ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

កិច្ចសន្យា គឺជាកិច្ចព្រមព្រៀងមួយ ដែលកំណត់សិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចអាចអនុវត្តបានតាមផ្លូវច្បាប់ សម្រាប់ភាគីពីរ ឬច្រើន។ យោងតាមវិគីភីឌា (Wikipedia) កិច្ចសន្យាជាធម្មតាពាក់ព័ន្ធនឹងការយល់ព្រមផ្ទេរទំនិញ សេវា ឬប្រាក់ ឬការសន្យាផ្ទេរវត្ថុទាំងនោះនៅពេលអនាគត។ សកម្មភាព និងចេតនារបស់ភាគីដែលចូលធ្វើកិច្ចសន្យា អាចហៅថា ការធ្វើកិច្ចសន្យា (contracting)។

នៅពេលមានការបំពានកិច្ចសន្យា ភាគីដែលរងគ្រោះអាចស្វែងរកដំណោះស្រាយតាមតុលាការ ដូចជាសំណង (damages) ឬដំណោះស្រាយតាមគោលការណ៍យុត្តិធម៌ ដូចជាការបង្ខំឲ្យអនុវត្តតាមកិច្ចសន្យា (specific performance) ឬការលុបចោលកិច្ចសន្យា (rescission)។ ចំណែកកិច្ចព្រមព្រៀងដែលចងភ្ជាប់រវាងភាគីក្នុងច្បាប់អន្តរជាតិ ត្រូវបានគេហៅថា សន្ធិសញ្ញា (treaty)។ ដូច្នេះ កិច្ចសន្យាមានសារៈសំខាន់ទាំងក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ និងក្នុងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

កិច្ចសន្យាមានវត្តមាននៅក្នុងអរិយធម៌ និងតំបន់ផ្សេងៗគ្នាជាច្រើន។ យោងតាមវិគីភីឌា ភស្តុតាងដំបូងៗនៃកិច្ចសន្យាមានប្រភពពីទីក្រុងរបស់ជនជាតិស៊ូមេរ (Sumer) ក្នុងតំបន់មេសូប៉ូតាមី។ នៅអាស៊ីខាងត្បូង ពាណិជ្ជករប្រើប្រាស់លិខិត hundi ក្នុងការជួញដូរ។ នៅចក្រភពអូតូម៉ង់ ឯកសារបរិច្ចាគ (waqfiyya) របស់ Haseki Hürrem Sultan គឺជាកិច្ចសន្យាមួយសម្រាប់បង្កើត waqf ដែលមានសុពលភាព។

ក្នុងប្រវត្តិច្បាប់អឺរ៉ុប អ្នកច្បាប់មួយចំនួនត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាបានរួមចំណែកអភិវឌ្ឍច្បាប់កិច្ចសន្យា។ Hugo Grotius ជាអ្នកច្បាប់មួយរូបដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាមានចំណែកក្នុងការអភិវឌ្ឍច្បាប់រ៉ូម៉ាំង-ហូឡង់ (Roman-Dutch law)។ ដូចគ្នាដែរ James Dalrymple ទី ១ នៃ Stair ជាអ្នកច្បាប់ដំបូងគេម្នាក់ ដែលត្រូវបានគេកត់ត្រាថាបានអភិវឌ្ឍច្បាប់ស្កុតឡេន (Scots law) ដោយផ្អែកលើច្បាប់ស៊ីវិល ច្បាប់កាណុន និងច្បាប់សក្តិភូមិ ព្រមទាំងទំនៀមទម្លាប់របស់ប្រជាជាតិជិតខាង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

កិច្ចសន្យាដែលចាស់ជាងគេបំផុតមួយដែលគេស្គាល់ គឺក្តារដីឥដ្ឋរបស់ស៊ូមេរ សម្រាប់ការលក់ដីស្រែ និងផ្ទះមួយ នៅប្រហែល ២៦០០ ឆ្នាំមុនគ្រិស្តសករាជ ដែលឥឡូវត្រូវបានរក្សាទុកនៅសារមន្ទីរលូវរ (Louvre)។ យោងតាមវិគីភីឌា ក៏មានឯកសារលក់ទាសករប្រុសម្នាក់ និងអគារមួយនៅ Shuruppak ដែលមានអាយុកាលជិតគ្នាផងដែរ។

នៅសម័យសំរិទ្ធ (Bronze Age) នៅពេលអរិយធម៌ដែលតាំងទីលំនៅជាប់លាប់ចាប់ផ្ដើមអភិវឌ្ឍ កិច្ចសន្យាបានក្លាយជាផ្នែកចាំបាច់នៃជីវិតសេដ្ឋកិច្ចប្រចាំថ្ងៃ។ ក្រោយមក ទម្រង់កិច្ចសន្យាបានវិវឌ្ឍតាមសង្គម និងពាណិជ្ជកម្មនៅតាមតំបន់នានា។

