កុម្មុយនីស្ត

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់សព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា កុម្មុយនីស្តគឺជាមនោគមវិជ្ជានយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចមួយ ដែលមានគោលដៅបង្កើតសង្គមកុម្មុយនីស្ត គឺជាសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គមសេដ្ឋកិច្ចដែលផ្តោតលើកម្មសិទ្ធិរួមនៃមធ្យោបាយផលិតកម្ម ការចែកចាយ និងការផ្លាស់ប្តូរ ដោយបែងចែកផលិតផលតាមតម្រូវការ។ សង្គមកុម្មុយនីស្តមានន័យថាគ្មានកម្មសិទ្ធិឯកជន គ្មានវណ្ណៈសង្គម ហើយចុងក្រោយគឺគ្មានរូបិយវត្ថុ និងគ្មានរដ្ឋ។

កុម្មុយនីស្តគឺជាផ្នែកមួយនៃចលនាសង្គមនិយមទូលំទូលាយ ដែលមានឫសគល់ពីការរិះគន់មូលធននិយម និងការតស៊ូមតិដើម្បីសមភាព។ វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា មនោគមវិជ្ជានេះមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើប្រវត្តិសាស្ត្រសកលក្នុងសតវត្សរ៍ទី២០ ដោយបាននាំឱ្យមានការបង្កើតរដ្ឋកុម្មុយនីស្តជាច្រើន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរៀបរាប់ថា ទោះបីគំនិតស្តីពីសង្គមគ្មានវណ្ណៈនិងកម្មសិទ្ធិរួមមានតាំងពីសម័យបុរាណ ក៏កុម្មុយនីស្តទំនើបបានចាប់កំណើតនៅទ្វីបអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩ ដោយមានលោក Karl Marx និង Friedrich Engels ជាអ្នកបង្កើតទ្រឹស្តី។ តាមការពណ៌នារបស់វិគីភីឌា បន្ទាប់មក មនោគមវិជ្ជានេះបានរីករាលដាលទៅកាន់រុស្ស៊ី ចិន និងប្រទេសជាច្រើនទៀត ដែលជាកន្លែងដែលគណបក្សកុម្មុយនីស្តបានឡើងកាន់អំណាច។

បុគ្គលសំខាន់ៗរួមមាន លោក Vladimir Lenin ដែលបានដឹកនាំបដិវត្តន៍រុស្ស៊ី លោក Mao Zedong ដែលបង្កើតសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន និងលោក Leon Trotsky ដែលជាអ្នកទ្រឹស្តីបដិវត្តន៍អន្តរជាតិ។ តាមវិគីភីឌា តំបន់ដែលមានឥទ្ធិពលកុម្មុយនីស្តខ្លាំងជាងគេនាពេលបច្ចុប្បន្នគឺអាស៊ីបូព៌ា និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដោយមានចិន វៀតណាម និងឡាវ ជារដ្ឋដែលដឹកនាំដោយគណបក្សកុម្មុយនីស្ត។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា គំនិតកុម្មុយនីស្តមានដើមកំណើតពីទស្សនវិជ្ជាបុរាណ ដូចជាស្នាដៃរបស់ Plato និងស្នាដៃ Utopia របស់ Thomas More ដែលបានពណ៌នាអំពីសង្គមដែលមានកម្មសិទ្ធិរួម។ ប៉ុន្តែ កុម្មុយនីស្តទំនើបបានលេចចេញជារូបរាងនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី១៩ នៅពេលដែល Marx និង Engels បានបោះពុម្ពផ្សាយ «សេចក្តីប្រកាសកុម្មុយនីស្ត» នៅឆ្នាំ១៨៤៨។ ឯកសារនេះបានអំពាវនាវឱ្យពួកពលកររួបរួមគ្នាដើម្បីផ្តួលរំលំមូលធននិយម។

