សិល្បៈគំនិត

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សិល្បៈគំនិត (Conceptual art) ដែលគេស្គាល់ម្យ៉ាងទៀតថា conceptualism គឺជាចលនាសិល្បៈមួយដែលគំនិតឬទស្សនៈនៅពីក្រោយការងារ មានសារៈសំខាន់ស្មើឬលើសពីសោភ័ណភាព បច្ចេកទេស និងសម្ភារៈប្រពៃណី។ យោងតាមវិគីភីឌា ស្នាដៃសិល្បៈគំនិតខ្លះអាចត្រូវបានបង្កើតដោយនរណាម្នាក់ ដោយគ្រាន់តែធ្វើតាមការណែនាំជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ។ វិធីសាស្ត្រនេះជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃនិយមន័យរបស់សិល្បករអាមេរិក សុល ឡេវីត (Sol LeWitt) ដែលជានិយមន័យដំបូងគេដែលបានបោះពុម្ពថា៖ «នៅក្នុងសិល្បៈគំនិត គំនិតឬគំនិតគឺជាទិដ្ឋភាពសំខាន់បំផុតនៃការងារ។ នៅពេលវិចិត្រករប្រើទម្រង់សិល្បៈគំនិត មានន័យថារាល់ផែនការនិងការសម្រេចចិត្តត្រូវបានធ្វើឡើងជាមុន ហើយការអនុវត្តគឺជារឿងធម្មតា។ គំនិតក្លាយជាម៉ាស៊ីនដែលបង្កើតសិល្បៈ»។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរៀបរាប់ថា ម៉ាសេល ឌុយសាម (Marcel Duchamp) ត្រូវបានចាត់ទុកជាអ្នកនាំមុខគេនៃសិល្បៈគំនិត តាមរយៈស្នាដៃ readymade របស់គាត់ដូចជា «Fountain» (១៩១៧) ដែលជាចានបង្គន់បុរាណដាក់បញ្ច្រាស និងចុះហត្ថលេខា "R. Mutt"។ គាត់បានប្រកួតប្រជែងនឹងនិយមន័យសិល្បៈប្រពៃណីដោយការបង្ហាញថាការជ្រើសរើសវត្ថុប្រចាំថ្ងៃអាចជាសិល្បៈ ដោយផ្អែកលើគំនិតនិងការសម្រេចចិត្តរបស់សិល្បករ។

នៅទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០ ចលនាសិល្បៈគំនិតបានរីកចម្រើនយ៉ាងពេញលេញ ជាពិសេសនៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងអឺរ៉ុប។ ក្រុមសិល្បករ 'Art & Language' ដែលបង្កើតឡើងនៅចក្រភពអង់គ្លេស បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍទ្រឹស្តីសិល្បៈគំនិត តាមរយៈការបោះពុម្ពផ្សាយទស្សនាវដ្តី និងការជជែកពិភាក្សា។ វិគីភីឌាកត់សម្គាល់ថា ការងាររបស់សិល្បករដូចជា រ៉ូបឺត រ៉ូសឆេនបឺក (Robert Rauschenberg), ឡូរ៉េនស៍ វ៉ាយន័រ (Lawrence Weiner) និង ម៉ៃឃើល ឃ្រេហ្គ-ម៉ាទីន (Michael Craig-Martin) ក៏បានពង្រីកព្រំដែននៃសិល្បៈគំនិតផងដែរ។ នៅឆ្នាំ១៩៦៧ វិចិត្រករ សុល ឡេវីត បានសរសេរអត្ថបទ «Paragraphs on Conceptual Art» ដែលបានក្លាយជាគោលការណ៍គ្រឹះសម្រាប់ចលនានេះ។ ពិព័រណ៍ "When Attitudes Become Form" (១៩៦៩) នៅសារមន្ទីរ Kunsthalle Bern ប្រទេសស្វីស ត្រូវបានចាត់ទុកជាព្រឹត្តិការណ៍គន្លឹះដែលបង្ហាញពីការទទួលស្គាល់សិល្បៈគំនិតនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។

