ច្បាប់កុងម៉ុន (Common Law)

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការពិពណ៌នារបស់សព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស ច្បាប់កុងម៉ុន (Common law) គឺជាប្រព័ន្ធច្បាប់មួយដែលត្រូវបានអភិវឌ្ឍជាចម្បងតាមរយៈសេចក្តីសម្រេចរបស់តុលាការ ជាជាងច្បាប់ដែលបានកំណត់ដោយសភា (statutes) ។ ទោះបីច្បាប់កុងម៉ុនអាចរួមបញ្ចូលលក្ខន្តិកៈមួយចំនួនក៏ដោយ ប៉ុន្តែគ្រឹះធំរបស់វាគឺជាគោលការណ៍ «សំណុំករណី» (precedent) ពោលគឺសេចក្តីសម្រេចរបស់តុលាការដែលបានធ្វើឡើងពីមុនក្នុងករណីស្រដៀងគ្នា ។ ចៅក្រមដែលវិនិច្ឆ័យករណីថ្មីមានតួនាទីកំណត់ថាតើសំណុំករណីណាដែលត្រូវអនុវត្តចំពោះការសម្រេចនោះ ។

ប្រព័ន្ធនេះមានដើមកំណើតចេញពីប្រទេសអង់គ្លេស ហើយខុសប្លែកពីប្រព័ន្ធច្បាប់ស៊ីវិល (civil law) ដែលត្រូវបានប្រើនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើននៅទ្វីបអឺរ៉ុប និងកន្លែងផ្សេងទៀត ដោយសារច្បាប់ស៊ីវិលពឹងផ្អែកខ្លាំងលើច្បាប់អក្សរសាស្ត្រដែលបានកំណត់ច្បាស់លាស់ ។ វីគីភីឌាសង្កត់ធ្ងន់ថា ច្បាប់កុងម៉ុនអនុញ្ញាតឲ្យតុលាការបកស្រាយនិងអភិវឌ្ឍច្បាប់តាមពេលវេលា តាមរយៈការសម្រេចបន្តបន្ទាប់ ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា ច្បាប់កុងម៉ុនបានកើតឡើងដំបូងនៅប្រទេសអង់គ្លេស និងបានរីករាលដាលទៅកាន់ទឹកដីជាច្រើនដែលស្ថិតក្រោមអាណានិគមអង់គ្លេស រួមទាំងប្រទេសដែលក្រោយមកទទួលឯករាជ្យផងដែរ ។ ប្រទេសសំខាន់ៗដែលអនុវត្តប្រព័ន្ធនេះនៅសព្វថ្ងៃរួមមាន សហរដ្ឋអាមេរិក កាណាដា អូស្ត្រាលី ឥណ្ឌា ញូហ្សែឡង់ និងប្រទេសដទៃទៀតជាច្រើន ។ រូបភាពខាងលើបង្ហាញពីទំព័រច្បាប់សហព័ន្ធរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក (USCA) ដែលជាផ្នែកមួយនៃក្របខ័ណ្ឌច្បាប់នៅក្នុងប្រទេសប្រើប្រាស់ច្បាប់កុងម៉ុន ។

តួអង្គសំខាន់ក្នុងប្រព័ន្ធនេះគឺក្រុមអ្នកច្បាប់ មេធាវី និងចៅក្រម ដែលមានតួនាទីយ៉ាងសកម្មក្នុងការបកស្រាយ និងបង្កើតគោលការណ៍ច្បាប់ថ្មីៗ ។ ប្រជាជនក្នុងប្រទេសទាំងនេះទម្លាប់ប្រើប្រព័ន្ធតុលាការជាយន្តការចម្បងក្នុងការដោះស្រាយវិវាទ ហើយការអប់រំផ្នែកច្បាប់ត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីបណ្តុះបណ្តាលជំនាញស្រាវជ្រាវសំណុំករណី និងការវិភាគយ៉ាងហ្មត់ចត់ ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមប្រវត្តិសាស្ត្រដែលត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងវីគីភីឌា ច្បាប់កុងម៉ុនបានចាប់ផ្តើមបង្កើតឡើងនៅប្រទេសអង់គ្លេសក្រោយការសញ្ជ័យដោយពួកន័រម៉ង់នៅឆ្នាំ ១០៦៦ ។ ស្តេចអង់គ្លេសបានបង្កើតតុលាការកណ្តាល និងបញ្ជូនចៅក្រមដំណើរកាត់ក្តីតាមបណ្តាខេត្ត ដោយប្រមូលនិងរក្សាទុកសេចក្តីសម្រេចទាំងនោះធ្វើជាឯកសារយោងសម្រាប់ករណីក្រោយៗ ។ ការអនុវត្តនេះបាននាំឲ្យកើតមានគោលការណ៍ច្បាប់រួមមួយ ដែលអាចប្រើបានទូទាំងព្រះរាជាណាចក្រ ហេតុនេះហើយបានគេហៅថា «common law» (ច្បាប់ទូទៅ) ។

ខុសពីប្រទេសនៅទ្វីបអឺរ៉ុបដែលបានទទួលឥទ្ធិពលពីច្បាប់រ៉ូម៉ាំង (ដូចជាក្រម Corpus Juris Civilis) ច្បាប់កុងម៉ុនបានអភិវឌ្ឍដោយឯករាជ្យ ដោយផ្អែកលើទម្លាប់ប្រពៃណី ការវិនិច្ឆ័យជាក់ស្តែង និងការបកស្រាយដោយចៅក្រម ។ វីគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា នៅសតវត្សទី ១៨ អ្នកប្រាជ្ញច្បាប់ដូចជាលោក Sir William Blackstone បានចងក្រង និងពន្យល់ប្រព័ន្ធនេះឲ្យកាន់តែច្បាស់តាមរយៈស្នាដៃរបស់គាត់ Commentaries on the Laws of England ដែលបានក្លាយជាគ្រឹះសម្រាប់ការអប់រំច្បាប់ទំនើប ។

នៅពេលចក្រភពអង់គ្លេសពង្រីកអំណាចអាណានិគម ប្រព័ន្ធច្បាប់កុងម៉ុនក៏ត្រូវបាននាំយកទៅកាន់ទឹកដីទាំងនោះ ហើយក្រោយឯករាជ្យ ប្រទេសដូចជាឥណ្ឌា និងសហរដ្ឋអាមេរិក បានបន្តប្រើ និងកែសម្រួលប្រព័ន្ធនេះឲ្យសមស្របតាមបរិបទរបស់ខ្លួន ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ទោះបីវីគីភីឌាមិនបានពិភាក្សាស៊ីជម្រៅអំពីផលប៉ះពាល់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចនៃច្បាប់កុងម៉ុនក៏ដោយ ប៉ុន្តែគោលការណ៍ដែលពឹងផ្អែកលើសំណុំករណីច្រើនតែត្រូវបានគេមើលឃើញថាបង្កើតភាពប្រាកដនិយមផ្នែកច្បាប់ ដែលអាចជំរុញឲ្យមានការវិនិយោគ និងពាណិជ្ជកម្ម ។ ប្រទេសមានទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុធំៗដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក និងចក្រភពអង់គ្លេស សុទ្ធតែជាអ្នកប្រើប្រព័ន្ធនេះ ដែលអាចបញ្ជាក់ពីទំនាក់ទំនងរវាងក្របខ័ណ្ឌច្បាប់បែបកុងម៉ុននិងភាពរីកចម្រើនសេដ្ឋកិច្ច ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ច្បាប់កុងម៉ុនបានបណ្តុះវប្បធម៌ច្បាប់មួយប្រកបដោយការគោរពចំពោះការវែកញែក និងការស្រាវជ្រាវករណី ។ វីគីភីឌាបានបង្ហាញថា ប្រព័ន្ធនេះផ្តល់អំណាចច្រើនដល់ចៅក្រមក្នុងការបង្កើតច្បាប់ ដែលធ្វើឲ្យឋានៈអ្នកច្បាប់ក្នុងសង្គមមានកិត្យានុភាពខ្ពស់ ។ ឧទាហរណ៍ដូចជាប្រទេសឥណ្ឌា ដែលមានរដ្ឋធម្មនុញ្ញសរសេរវែងបំផុតសម្រាប់ប្រទេសមួយ (មាន ៣៩៥ មាត្រា និង ១២ តារាង) ក៏បានបន្តប្រើប្រព័ន្ធកុងម៉ុនជាមូលដ្ឋាន ដោយបញ្ចូលគ្នារវាងគោលការណ៍អង់គ្លេស និងតម្រូវការក្នុងស្រុក ។ ការអប់រំច្បាប់តាមវិធីសាស្ត្រ «ការវិភាគករណី» (case method) ក៏ជាលក្ខណៈពិសេសដែលអភិវឌ្ឍឡើងក្នុងប្រព័ន្ធនេះ និងបានជះឥទ្ធិពលដល់សាលាច្បាប់នានាជុំវិញពិភពលោក ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងបរិបទព័ត៌មានសកលសព្វថ្ងៃ ច្បាប់កុងម៉ុននៅតែជាប្រព័ន្ធដែលមានឥទ្ធិពលខ្លាំង ។ ការសម្រេចសំខាន់ៗរបស់តុលាការកំពូលនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ឬចក្រភពអង់គ្លេស តែងតែត្រូវបានតាមដានដោយសារព័ត៌មានអន្តរជាតិ ព្រោះវាអាចបង្កើតគោលការណ៍ច្បាប់ថ្មីៗដែលមានផលប៉ះពាល់ហួសព្រំដែន ដូចជាបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស ច្បាប់ឌីជីថល ឬការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម ។ តាមវីគីភីឌា ប្រព័ន្ធនេះបន្តវិវត្ត ដោយសារតែតុលាការតែងត្រូវប្រឈមនឹងករណីថ្មីៗដែលមិនធ្លាប់មានពីមុន ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីច្បាប់កុងម៉ុនមានសារៈសំខាន់ ដោយសារកម្ពុជាមានប្រព័ន្ធច្បាប់ផ្អែកលើគំរូស៊ីវិល ប៉ុន្តែមានទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្ម និងការទូតយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយប្រទេសដែលប្រើច្បាប់កុងម៉ុនជាច្រើន ។ ការយល់ច្បាស់ពីភាពខុសគ្នារវាងប្រព័ន្ធទាំងពីរ ជាពិសេសតួនាទីរបស់សំណុំករណី និងចៅក្រម អាចជួយឱ្យធុរជន និងអ្នកច្បាប់កម្ពុជាធ្វើការសម្រេចចិត្តបានកាន់តែត្រឹមត្រូវនៅក្នុងកិច្ចការអន្តរជាតិ ។