ក្រោយពីបដិវត្តន៍រុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩១៧ លោក Lenin និងគណបក្ស Bolshevik បានបង្កើតរដ្ឋកុម្មុយនីស្តដំបូងគេ។ តាមវិគីភីឌា សម័យកាលរបស់សហភាពសូវៀតក្រោមការដឹកនាំរបស់ Stalin បានឃើញការធ្វើឧស្សាហូបនីយកម្មយ៉ាងឆាប់រហ័ស តែក៏មានការបង្ក្រាបនយោបាយធ្ងន់ធ្ងរ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ កុម្មុយនីស្តបានពង្រីកឥទ្ធិពលទៅអឺរ៉ុបខាងកើត ចិន កូរ៉េខាងជើង និងគុយបា។

ទោះជាយ៉ាងណា នៅឆ្នាំ១៩៩១ សហភាពសូវៀតបានដួលរលំ ដែលជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់មួយ។ តាមវិគីភីឌា ការដួលរលំនេះបានកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃកុម្មុយនីស្តសកល ប៉ុន្តែប្រទេសមួយចំនួនដូចជាចិន នៅតែបន្តដឹកនាំដោយគណបក្សកុម្មុយនីស្តរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានពណ៌នាថា សេដ្ឋកិច្ចកុម្មុយនីស្តជាធម្មតាផ្អែកលើផែនការកណ្តាល ដែលរដ្ឋគ្រប់គ្រងផលិតកម្ម និងការចែកចាយ។ នៅសហភាពសូវៀត រដ្ឋាភិបាលបានធ្វើផែនការប្រាំឆ្នាំដើម្បីពន្លឿនការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្ម។ តាមទិន្នន័យរបស់វិគីភីឌា កំណើនប្រាក់ចំណូលជាតិសូវៀតបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងរវាងឆ្នាំ១៩២៨ ដល់១៩៨៧ តែក៏មានភាពយឺតយ៉ាវនៅពេលក្រោយ។

ផ្នែកវប្បធម៌ កុម្មុយនីស្តបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើសិល្បៈ អក្សរសាស្ត្រ និងការអប់រំ។ តាមវិគីភីឌា ស្នាដៃដូចជា ការបាញ់បង្ហោះផ្កាយរណប Sputnik ដំបូងបំផុតរបស់មនុស្សជាតិ បានបង្ហាញពីសមិទ្ធផលបច្ចេកវិទ្យារបស់រដ្ឋកុម្មុយនីស្ត។ ទោះយ៉ាងណា វប្បធម៌នៅក្នុងរបបកុម្មុយនីស្តជារឿយៗត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋ ដើម្បីបម្រើដល់មនោគមវិជ្ជា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ កុម្មុយនីស្តនៅតែជាមនោគមវិជ្ជាដឹកនាំរបស់ប្រទេសដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុតក្នុងពិភពលោក គឺចិន ក៏ដូចជាវៀតណាម ឡាវ និងគុយបាជាដើម។ តាមវិគីភីឌា គណបក្សកុម្មុយនីស្តចិនបានធ្វើកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចបែបទីផ្សារ ដែលបានជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងឆាប់រហ័ស ប៉ុន្តែនៅរក្សាការគ្រប់គ្រងនយោបាយយ៉ាងតឹងរឹង។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse កុម្មុយនីស្តមានភាពពាក់ព័ន្ធ ដោយសារកម្ពុជាមានប្រវត្តិសាស្ត្រជាប់ទាក់ទងនឹងចលនាកុម្មុយនីស្ត ជាពិសេសសម័យខ្មែរក្រហម។ ទោះបីមិនមែនជារបបកុម្មុយនីស្តបច្ចុប្បន្នក៏ដោយ ការយល់ដឹងពីមនោគមវិជ្ជានេះជួយបកស្រាយព្រឹត្តិការណ៍នយោបាយក្នុងតំបន់។ ប្រទេសជិតខាងដូចជាវៀតណាម និងឡាវ ក៏ដឹកនាំដោយគណបក្សកុម្មុយនីស្ត ដែលមានទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចនិងនយោបាយជាមួយកម្ពុជា។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ការវិវត្តនៃកុម្មុយនីស្តក្នុងតំបន់នៅតែជាប្រធានបទសំខាន់សម្រាប់ការយល់ដឹងអំពីនយោបាយអាស៊ីអាគ្នេយ៍។