សិល្បករ និងស្នាដៃគំរូ

ប្រភព: Wikipedia

សិល្បករជាច្រើនបានបង្កើតស្នាដៃដែលបញ្ជាក់ពីគោលការណ៍នៃសិល្បៈគំនិត។ យោងតាមវិគីភីឌា ស្នាដៃ «Portrait of Iris Clert» (១៩៦១) ដោយរ៉ូបឺត រ៉ូសឆេនបឺក គឺជាទូរសារមួយដែលផ្ញើជូនម្ចាស់វិចិត្រសាល ជាការបដិសេធនឹងគំនិតរូបគំនូរបុរាណ និងជាការបង្ហាញថាការទំនាក់ទំនងអាចជាសិល្បៈ។ ស្នាដៃ «An Oak Tree» (១៩៧៣) របស់ម៉ៃឃើល ឃ្រេហ្គ-ម៉ាទីន គឺជាកញ្ចក់ទឹកមួយដាក់លើធ្នើកញ្ចក់ ប៉ុន្តែសិល្បករបានអះអាងថាវាបានប្រែក្លាយជាដើមឈើអុក តាមរយៈអំណាចនៃគំនិត និងជំនឿ។ ស្នាដៃល្បីមួយទៀតគឺ «One and Three Chairs» (១៩៦៥) ដោយចូសេហ្វ កូស៊ូត (Joseph Kosuth) ដែលដាក់តាំងកៅអីពិត រូបថតកៅអី និងនិយមន័យពាក្យ «កៅអី» ពីវចនានុក្រម ដើម្បីបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងរវាងវត្ថុ ការតំណាង និងភាសា។ លោក សុល ឡេវីត ក៏បានបង្កើតស្នាដៃគំនូរលើជញ្ជាំងដែលអាចត្រូវបានអនុវត្តដោយនរណាម្នាក់ ដោយគ្រាន់តែធ្វើតាមការណែនាំជាលាយលក្ខណ៍អក្សររបស់គាត់ ដែលបង្ហាញថាការអនុវត្តរូបវន្តមិនសូវសំខាន់ឡើយ។

ឥទ្ធិពល និងកេរដំណោល

ប្រភព: Wikipedia

សិល្បៈគំនិតបានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំងនូវវិធីដែលមនុស្សយល់អំពីសិល្បៈ។ យោងតាមវិគីភីឌា ចលនានេះបាននាំឱ្យមានការរិះគន់ជាច្រើនពីអ្នកប្រកាន់ប្រពៃណី ប៉ុន្តែវាបានបើកផ្លូវឱ្យសិល្បៈប្រភេទថ្មីៗដូចជា installation art, performance art, និងសិល្បៈអន្តរកម្ម។ សិល្បករជំនាន់ក្រោយបានទទួលយកគំនិតដែលថា គំនិតអាចជាស្នូលនៃសិល្បៈ ហើយមិនចាំបាច់ត្រូវការវត្ថុរូបវន្តទេ។ ចលនានេះក៏បានជំរុញឱ្យមានការពិភាក្សាអំពីនិយមន័យ និងតម្លៃនៃសិល្បៈ ដោយសារស្នាដៃខ្លះមិនមានរូបរាងរូបវន្តជាក់លាក់ ដែលធ្វើឲ្យពិបាកក្នុងការទិញលក់តាមបែបប្រពៃណី។

ជាឧទាហរណ៍ ស្នាដៃសាធារណៈដូចជា «Memorial for the Victims of Nazi Military Justice» ដោយវិចិត្រករអូឡាហ្វ នីកូឡៃ (Olaf Nicolai) នៅទីក្រុងវីយែន ប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រគំនិតដើម្បីដោះស្រាយប្រធានបទប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ស្មុគស្មាញ (សូមមើលរូបភាព)។ ការងារប្រភេទនេះបង្ហាញថាសិល្បៈគំនិតមិនមែនគ្រាន់តែជាលំហាត់បញ្ញាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែអាចមានអត្ថន័យសង្គមនិងនយោបាយយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅសម័យបច្ចុប្បន្ន សិល្បៈគំនិតនៅតែមានឥទ្ធិពល និងវត្តមាននៅក្នុងការតាំងពិពណ៌ សារមន្ទីរ និងការពិភាក្សាសិល្បៈ។ វិគីភីឌាបានលើកឡើងថា សិល្បករដូចជា បារបារ៉ា គ្រូហ្គ័រ (Barbara Kruger) បន្តប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រគំនិត ដោយរួមផ្សំអត្ថបទនិងរូបភាពដើម្បីរិះគន់សង្គមនិងនយោបាយ។ ស្នាដៃរបស់គាត់តែងដាក់បញ្ចូលឃ្លាដូចជា "Your body is a battleground" ដែលស្តីអំពីសិទ្ធិស្ត្រី បង្ហាញពីការបន្តនៃសិល្បៈគំនិតក្នុងការឆ្លើយតបទៅនឹងបញ្ហាទំនើប។

សម្រាប់ទស្សនិកជននៅកម្ពុជា ការសិក្សាអំពីសិល្បៈគំនិតអាចជាការបើកទស្សនៈថ្មី និងជំរុញការសន្ទនាអំពីតួនាទីសិល្បៈក្នុងសង្គមសហសម័យ។ វាក៏ជាផ្នែកមួយនៃការវិវត្តសិល្បៈពិភពលោកដែលប៉ះពាល់ដល់ការរចនា ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយ។