ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមវិគីភីឌា ការប្រកួតប្រជែងគឺជាទំនាក់ទំនងមួយដែលភាគីពីរ ឬច្រើនខិតខំប្រជែងយកគោលដៅរួមតែមួយដែលមិនអាចបែងចែកគ្នាបាន ពោលគឺការទទួលបានរបស់ម្ខាងជាការខាតបង់របស់ម្ខាងទៀត។ ការប្រកួតប្រជែងអាចកើតឡើងរវាងសារពាង្គកាយ បុគ្គល ក្រុមសេដ្ឋកិច្ច ឬក្រុមសង្គមផ្សេងៗ។ គោលដៅដែលគេប្រកួតគ្នាអាចជាធនធានមានកំណត់ កេរ្តិ៍ឈ្មោះ គុណសម្បត្តិ ឬជោគជ័យផ្សេងទៀត។

ការប្រកួតប្រជែងជាបាតុភូតសំខាន់មួយនៅក្នុងធម្មជាតិ សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមមនុស្ស។ ក្នុងជីវវិទ្យា ការប្រកួតប្រជែងជាយន្តការចម្បងនៃការវិវត្តតាមរយៈការជ្រើសរើសធម្មជាតិ។ ក្នុងសេដ្ឋកិច្ច វាជំរុញការច្នៃប្រឌិត និងប្រសិទ្ធភាព។ ក្នុងសង្គម វាជាកម្លាំងជំរុញការអភិវឌ្ឍ និងការប្រឹងប្រែង។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ការប្រកួតប្រជែងមិនមែនជាទីតាំង ឬបុគ្គលជាក់លាក់ទេ ប៉ុន្តែវាកើតមាននៅគ្រប់តំបន់ភូមិសាស្ត្រ និងគ្រប់ប្រភេទសង្គមមនុស្ស។ ទម្រង់នៃការប្រកួតប្រជែងអាចខុសគ្នាតាមស្ថានភាព៖ នៅទីក្រុងធំៗដែលមានដង់ស៊ីតេប្រជាជនខ្ពស់ ការប្រកួតប្រជែងខាងការងារ និងជីវភាពអាចខ្លាំងក្លាជាង។ នៅតំបន់ដាច់ស្រយាល ការប្រកួតប្រជែងអាចផ្តោតលើធនធានធម្មជាតិ។ ជារួម ការប្រកួតប្រជែងជាផ្នែកមួយនៃបទពិសោធន៍មនុស្សជាតិ ដោយមិនកំណត់ព្រំដែន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃការប្រកួតប្រជែងអាចត្រូវបានតាមដានរហូតដល់សម័យបុរាណ។ តាមវិគីភីឌា ក្រិកបុរាណមានការប្រកួតអូឡាំពិកចាប់ពីឆ្នាំ៧៧៦ មុនគ្រិស្តសករាជ ជាការបង្ហាញពីស្មារតីប្រកួតប្រជែងខាងកាយសម្បទា និងកិត្តិយស។ ក្នុងសម័យកណ្តាល ការប្រកួតប្រកាប់គ្នាដោយដាវជាការកំសាន្តរបស់ពួកអភិជន។

នៅសតវត្សទី១៩ លោក ឆាលស៍ ដាវីន បានស្នើទ្រឹស្តីវិវត្តដោយបញ្ជាក់ថា ការប្រកួតប្រជែងដើម្បីធនធានគឺជាកម្លាំងជំរុញការរស់រានរបស់សារពាង្គកាយដែលសម្របខ្លួនបានល្អបំផុត (survival of the fittest)។ ទ្រឹស្តីនេះបានក្លាយជាមូលដ្ឋាននៃជីវវិទ្យាទំនើប។

ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច លោក អាដាម ស្មីធ បានរៀបរាប់អំពី «ដៃមើលមិនឃើញ» (invisible hand) នៅក្នុងស្នាដៃរបស់គាត់ «ទ្រព្យសម្បត្តិនៃប្រជាជាតិ» ឆ្នាំ១៧៧៦ ដែលបង្ហាញថាការប្រកួតប្រជែងក្នុងទីផ្សារនាំឱ្យមានការបង្កើតទ្រព្យសម្បត្តិ និងប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច។ នៅឆ្នាំ១៨៩០ សហរដ្ឋអាមេរិកបានអនុម័តច្បាប់ Sherman Act ដើម្បីទប់ស្កាត់ការផ្តាច់មុខ និងការបង្ខូចការប្រកួតប្រជែង។ ក្រសួងយុត្តិធម៌សហរដ្ឋអាមេរិក (DOJ) បានក្លាយជាអ្នកអនុវត្តច្បាប់នេះ ហើយក្រោយមកសហភាពអឺរ៉ុប និងប្រទេសជាច្រើនទៀតក៏បានបង្កើតច្បាប់ប្រកួតប្រជែងផ្ទាល់ខ្លួន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចសម័យទំនើបពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើការប្រកួតប្រជែង។ យោងតាមទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ច ទីផ្សារមានការប្រកួតប្រជែងនាំឱ្យតម្លៃទំនិញធ្លាក់ចុះ គុណភាពកើនឡើង និងការបង្កើតជម្រើសច្រើនសម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់។ ផ្ទុយទៅវិញ ការផ្តាច់មុខឬការកំណត់ការប្រកួតប្រជែងអាចបង្កការខូចខាតដល់សេដ្ឋកិច្ច និងអ្នកប្រើប្រាស់។ ហេតុនេះ ប្រទេសជាច្រើនបានបង្កើតអាជ្ញាធរប្រកួតប្រជែងដើម្បីត្រួតពិនិត្យការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងក្រុមហ៊ុន និងការប្រើអំណាចផ្តាច់មុខ។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ ការប្រកួតប្រជែងមានវត្តមានយ៉ាងជ្រៅនៅក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ។ កីឡាដូចជាបាល់ទាត់ អូឡាំពិក និងស៊ីហ្គេម បង្កើតសាមគ្គីភាព និងឱកាសសម្រាប់ការប្រកួតដោយយុត្តិធម៌។ ការប្រកួតសិល្បៈ តន្ត្រី និងការវាស់ស្ទង់ចំណេះដឹង ដូចជាការប្រឡងសញ្ញាបត្រថ្នាក់ជាតិនៅកម្ពុជា ក៏ជាទម្រង់នៃការប្រកួតប្រជែងដែលជំរុញការខិតខំ និងការអភិវឌ្ឍជំនាញ។ វប្បធម៌ប្រកួតប្រជែងនេះតែងត្រូវបានគាំទ្រដោយគ្រួសារ និងសាលារៀន ដែលយល់ថាការប្រកួតនាំឱ្យសម្រេចបានសមិទ្ធផលខ្ពស់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅសតវត្សទី២១ ការប្រកួតប្រជែងបានក្លាយទៅជាប្រធានបទក្តៅគគុកនៅលើឆាកអន្តរជាតិ ជាពិសេសរវាងមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ច។ តាមការរាយការណ៍របស់សារព័ត៌មាននានា ការប្រកួតប្រជែងខាងបច្ចេកវិទ្យា ដូចជាបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) និងបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន បានធ្វើឱ្យមានការដាក់ទណ្ឌកម្មពាណិជ្ជកម្ម និងការប្រណាំងប្រជែងដើម្បីភាពនាំមុខ។ សហរដ្ឋអាមេរិក និងចិន ជាដៃគូប្រកួតប្រជែងធំពីរ ដែលកំពុងប្រើគ្រប់មធ្យោបាយដើម្បីធានាអំណាចសេដ្ឋកិច្ច និងយោធា។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការប្រកួតប្រជែងមានផលប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់។ ក្នុងតំបន់អាស៊ាន កម្ពុជាត្រូវប្រឈមនឹងការប្រកួតប្រជែងផ្នែកពាណិជ្ជកម្ម និងការទាក់ទាញវិនិយោគពីប្រទេសជិតខាងដូចជាវៀតណាម និងថៃ។ ក្រុមហ៊ុនខ្មែរតូចៗត្រូវខិតខំប្រកួតប្រជែងជាមួយទំនិញនាំចូលដែលមានតម្លៃថោកជាង។ ទន្ទឹមគ្នានេះ រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាកំពុងរៀបចំច្បាប់ស្តីពីការប្រកួតប្រជែង ដើម្បីការពារអ្នកប្រើប្រាស់ និងធានាបរិយាកាសធុរកិច្ចស្មើភាព។ ការប្រកួតប្រជែងរកពិន្ទុក្នុងវិស័យអប់រំ ក៏ដូចជាការប្រកួតកីឡាជាតិ ក៏ជាប្រធានបទដែល KhmerPulse តែងតែរាយការណ៍ជូនអ្នកអានជាប្រចាំ។