កីឡាសហធនរដ្ឋ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

កីឡាសហធនរដ្ឋ (Commonwealth Games) គឺជាព្រឹត្តិការណ៍កីឡាអន្តរជាតិពហុប្រភេទដែលប្រព្រឹត្តទៅរៀងរាល់ ៤ ឆ្នាំម្តង។ តាមវិគីភីឌា ព្រឹត្តិការណ៍នេះមានការចូលរួមពីកីឡាករមកពីបណ្ដាប្រទេសនិងដែនដីដែលជាសមាជិកនៃសហធនរដ្ឋ (Commonwealth of Nations) ដែលភាគច្រើនជាអតីតដែនដីអាណានិគមនៃចក្រភពអង់គ្លេស។

ហ្គេមនេះបានចាប់ផ្តើមដំបូងនៅឆ្នាំ ១៩៣០ ក្រោមឈ្មោះ « កីឡាអាណានិគមអង់គ្លេស » (British Empire Games) ហើយបានផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះជាបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងពីការធ្លាក់ចុះនៃចក្រភព និងការកើនឡើងនៃឯករាជ្យភាពរបស់ប្រទេសអតីតអាណានិគម។ វាត្រូវបានគេហៅថា « កីឡាអាណានិគម និងសហធនរដ្ឋអង់គ្លេស » រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៦៦ និង « កីឡាសហធនរដ្ឋអង់គ្លេស » រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៤។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៧៨ មក វាត្រូវបានគេហៅជាផ្លូវការថា « កីឡាសហធនរដ្ឋ » ហើយក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា « ហ្គេមមិត្តភាព » (Friendly Games) ផងដែរ។ កីឡាសហធនរដ្ឋគឺជាព្រឹត្តិការណ៍កីឡាពហុប្រភេទដែលមានអាយុកាលយូរជាងគេបំផុតមួយក្រៅពីកីឡាអូឡាំពិកទំនើប ហើយបានបំផុសឲ្យមានការបង្កើតកីឡា Jeux de la Francophonie និងកីឡា Lusofonia Games សម្រាប់អតីតដែនដីអាណានិគមបារាំង និងព័រទុយហ្គាល់រៀងៗខ្លួន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ប្រទេសនិងដែនដីសមាជិកនៃសហធនរដ្ឋជាង ៧០ បានចូលរួមក្នុងការប្រកួតកីឡាសហធនរដ្ឋ ដោយមានកីឡាករសរុបប្រមាណ ៥,០០០ នាក់ក្នុងមួយលើក។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះធ្លាប់ត្រូវបានរៀបចំនៅទីក្រុងចំនួន ២២ ក្នុងប្រទេស ៩ ផ្សេងគ្នា។ អូស្ត្រាលីជាប្រទេសដែលបានធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះច្រើនជាងគេ គឺ ៥ លើក តាមពីក្រោយដោយកាណាដា ៤ លើក និងអង់គ្លេស ៣ លើក។ ក្រុមដែលចូលរួមរួមមានទាំងប្រទេសធំៗដូចជាឥណ្ឌា និងចក្រភពអង់គ្លេស រហូតដល់ដែនដីតូចៗដូចជាកោះណរហ្វក និងកោះហ្វកឡែន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ការប្រកួតលើកដំបូងត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុងហាមីលតុន ប្រទេសកាណាដា ក្នុងឆ្នាំ ១៩៣០ ដោយមានកីឡាករ ៤០០ នាក់មកពី ១១ ប្រទេសចូលរួម។ គំនិតនៃការបង្កើតហ្គេមនេះបានមកពីលោក ម៉េលវីល ម៉ាកស៍ រ៉ូប៊ីនសុន (Melville Marks Robinson)។ ក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ដំបូង ហ្គេមនេះបានពង្រីកចំនួនកីឡា និងកីឡាករបន្តិចម្តងៗ ហើយបានក្លាយជាព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់មួយសម្រាប់ប្រទេសនៅក្នុងសហធនរដ្ឋ។

