះផ្ទៃក្នុង និងអំពើហិង្សាពាក់ព័ន្ធនឹងគ្រឿងញៀននៅតែជាបញ្ហាប្រឈម ប៉ុន្តែកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងកសាងសន្តិភាពនៅតែបន្ត។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse កូឡុំប៊ីជាឧទាហរណ៍នៃប្រទេសដែលកំពុងអភិវឌ្ឍមួយ ដែលមានបញ្ហាស្រដៀងគ្នាមួយចំនួនដូចជា វិសមភាពសេដ្ឋកិច្ច និងការកសាងសន្តិភាពក្រោយជម្លោះ។ លើសពីនេះ ឥទ្ធិពលវប្បធម៌កូឡុំប៊ីដូចជាតន្ត្រី និងកាហ្វេ បានសាយភាយទូទាំងពិភពលោក រួមទាំងនៅកម្ពុជាផងដែរ។