សហព័ន្ធ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

តាមវិគីភីឌា សហព័ន្ធ (Confederation) គឺជាសហជីពនយោបាយនៃរដ្ឋអធិបតេយ្យ ឬក្រុមជនជាតិដើម ដែលបង្កើតឡើងសម្រាប់គោលបំណងនៃសកម្មភាពរួម ដូចជាការការពារ ទំនាក់ទំនងការបរទេស ពាណិជ្ជកម្មផ្ទៃក្នុង ឬរូបិយប័ណ្ណ។ ជាធម្មតា សហព័ន្ធត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយសន្ធិសញ្ញា ហើយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលមានតួនាទីផ្ដល់ការគាំទ្រដល់សមាជិកទាំងអស់ ជាជាងការមានអំណាចកំពូលលើពួកគេ។ សហព័ន្ធនិយម (Confederalism) តំណាងឱ្យទម្រង់សំខាន់មួយនៃអន្តររដ្ឋនិយម (Intergovernmentalism) ដែលកំណត់ថាជាទម្រង់នៃអន្តរកម្មរវាងរដ្ឋដោយផ្អែកលើឯករាជ្យភាព និងការគ្រប់គ្រងផ្ទាល់ខ្លួន។

ក្នុងប្រព័ន្ធសហព័ន្ធ រដ្ឋសមាជិករក្សាបានអធិបតេយ្យភាពពេញលេញ ហើយការសម្រេចចិត្តសំខាន់ៗច្រើនត្រូវធ្វើឡើងដោយការយល់ព្រមជាឯកច្ឆន្ទ ឬដោយរដ្ឋនីមួយៗមានសិទ្ធិវេតូ។ នេះគឺជាភាពខុសគ្នាធំពីរដ្ឋសហព័ន្ធ (Federation) ដែលមានរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលខ្លាំង និងអំណាចដោយផ្ទាល់លើប្រជាជន។ ឧទាហរណ៍ជាប្រវត្តិសាស្ត្ររួមមាន សហព័ន្ធស្វីស សហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់ និងសហរដ្ឋអាមេរិកក្រោមមាត្រានៃសហព័ន្ធ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

សហព័ន្ធមិនមែនជាទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាក់ស្តែងទេ ប៉ុន្តែការបង្កើតសហព័ន្ធកើតឡើងនៅតំបន់នានាដែលមានភាពចម្រុះនៃភាសា និងវប្បធម៌។ សហព័ន្ធស្វីស ដែលបានចាប់ផ្ដើមនៅសតវត្សទី១៣ គ្របដណ្ដប់តំបន់ភ្នំអាល់ស៍នៅអឺរ៉ុបកណ្ដាល ហើយសព្វថ្ងៃមានប្រជាជនប្រមាណ ៨.៥ លាននាក់ ដែលប្រើភាសាផ្លូវការចំនួន ៤ គឺ អាល្លឺម៉ង់ បារាំង អ៊ីតាលី និងរ៉ូម៉ង់ឆ៍។ នៅអាមេរិកខាងជើង សហព័ន្ធកាណាដា (Canadian Confederation) ប្រមូលផ្ដុំខេត្តនានាដែលមានភាសាអង់គ្លេស និងបារាំង ដោយប្រជាជនរស់នៅភាគច្រើនក្បែរព្រំដែនសហរដ្ឋអាមេរិក។

ងាកមកទ្វីបអឺរ៉ុបវិញ សហភាពអឺរ៉ុប (EU) ត្រូវបានអ្នកសិក្សាជាច្រើនចាត់ទុកថាមានលក្ខណៈសហព័ន្ធដោយប្រយោល ព្រោះរដ្ឋសមាជិកទាំង ២៧ រក្សាអធិបតេយ្យភាព ប៉ុន្តែមានស្ថាប័នរួម និងគោលនយោបាយក្នុងវិស័យមួយចំនួន។ ប្រជាជនសរុបរបស់ EU មានជាង ៤៤៧ លាននាក់ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាអង្គភាពសហព័ន្ធដ៏ធំបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ឫសគល់នៃសហព័ន្ធអាចត្រូវបានរកឃើញក្នុងសង្គមបុរាណ ប៉ុន្តែឧទាហរណ៍ដែលគេដឹងច្បាស់ដំបូងគេគឺសហព័ន្ធអ៊ីរ៉ូគ័រ (Iroquois Confederacy) នៅអាមេរិកខាងជើង ដែលបានប្រមូលផ្ដុំកុលសម្ព័ន្ធ ៥ ឬ ៦ នៅចន្លោះសតវត្សទី១២ និងទី១៥។ តាមវិគីភីឌា សហព័ន្ធនេះមានប្រព័ន្ធក្រុមប្រឹក្សារួម ហើយត្រូវបានអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រខ្លះចាត់ទុកថាមានឥទ្ធិពលលើការបង្កើតប្រព័ន្ធសហព័ន្ធអាមេរិកនាសម័យក្រោយ។

នៅអឺរ៉ុប សហព័ន្ធស្វីសបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១២៩១ ដើម្បីការពារស្វ័យភាពប្រឆាំងនឹងការគ្រប់គ្រងពីខាងក្រៅ ហើយបានវិវត្តជាសហព័ន្ធដែលស្ថិតស្ថេររហូតដល់បច្ចុប្បន្ន ទោះបីជាបានក្លាយជារដ្ឋសហព័ន្ធជាក់ស្ដែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញទំនើបក៏ដោយ។ ការពិសោធន៍ដ៏ល្បីមួយទៀតគឺសហរដ្ឋអាមេរិកក្រោមមាត្រានៃសហព័ន្ធ (១៧៨១-១៧៨៩) ដែលបានបរាជ័យដោយសារអំណាចកណ្តាលខ្សោយពេក ជំរុញឱ្យមានការបង្កើតរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីនិងការផ្លាស់ទៅជារដ្ឋសហព័ន្ធ។

សតវត្សទី១៩ បានឃើញការកើនឡើងនៃសហព័ន្ធ ដូចជាសហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់ (German Confederation ១៨១៥-១៨៦៦) ដែលប្រមូលផ្ដុំរដ្ឋអាល្លឺម៉ង់និយាយភាសាដូចគ្នា តែបែកបាក់ផ្នែកនយោបាយ ហើយត្រូវជំនួសដោយការបង្រួបបង្រួមក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រុសស៊ី។ នៅឆ្នាំ១៨៦៧ សហព័ន្ធកាណាដាត្រូវបានប្រកាស ដោយបញ្ចូលខេត្តជាច្រើនឱ្យក្លាយជាប្រទេសមួយដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធសហព័ន្ធ (ប៉ុន្តែមានលក្ខណៈសហព័ន្ធរដ្ឋ)។ នៅសតវត្សទី២០ សហព័ន្ធសេណេហ្កាំប៊ី (Senegambia Confederation ១៩៨២-១៩៨៩) រវាងសេណេហ្គាល់ និងហ្គាំប៊ី គឺជាឧទាហរណ៍នៃការប៉ុនប៉ងរយៈពេលខ្លីមួយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ខាងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច សហព័ន្ធជួយសម្របសម្រួលពាណិជ្ជកម្ម និងការប្រើប្រាស់ធនធានរួមគ្នា ដោយមិនបាត់បង់អធិបតេយ្យភាពជាតិទាំងស្រុង។ ក្នុងសហភាពអឺរ៉ុប ទីផ្សារតែមួយ និងរូបិយប័ណ្ណអឺរ៉ូ គឺជាឧទាហរណ៍ជាក់ស្ដែងនៃសមិទ្ធផលសេដ្ឋកិច្ចដែលអាចសម្រេចបានតាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងដូចសហព័ន្ធ។ ប៉ុន្តែ វិបត្តិបំណុលក្នុងតំបន់អឺរ៉ូបានបង្ហាញពីហានិភ័យ នៅពេលគោលនយោបាយសារពើពន្ធនៅតែជាសិទ្ធិរបស់រដ្ឋនីមួយៗ ខណៈគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុត្រូវបានកណ្តាល។

ខាងវប្បធម៌ សហព័ន្ធអនុញ្ញាតឱ្យរដ្ឋសមាជិករក្សាអត្តសញ្ញាណ និងប្រពៃណីរបស់ខ្លួន។ ស្វីសជាគំរូដ៏ល្អមួយ ដោយក្រុមភាសានីមួយៗមានសិទ្ធិគ្រប់គ្រងវប្បធម៌ និងប្រព័ន្ធសាលារៀនរៀងៗខ្លួន។ ការការពារភាពចម្រុះនេះធ្វើឱ្យសហព័ន្ធជាជម្រើសទាក់ទាញសម្រាប់តំបន់ដែលមានក្រុមជនជាតិច្រើនដែលមិនចង់បង្រួបបង្រួមទាំងស្រុង។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជា និងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ គំរូសហព័ន្ធមានភាពពាក់ព័ន្ធយ៉ាងខ្លាំងក្នុងបរិបទអាស៊ាន (ASEAN)។ អាស៊ានជាអង្គការអន្តររដ្ឋាភិបាលដែលមានការសម្រេចចិត្តដោយឯកច្ឆន្ទ និងការគោរពអធិបតេយ្យភាពយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ ដែលស្រដៀងនឹងលក្ខណៈនៃសហព័ន្ធ។ ការជជែកពិភាក្សាអំពីការធ្វើសមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ច ដូចជាទីផ្សារ និងផលិតកម្មតែមួយរបស់អាស៊ាន (AEC) ឬលទ្ធភាពនៃរូបិយប័ណ្ណរួម តែងជំរុញឱ្យអ្នកជំនាញពិចារណាពីតុល្យភាពរវាងអធិបតេយ្យភាពជាតិ និងការរួមបញ្ចូលគ្នា។

ម្យ៉ាងវិញទៀត ការយល់ដឹងអំពីសហព័ន្ធអាចជួយឱ្យយើងវិភាគព័ត៌មានអន្តរជាតិបានកាន់តែច្បាស់ ដូចជាករណី Brexit ដែលជាការបែកចេញនៃរដ្ឋមួយពីសហភាពដែលមានលក្ខណៈសហព័ន្ធ ឬទំនាស់រវាងរដ្ឋាភិបាលកណ្តាល និងតំបន់ស្វ័យភាពនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន។ ជាចុងក្រោយ សហព័ន្ធនៅតែជាគំរូនយោបាយដ៏មានប្រយោជន៍សម្រាប់ដោះស្រាយភាពតានតឹងរវាងឯកភាព និងភាពចម្រុះ។