ទំនិញ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមនិយមន័យនៅក្នុងវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស ទំនិញ (commodity) គឺជាទំនិញសេដ្ឋកិច្ចមួយប្រភេទ ដែលភាគច្រើនជាធនធាន ហើយមានលក្ខណៈដែលអាចដូរគ្នាបានពេញលេញ ឬយ៉ាងសំខាន់ (fungibility)។ លក្ខណៈនេះមានន័យថា គ្រឿងមួយឯកតានៃទំនិញដូចគ្នា មិនថាផលិតដោយនរណាទេ វាមានគុណភាពនិងតម្លៃប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ហើយអាចផ្លាស់ប្តូរគ្នាបានក្នុងទីផ្សារ។ ឧទាហរណ៍ដូចជាប្រេងឆៅមួយបារ៉ែល ស្រូវមួយតោន ឬមាសមួយអោន សុទ្ធតែជាទំនិញ ពីព្រោះគុណភាពរបស់វាត្រូវបានកំណត់ដោយស្តង់ដារទីផ្សារ ដោយមិនគិតពីអ្នកផលិតឡើយ។ ទំនិញត្រូវបានបែងចែកជាពីរក្រុមធំៗគឺ ទំនិញទន់ (soft commodities) ដូចជាកសិផល (កាហ្វេ តែ ស្រូវ កប្បាស) និងទំនិញរឹង (hard commodities) ដូចជាលោហៈ (មាស ទង់ដែង) និងថាមពល (ប្រេង ឧស្ម័ន)។ ការជួញដូរទំនិញនៅលើទីផ្សារសកលត្រូវបានធ្វើឡើងជាចម្បងតាមរយៈកិច្ចសន្យាអនាគត (futures) និងកិច្ចសន្យាខ្ទាស់ (options) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកចូលរួមកាត់បន្ថយហានិភ័យ និងប្រមើលថ្លៃ។ ទំនិញទាំងនេះដើរតួជាសម្ភារមូលដ្ឋានសម្រាប់ផលិតកម្មឧស្សាហកម្ម និងការប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ ដែលធ្វើឱ្យវាជាផ្នែកដ៏សំខាន់នៃសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការផលិតទំនិញត្រូវបានកំណត់ដោយកត្តាភូមិសាស្ត្រ អាកាសធាតុ និងធនធានធម្មជាតិនៃតំបន់នីមួយៗ។ កសិផលដូចជាកាហ្វេត្រូវបានដាំដុះភាគច្រើននៅតំបន់ត្រូពិក ដូចជាប្រេស៊ីល កូឡុំប៊ី និងវៀតណាម។ វៀតណាមជាអ្នកនាំចេញកាហ្វេដ៏សំខាន់មួយក្នុងពិភពលោក ខណៈដែលកម្ពុជាជាអ្នកផលិតនិងនាំចេញស្រូវ។ រីឯតែវិញ ផលិតភាគច្រើននៅឥណ្ឌា ចិន និងស្រីលង្កា។ ប្រេងឆៅនិងឧស្ម័នធម្មជាតិ ដែលជាទំនិញថាមពល ភាគច្រើនផលិតនៅមជ្ឈិមបូព៌ា (អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត អ៊ីរ៉ាក់) រុស្ស៊ី និងសហរដ្ឋអាមេរិក។ លោហៈមានតម្លៃដូចជាមាសត្រូវបានរុករកនៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូង អូស្ត្រាលី និងចិន។ កត្តាទាំងនេះបានបង្កើតភាពស្មុគស្មាញក្នុងខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ ហើយធ្វើឱ្យគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិមានសារៈសំខាន់។ ប្រជាជនរាប់រយលាននាក់នៅតាមប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ពឹងផ្អែកលើការផលិត និងការនាំចេញទំនិញជាអាជីពចម្បង ដែលធ្វើឱ្យទំនិញក្លាយជាសសរទ្រូងនៃសេដ្ឋកិច្ចជាតិនិងជនបទ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការជួញដូរទំនិញមានដើមកំណើតតាំងពីសម័យបុរាណ ដោយចាប់ផ្តើមពីការដូរទ្រព្យសាមញ្ញរវាងសហគមន៍ ហើយវាបានវិវត្តទៅជាប្រព័ន្ធពាណិជ្ជកម្មឆ្ងាយសកល។ តាមការកត់ត្រារបស់វិគីភីឌា ផ្លូវសូត្រ (Silk Road) ដែលតភ្ជាប់ចិននិងអឺរ៉ុប បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការជួញដូរគ្រឿងទេស សូត្រ និងត្បូង ដែលសុទ្ធតែជាទំនិញមានតម្លៃ។ នៅពេលយុគសម័យរុករកបានមកដល់ ពាណិជ្ជកម្មតាមសមុទ្របាននាំទំនិញដូចជាស្ករ កាហ្វេ និងតែទៅកាន់ទីផ្សារអឺរ៉ុប ដែលបានជំរុញការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចនិងការផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅ។

នៅក្នុងពេលបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មនៅសតវត្សរ៍ទី១៩ តាមវិគីភីឌា តម្រូវការទំនិញបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង ហើយបាននាំទៅដល់ការបង្កើតទីផ្សារទំនិញមានការរៀបចំជាផ្លូវការ។ ក្រុមប្រឹក្សាពាណិជ្ជកម្មក្រុងឈីកាហ្គោ (Chicago Board of Trade) នៅសហរដ្ឋអាមេរិក បានដាក់ចេញកិច្ចសន្យាអនាគត (futures contracts) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យកសិករនិងអ្នកទិញចុះកិច្ចព្រមព្រៀងលើតម្លៃជាមុន ដោយកាត់បន្ថយហានិភ័យពីការប្រែប្រួលថ្លៃនាពេលអនាគត។ ក្រោយមក ផ្សារដែកថែបឡុងដ៍ (London Metal Exchange) ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងផងដែរ។ បច្ចុប្បន្ន ការជួញដូរទំនិញភាគច្រើនធ្វើឡើងតាមប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិក ហើយទីផ្សារសំខាន់ៗដូចជា ញូវយ៉ក ឡុងដ៍ និងសាំងហ្គាពួរ បានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មទំនិញសកល។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ទំនិញជាមូលដ្ឋាននៃសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាទ្រព្យសកម្មមួយប្រភេទដែលអ្នកវិនិយោគប្រើដើម្បីការពារហានិភ័យអតិផរណា និងប្រែប្រួលទីផ្សារ។ តម្លៃទំនិញអាចប្រែប្រួលខ្លាំងដោយសារការផ្លាស់ប្តូរផ្គត់ផ្គង់និងតម្រូវការ គ្រោះធម្មជាតិ និងវិបត្តិនយោបាយ។ នៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដូចជាកម្ពុជា ការនាំចេញទំនិញកសិកម្ម (ដូចជាស្រូវ ពោត និងគ្រាប់ស្វាយចន្ទី) និងផលិតផលវាយនភណ្ឌ (ដែលពឹងផ្អែកលើវត្ថុធាតុដើមនាំចូល) បានធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចជាតិជាប់ពាក់ព័ន្ធយ៉ាងខ្លាំងជាមួយតម្លៃទំនិញអន្តរជាតិ។ ការឡើងថ្លៃប្រេងឥន្ធនៈ ឬថ្លៃជីអាចបង្កើនការចំណាយលើការដឹកជញ្ជូន និងផលិតកម្ម ហើយពេលខ្លះនាំឱ្យអតិផរណាកើនឡើង ដែលប៉ះពាល់ដល់ជីវភាពប្រជាពលរដ្ឋ។

នៅផ្នែកវប្បធម៌ ទំនិញមួយចំនួនបានក្លាយជានិមិត្តសញ្ញានៃអត្តសញ្ញាណនិងប្រពៃណីជាតិ។ កាហ្វេត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយជីវិតសង្គមនិងបញ្ញានៅបារាំង និងអ៊ីតាលី។ តែវិញគឺជាផ្នែកមួយនៃពិធីសាសនានិងទស្សនវិជ្ជានៅចិន ជប៉ុន និងថៃ។ នៅកម្ពុជា ស្រូវមិនត្រឹមតែជាអាហារចម្បងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាមូលដ្ឋាននៃវប្បធម៌ប្រារព្ធពិធី ដូចជាពិធីច្រូតកាត់ និងជានិមិត្តរូបនៃភាពរុងរឿងក្នុងរឿងព្រេងនិងសិល្បៈខ្មែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ក្នុងបរិបទសកលបច្ចុប្បន្ន ការប្រែប្រួលតម្លៃទំនិញកំពុងជាក្តីបារម្ភចម្បងមួយសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលនិងប្រជាពលរដ្ឋជុំវិញពិភពលោក រួមទាំងប្រទេសនៅអាស៊ានផងដែរ។ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានបង្កើនភាពញាប់ញ័រនៃរដូវកសិកម្ម ដែលធ្វើឱ្យផលនេសាទនិងកសិកម្មមិនច្បាស់លាស់ ហើយជាលទ្ធផលបង្កើនភាពប្រែប្រួលថ្លៃទំនិញមូលដ្ឋាន។ ទន្ទឹមនេះ វឌ្ឍនភាពនៃបច្ចេកវិទ្យាកសិកម្ម និងការអភិវឌ្ឍធនធានកកើតឡើងវិញកំពុងផ្តល់ក្តីសង្ឃឹមក្នុងការបង្កើតការផ្គត់ផ្គង់ដែលមានស្ថិរភាពជាងមុន។ នៅកម្ពុជា រដ្ឋាភិបាលបានដាក់ចេញវិធានការរក្សាលំនឹងថ្លៃប្រេងឥន្ធនៈ និងស្បៀង ព្រមទាំងលើកកម្ពស់ផលិតកម្មក្នុងស្រុក ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនាំចូល។