ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ភាសាអង់គ្លេស ការសម្រុះសម្រួល គឺជាដំណើរការដោះស្រាយវិវាទជម្លោះជំនួស (alternative dispute resolution) ដែលភាគីពាក់ព័ន្ធក្នុងជម្លោះ ពឹងផ្អែកលើភាគីទីបីអព្យាក្រឹត ដែលហៅថា អ្នកសម្រុះសម្រួល ដើម្បីជួយដោះស្រាយជម្លោះរបស់ពួកគេ ។ អ្នកសម្រុះសម្រួលអាចជួបជាមួយភាគីទាំងសងខាងដាច់ដោយឡែក និងរួមគ្នា ដើម្បីសម្រេចគោលដៅដោយកាត់បន្ថយភាពតានតឹង ធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងកាន់តែប្រសើរ បកស្រាយបញ្ហា និងជួយភាគីឱ្យស្វែងរកលទ្ធផលដែលអាចទទួលយកបានទាំងសងខាង ។ ការសម្រុះសម្រួលមានលក្ខណៈខុសប្លែកពីការសម្របសម្រួលតាមប្រព័ន្ធតុលាការ ឬការវិនិច្ឆ័យដោយមជ្ឈតករ (arbitration) ត្រង់ថា អ្នកសម្រុះសម្រួលមិនមានសិទ្ធិសម្រេចដោយឡែកទេ ប៉ុន្តែជួយជំរុញឱ្យភាគីឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងមួយដោយស្ម័គ្រចិត្ត ។ ដំណើរការនេះផ្តោតលើការសាងទំនុកចិត្ត និងការទំនាក់ទំនង ដោយជៀសវាងការប្រឈមមុខដាក់គ្នាក្នុងបទជម្លោះជាផ្លូវការ ។ ម្យ៉ាងទៀត គោលការណ៍នៃការសម្រុះសម្រួលអាចបត់បែនបាន មិនចាំបាច់អនុវត្តតាមក្បួនច្បាប់ដ៏តឹងរ៉ឹង ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាជម្រើសដ៏មានប្រយោជន៍សម្រាប់ជម្លោះជាច្រើនប្រភេទ ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ការសម្រុះសម្រួលត្រូវបានអនុវត្តន៍នៅទូទាំងពិភពលោក ដោយមានទម្រង់ និងឈ្មោះផ្សេងៗគ្នាអាស្រ័យលើប្រព័ន្ធច្បាប់ និងវប្បធម៌នីមួយៗ ។ នៅទ្វីបអាមេរិកខាងជើង ការសម្រុះសម្រួលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងវិស័យការងារ និងបណ្តឹងពាណិជ្ជកម្ម ។ នៅអឺរ៉ុប មានយន្តការសម្រុះសម្រួលរដ្ឋាភិបាលសម្រាប់វិវាទការងារ និងអតិថិជន ។ ចំណែកនៅតំបន់អាស៊ី ដូចជាប្រទេសជប៉ុន និងកូរ៉េ ការសម្រុះសម្រួលមានឫសគល់យ៉ាងជ្រៅនៅក្នុងវប្បធម៌ប្រពៃណី ដែលគោរពការយោគយល់គ្នា និងការរក្សាទំនាក់ទំនងសង្គម ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការសម្រុះសម្រួលមានតួនាទីសំខាន់នៅក្នុងសហគមន៍មូលដ្ឋាន ជាពិសេសតាមរយៈក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ ដែលច្រើនតែដោះស្រាយជម្លោះដីធ្លី និងជម្លោះគ្រួសារដោយមិនឡើងតុលាការ ។ ប្រជាជននៅតាមជនបទភាគច្រើនពឹងផ្អែកលើអ្នកមានឋានៈក្នុងសហគមន៍ ដូចជាព្រឹទ្ធាចារ្យ លោកគ្រូ ឬព្រះសង្ឃ ដើម្បីជួយសម្រុះសម្រួល ។ នេះបង្ហាញពីភាពសម្របខ្លួននៃការសម្រុះសម្រួលទៅតាមប្រជាជន និងទីតាំងភូមិសាស្ត្រ ដែលអាចឱ្យអ្នកពាក់ព័ន្ធដោះស្រាយបញ្ហាដោយសន្តិវិធី ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ឫសគល់នៃការសម្រុះសម្រួលអាចតាមដានរហូតដល់សម័យបុរាណ ដែលសហគមន៍នានាប្រើប្រាស់បុគ្គលជាទីគោរពដើម្បីដោះស្រាយជម្លោះ ។ នៅក្នុងអរិយធម៌ចិនបុរាណ ការផ្សះផ្សាត្រូវបានចាត់ទុកជាមធ្យោបាយដ៏ប្រសើរជាងការឡើងតុលាការ ហើយមន្ត្រីមូលដ្ឋានជារឿយៗដើរតួជាអ្នកសម្រុះសម្រួល ។ នៅអឺរ៉ុបសម័យកណ្តាល ពួកអភិជននិងសាសនាកាតូលិកក៏មានមុខងារជាអាជ្ញាកណ្តាលសម្រាប់ដោះស្រាយជម្លោះរវាងប្រជារាស្ត្រ ។ ការកកើតជាផ្លូវការនៃការសម្រុះសម្រួលបានលេចឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ ជាពិសេសក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្មនៅចក្រភពអង់គ្លេស នៅពេលដែលកូដកម្មនិងជម្លោះការងារបានកើនឡើង ។ ច្បាប់ស្តីពីការសម្រុះសម្រួលការងារឆ្នាំ ១៨៩៦ នៃចក្រភពអង់គ្លេស ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមូលដ្ឋានដំបូងសម្រាប់យន្តការសម្រុះសម្រួលទំនើប ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ការសម្រុះសម្រួលបានវិវត្ត ហើយត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងប្រព័ន្ធច្បាប់ជាតិ និងអន្តរជាតិ ។ ឧទាហរណ៍ អង្គការសហប្រជាជាតិបានដាក់ចេញច្បាប់គំរូស្តីពីការសម្រុះសម្រួលពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ (UNCITRAL Conciliation Rules) កាលពីឆ្នាំ ១៩៨០ ដើម្បីគាំទ្រដល់ការដោះស្រាយជម្លោះឆ្លងដែន ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

តាមទស្សនៈសេដ្ឋកិច្ច ការសម្រុះសម្រួលជាជម្រើសមួយដែលមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ ព្រោះវាកាត់បន្ថយការចំណាយពេលវេលា និងធនធានហិរញ្ញវត្ថុដែលចាំបាច់សម្រាប់នីតិវិធីតុលាការ ។ អាជីវកម្មជាច្រើនជ្រើសរើសការសម្រុះសម្រួលជាមុនមុននឹងចាត់វិធានការផ្លូវច្បាប់ ពីព្រោះវាអាចរក្សាទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្ម និងកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការបង្ហាញព័ត៌មានសម្ងាត់ជាសាធារណៈ ។ សហគ្រិនខ្នាតតូច និងកសិករក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ក៏អាចទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ពីការសម្រុះសម្រួលដែរ ព្រោះវាផ្តល់លទ្ធភាពទទួលបានយុត្តិធម៌ដោយមិនចំណាយច្រើន ។ ផ្នែកវប្បធម៌ ការសម្រុះសម្រួលត្រូវបានគាំទ្រដោយសង្គមដែលឱ្យតម្លៃលើការឯកភាព និងសាមគ្គីភាព ។ នៅកម្ពុជា ការដោះស្រាយជម្លោះដោយមធ្យោបាយសន្តិវិធីត្រូវបានគេមើលឃើញជាទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌ ដែលច្រើនតែដកស្រង់ពាក្យថា «សាមគ្គីជាកម្លាំង» ។ ព្រះពុទ្ធសាសនាក៏លើកទឹកចិត្តឱ្យមានការយោគយល់គ្នា និងការចៀសវាងជម្លោះ ដែលធ្វើឱ្យការសម្រុះសម្រួលក្លាយជាយន្តការមួយដែលសមស្របទៅនឹងបរិបទសង្គមខ្មែរ ។ លើសពីនេះ ការសម្រុះសម្រួលអាចជួយកាត់បន្ថយបន្ទុកលើប្រព័ន្ធតុលាការដែលមានករណីជាច្រើន និងបង្កើនលទ្ធភាពទទួលបានយុត្តិធម៌សម្រាប់ជនក្រីក្រ ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ក្នុងពិភពសហសម័យ ការសម្រុះសម្រួលបានវិវត្តទៅរកការអនុវត្តន៍ថ្មីៗ ជាពិសេសក្នុងយុគសម័យឌីជីថល ។ ការដោះស្រាយវិវាទតាមប្រព័ន្ធអនឡាញ (Online Dispute Resolution) កំពុងប្រើប្រាស់គោលការណ៍នៃការសម្រុះសម្រួល ដើម្បីដោះស្រាយបណ្តឹងពាណិជ្ជកម្មអេឡិចត្រូនិក និងប្រតិបត្តិការឆ្លងដែន ។ ក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាធំៗដូចជា Amazon និង eBay បានបង្កើតប្រព័ន្ធសម្រុះសម្រួលដោយស្វ័យប្រវត្តិសម្រាប់អតិថិជន ដោយកាត់បន្ថយការប្តឹងផ្តល់ ។ លើសពីនេះ ក្នុងអំឡុងវិបត្តិកូវីដ១៩ ការសម្រុះសម្រួលបានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះការងារដែលកើនឡើង ជាពិសេសរវាងនិយោជក និងនិយោជិតដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការបញ្ឈប់ការងារ និងការកាត់ប្រាក់ខែ ។ ការសម្រុះសម្រួលក៏ត្រូវបានលើកឡើងជាញឹកញាប់នៅក្នុងបរិបទនៃការធ្វើវិសោធនកម្មច្បាប់ស្តីពីការវិនិយោគ និងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ ដើម្បីធានាការដោះស្រាយជម្លោះដោយសន្តិវិធី ។ សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីការសម្រុះសម្រួលមានសារៈសំខាន់ ដោយសារតែកម្ពុជាកំពុងស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលនៃការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងកំណែទម្រង់ច្បាប់ ដែលយន្តការនេះអាចជួយសម្រួលដល់អ្នកវិនិយោគ កម្មករ និងប្រជាពលរដ្ឋទូទៅ ។ ការពង្រឹងសមត្ថភាពអ្នកសម្រុះសម្រួលនៅថ្នាក់មូលដ្ឋានក៏ជាគន្លឹះដើម្បីទប់ស្កាត់ជម្លោះមុនពេលកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ។