ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ការអភិរក្សសហគមន៍ គឺជាវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិដែលផ្តល់តួនាទីសំខាន់ដល់សហគមន៍មូលដ្ឋាន ក្នុងការការពារ និងប្រើប្រាស់ដោយនិរន្តរភាពនូវបរិស្ថានជុំវិញខ្លួន។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia គោលគំនិតនេះផុសឡើងពីការយល់ឃើញថាសហគមន៍ដែលរស់នៅជិតតំបន់ធនធានគឺជាអ្នកគ្រប់គ្រងដ៏ប្រសើរ ប្រសិនបើពួកគេមានសិទ្ធិ និងការគាំទ្រគ្រប់គ្រាន់។

វិធីសាស្ត្រនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាមានប្រសិទ្ធភាពជាងគំរូអភិរក្សបែបបង្គាប់ពីលើ (top-down) ព្រោះវាបង្កើតការចូលរួម ការទទួលខុសត្រូវ និងភាពជាម្ចាស់ពីសំណាក់ប្រជាជន។ យោងតាមអង្គការ IUCN ការអភិរក្សសហគមន៍មិនគ្រាន់តែការពារជីវៈចម្រុះប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងចូលរួមកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ និងពង្រឹងសិទ្ធិសហគមន៍ផងដែរ។ សព្វថ្ងៃ គំរូនេះត្រូវបានអនុវត្តយ៉ាងទូលំទូលាយ ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដែលសម្បូរព្រៃឈើ តំបន់ឆ្នេរ និងដែនជម្រកសត្វព្រៃ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

កម្មវិធីអភិរក្សសហគមន៍អាចរកឃើញនៅទូទាំងទ្វីបអាហ្វ្រិក អាស៊ី និងអាមេរិកឡាទីន ជាញឹកញាប់នៅក្នុងតំបន់ដែលមានជនជាតិដើមភាគតិច ឬសហគមន៍ជនបទពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើធនធានធម្មជាតិ។ តាម Wikipedia សហគមន៍ទាំងនេះមានចំណងវប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ជ្រាលជ្រៅជាមួយទឹកដីរបស់ខ្លួន ដែលជំរុញឱ្យពួកគេការពារវាយ៉ាងសកម្ម។

ឧទាហរណ៍ នៅទ្វីបអាហ្វ្រិក គម្រោងគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិដោយសហគមន៍ (CBNRM) បានជួយទប់ស្កាត់ការបរបាញ់ និងផ្តល់ចំណូលពីអេកូទេសចរណ៍។ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ព្រៃសហគមន៍មានវត្តមាននៅកម្ពុជា ថៃ ឡាវ និងឥណ្ឌូនេស៊ី ដោយផ្តល់សិទ្ធិគ្រប់គ្រងដល់អ្នកភូមិ។ រីឯនៅអាមេរិកឡាទីន ការការពារព្រៃអាម៉ាហ្សូនពឹងលើជនជាតិដើមជាចម្បង ដែលបានថែរក្សាទឹកដីទាំងនោះរាប់ជំនាន់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

មុនទសវត្សឆ្នាំ១៩៧០ ទស្សនាទានអភិរក្សចម្បងគឺ “ការអភិរក្សបែបបន្ទាយ” (fortress conservation) ដែលបង្កើតតំបន់ការពារបិទជិត និងហាមឃាត់សកម្មភាពមនុស្ស។ តាម Wikipedia វិធីសាស្ត្រនេះបណ្តាលឱ្យមានការបណ្តេញជនជាតិដើមដោយបង្ខំ និងជម្លោះជាច្រើន។ នៅទសវត្សឆ្នាំ១៩៨០ អ្នកស្រាវជ្រាវ និងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលបានចាប់ផ្តើមរិះគន់គំរូចាស់ ហើយស្វែងរកដំណោះស្រាយដែលដាក់សហគមន៍ជាចំកណ្តាល។

ចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់កើតឡើងនៅកិច្ចប្រជុំកំពូលផែនដីទីក្រុងរីអូ ឆ្នាំ១៩៩២ ដែលបញ្ជាក់ពីតួនាទីសហគមន៍ក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍និរន្តរភាព។ ចាប់តាំងពីពេលនោះ ប្រទេសជាច្រើនបានដាក់បញ្ចូលគោលការណ៍នេះទៅក្នុងច្បាប់ជាតិ។ នៅកម្ពុជា កម្មវិធីព្រៃសហគមន៍ត្រូវបានដាក់ឱ្យអនុវត្តជាផ្លូវការនៅដើមទសវត្សឆ្នាំ២០០០ ដោយផ្តល់សិទ្ធិគ្រប់គ្រងព្រៃឈើដល់ប្រជាពលរដ្ឋមូលដ្ឋាន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

តាមទស្សនៈសេដ្ឋកិច្ច ការអភិរក្សសហគមន៍បង្កើតចំណូលតាមរយៈអេកូទេសចរណ៍ ការលក់ផលិតផលព្រៃឈើមិនមែនឈើ និងការទទួលបានប្រាក់ឧបត្ថម្ភពីកម្មវិធីទូទាត់សេវាកម្មអេកូឡូស៊ី (PES)។ យោងតាមរបាយការណ៍របស់ IUCN សហគមន៍ដែលចូលរួមយ៉ាងសកម្ម តែងមានជីវភាពប្រសើរឡើង ដោយសារប្រភពចំណូលថ្មី និងសេវាសង្គមបន្ថែម។ ឧទាហរណ៍ នៅតំបន់បឹងទន្លេសាបក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ការគ្រប់គ្រងនេសាទសហគមន៍បានជួយរក្សាធនធានត្រី និងបង្កើតការងារដល់អ្នកស្រុក។

ផ្នែកវប្បធម៌ សហគមន៍ជាច្រើនមានប្រពៃណី និងទំនៀមទម្លាប់ដែលបង្ហាញពីការគោរពធនធានធម្មជាតិ។ តាម IUCN ការអភិរក្សសហគមន៍ក៏ជាឧបករណ៍ថែរក្សាចំណេះដឹងប្រពៃណីផងដែរ ដែលរាប់បញ្ចូលទាំងជំនឿសាសនា ពិធីបុណ្យ និងវិធីធ្វើកសិកម្មដែលបន្សល់ទុករាប់ជំនាន់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការអភិរក្សសហគមន៍គឺជាប្រធានបទដ៏ក្ដៅគគុក ព្រោះវាជាប់ទាក់ទងនឹងបញ្ហាប្រឈមបរិស្ថានធំៗនៅកម្ពុជា ដូចជាការបាត់បង់ព្រៃឈើយ៉ាងឆាប់រហ័ស ការរិចរិលដី និងជម្លោះដីធ្លី។ រដ្ឋាភិបាល និងដៃគូអភិវឌ្ឍន៍បានដាក់ចេញកម្មវិធីព្រៃសហគមន៍ និងតំបន់ការពារដោយសហគមន៍ ដើម្បីទប់ស្កាត់ការកាប់បំផ្លាញ និងជំរុញការបន្ស៊ាំនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។

តាមរបាយការណ៍ដែលប្រមូលផ្តុំដោយ Wikipedia គម្រោងទាំងនេះទទួលបានការគាំទ្រពីម្ចាស់ជំនួយអន្តរជាតិ ប៉ុន្តែនៅតែប្រឈមមុខនឹងឧបសគ្គធំៗ ដូចជាការដាក់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ច និងការអនុវត្តច្បាប់ខ្សោយ។ ការស្វែងយល់ពីគំនិតនេះជួយឱ្យសាធារណជនតាមដានព្រឹត្តិការណ៍បច្ចុប្បន្ន និងចូលរួមកិច្ចពិភាក្សាស្ដីពីអនាគតធនធានធម្មជាតិរបស់កម្ពុជាបានកាន់តែប្រសើរ។