នៅអឺរ៉ុប កិច្ចសន្យាអាពាហ៍ពិពាហ៍ (Heiratsbrief) ឆ្នាំ ១៥២១ រវាង Gottfried Werner von Zimmern និង Apollonia von Henneberg បង្ហាញថា កិច្ចសន្យាត្រូវបានប្រើក្នុងទំនាក់ទំនងគ្រួសារ និងទ្រព្យសម្បត្តិ។ ចំណែកនៅអាស៊ីខាងត្បូង លិខិត hundi ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាទម្រង់ដំបូងបំផុតមួយនៃកិច្ចសន្យាបែបចរចាបានសម័យទំនើប ដូចជា hundi តម្លៃ ២៥០០ រូពី ឆ្នាំ ១៩៥១ ដែលបានបោះត្រានៅ Bombay Province។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

កិច្ចសន្យាជាគ្រឹះនៃសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារ។ យោងតាមវិគីភីឌា កិច្ចសន្យាអនុញ្ញាតឲ្យភាគីផ្ទេរទំនិញ សេវា ឬប្រាក់រវាងគ្នា ហើយការសន្យាផ្ទេរវត្ថុទាំងនោះនៅពេលអនាគតក៏ជាផ្នែកមួយនៃកិច្ចសន្យាដែរ។ ដូច្នេះ កិច្ចសន្យាមានសារៈសំខាន់ចំពោះពាណិជ្ជកម្ម កម្ចី ការធានារ៉ាប់រង និងការវិនិយោគ។

នៅអាស៊ីខាងត្បូង លិខិត hundi ត្រូវបានប្រើជាឧបករណ៍ក្នុងពាណិជ្ជកម្ម។ ឧទាហរណ៍មួយពីឆ្នាំ ១៩៥១ មានតម្លៃ ២៥០០ រូពី និងត្រូវបានបោះត្រានៅ Bombay Province ជាមួយត្រាពន្ធដែលបានបោះពុម្ពទុកជាមុន។

ក្នុងផ្នែកវប្បធម៌ កិច្ចសន្យាមិនត្រឹមតែជាឧបករណ៍សេដ្ឋកិច្ចប៉ុណ្ណោះទេ។ កិច្ចសន្យាអាពាហ៍ពិពាហ៍ និងឯកសារបរិច្ចាគខាងសាសនា ដូចជា waqfiyya បង្ហាញថា កិច្ចសន្យាមានតួនាទីក្នុងជីវិតសង្គម និងសាសនា។ ការរក្សាទុកកិច្ចសន្យាជាឯកសារលាយលក្ខណ៍អក្សរ ក៏ជាផ្នែកនៃវប្បធម៌រដ្ឋបាលរបស់មនុស្សតាំងពីបុរាណកាលមក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា កិច្ចសន្យាមានវត្តមានក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃច្រើន ដូចជា កិច្ចសន្យាការងារ ការជួលផ្ទះ កម្ចីធនាគារ ការធានារ៉ាប់រង និងការទិញទំនិញតាមអ៊ីនធឺណិត។ ការយល់ដឹងអំពីសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចក្នុងកិច្ចសន្យា ជួយឲ្យបុគ្គល និងអាជីវកម្មការពារផលប្រយោជន៍របស់ខ្លួន។

ក្នុងកម្រិតអន្តរជាតិ សន្ធិសញ្ញាជាកិច្ចព្រមព្រៀងចងភ្ជាប់រវាងភាគីក្នុងច្បាប់អន្តរជាតិ ដូចដែលវិគីភីឌាបានពន្យល់។ សន្ធិសញ្ញា និងកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មមានឥទ្ធិពលលើពាណិជ្ជកម្មឆ្លងព្រំដែន ការវិនិយោគ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងប្រទេសនានា។

នៅពេលកិច្ចសន្យាត្រូវបានបំពាន ដំណោះស្រាយដូចជា សំណង ការបង្ខំឲ្យអនុវត្តតាមកិច្ចសន្យា ឬការលុបចោលកិច្ចសន្យា គឺជាមធ្យោបាយដែលច្បាប់ផ្ដល់ឲ្យភាគីរងគ្រោះ។ ការយល់ដឹងអំពីប្រធានបទនេះ មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ទាំងអ្នកប្រើប្រាស់ និងអ្នកជំនួញ។