នៅឆ្នាំ ១៩៥៤ ព្រឹត្តិការណ៍ « ម៉ាយអព្ភូតហេតុ » (Miracle Mile) រវាងកីឡាកររត់ប្រណាំង រ៉ូចឺ បាននីសស្ទ័រ (Roger Bannister) និង ចន ឡានឌី (John Landy) បានកើតឡើងនៅឯកីឡាសហធនរដ្ឋនៅទីក្រុងវ៉ាន់គូវើរ ដែលជាពេលវេលាជាប្រវត្តិសាស្ត្រមួយ។ ព្រឹត្តិការណ៍កីឡានេះក៏បានជួបប្រទះការធ្វើពហិភោគ (boycott) ជាពិសេសនៅឆ្នាំ ១៩៨៦ នៅទីក្រុងអេឌីនបឺក ដោយសារបញ្ហានយោបាយអាផាថេដនៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូង។ ប្រទេសអាហ្វ្រិក អាស៊ី និងការ៉ាអ៊ីបជាច្រើនបានបដិសេធមិនចូលរួម។

ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ មក កីឡាសហធនរដ្ឋបានរួមបញ្ចូលការប្រកួតសម្រាប់ជនពិការ ដោយដំបូងឡើយមានកីឡាពិការសហធនរដ្ឋ (Commonwealth Paraplegic Games) ដាច់ដោយឡែក ហើយក្រោយមកបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ចម្បង។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ការរៀបចំកីឡាសហធនរដ្ឋមានឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់ទីក្រុងម្ចាស់ផ្ទះ តាមរយៈការវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ទេសចរណ៍ និងការបង្កើតការងារបណ្តោះអាសន្ន។ ទន្ទឹមនេះ ការចំណាយដ៏ធំធេងក្នុងការរៀបចំក៏អាចបង្កជាបន្ទុកបំណុលសម្រាប់ប្រទេសខ្លះផងដែរ។

ផ្នែកវប្បធម៌ កីឡាសហធនរដ្ឋមានគោលបំណងពង្រឹងចំណងមិត្តភាពរវាងប្រទេសសមាជិក ហើយពិធីបើកនិងបិទការប្រកួតតែងតែបង្ហាញពីសិល្បៈ និងវប្បធម៌របស់ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះ។ ការប្រណាំងបញ្ជូនដំបងព្រះមហាក្សត្រិយានី (Queen's Jubilee Baton Relay) ដែលចាប់ផ្តើមពីព្រះបរមរាជវាំង Buckingham និងធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ប្រទេសសមាជិកទាំងអស់ គឺជានិមិត្តរូបនៃការរួបរួម និងប្រពៃណីដ៏សំខាន់មួយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ការប្រកួតកីឡាសហធនរដ្ឋលើកចុងក្រោយបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុងបឺមីងហាំ ប្រទេសអង់គ្លេស ក្នុងឆ្នាំ ២០២២ ដោយមានប្រទេសចូលរួមចំនួន ៧២ និងកីឡាករជាង ៥,០០០ នាក់។ តាមវិគីភីឌា ហ្គេមនេះនៅតែជាព្រឹត្តិការណ៍កីឡាដ៏សំខាន់មួយនៅលើពិភពលោក ដោយទាក់ទាញទស្សនិកជនរាប់លាននាក់តាមរយៈការផ្សាយបន្តផ្ទាល់។

ទោះបីជាប្រទេសកម្ពុជាមិនមែនជាសមាជិកនៃសហធនរដ្ឋក៏ដោយ ក៏អ្នកគាំទ្រកីឡាកម្ពុជាជាច្រើនតាមដានព្រឹត្តិការណ៍នេះដែរ ជាពិសេសការប្រកួតរបស់ប្រទេសជិតខាងដូចជាម៉ាឡេស៊ី និងសិង្ហបុរីដែលតែងតែបញ្ជូនកីឡាករខ្លាំងៗចូលរួម។ ការរៀបចំកីឡាសហធនរដ្ឋលើកក្រោយគ្រោងធ្វើនៅទីក្រុងក្លាសហ្គូ ស្កុតឡែន ក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ ដែលបង្ហាញពីការបន្តវត្តមានរបស់ហ្គេមនេះនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។