ខុងជឺនិយម

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា ខុងជឺនិយម (Confucianism) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជារុយនិយម (Ruism) គឺជាប្រព័ន្ធគំនិត និងឥរិយាបថមួយដែលមានដើមកំណើតនៅប្រទេសចិនបុរាណ។ វាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រពៃណី ទស្សនវិជ្ជា សាសនា ទ្រឹស្តីរដ្ឋាភិបាល ឬរបៀបរស់នៅ។ ខុងជឺនិយមត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយខុងជឺ (ឆ្នាំ៥៥១-៤៧៩ មុនគ្រិស្តសករាជ) ក្នុងសម័យសាលាគំនិតមួយរយ (Hundred Schools of Thought)។ វារួមបញ្ចូលទាំងទស្សនវិជ្ជា ក្រមសីលធម៌ និងការគ្រប់គ្រងសង្គម ដោយផ្តោតសំខាន់លើគុណធម៌ សុខដុមនីយកម្មសង្គម និងកាតព្វកិច្ចគ្រួសារ។ តាមវីគីភីឌាដដែល គោលការណ៍ស្នូលរបស់ខុងជឺនិយមរួមមាន មេត្តា (仁), សច្ចធម៌ (义), ប្រាជ្ញា (智), សេចក្តីទុកចិត្ត (信) និងកិច្ចពិធី (礼) ដែលត្រូវបានហៅថាជាគុណធម៌ទាំងប្រាំ។ ខុងជឺជឿថាការអនុវត្តគុណធម៌ទាំងនេះនឹងនាំមកនូវសន្តិភាព និងវិបុលភាពដល់សង្គម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា ខុងជឺនិយមបានកើតឡើងនៅតំបន់ដែលសព្វថ្ងៃជាខេត្តសានទុង (Shandong) ភាគខាងកើតនៃប្រទេសចិន ក្នុងសម័យរាជវង្សចូវ (Zhou dynasty)។ ខុងជឺកើតនៅរដ្ឋលូ (Lu) បច្ចុប្បន្នគឺទីក្រុងឈូហ្វូ (Qufu)។ ក្រោយមក ទស្សនវិជ្ជានេះបានរីករាលដាលយ៉ាងទូលំទូលាយទៅកាន់បណ្តាប្រទេសអាស៊ីបូព៌ា ដូចជាកូរ៉េ ជប៉ុន វៀតណាម និងកោះតៃវ៉ាន់ តាមរយៈការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម ការដណ្តើមអំណាច និងការផ្សព្វផ្សាយវប្បធម៌។ តាមវីគីភីឌា ប្រជាជនដែលទទួលឥទ្ធិពលពីខុងជឺនិយមមានចំនួនរាប់រយលាននាក់ ដោយរាប់បញ្ចូលទាំងជនជាតិចិន កូរ៉េ វៀតណាម និងសហគមន៍ចិនក្រៅប្រទេសនៅទូទាំងពិភពលោក។ ទោះបីជាខុងជឺនិយមមិនមែនជាសាសនាដែលមានសមាជិកច្បាស់លាស់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែឥទ្ធិពលវប្បធម៌របស់វាគឺធំធេងណាស់នៅក្នុងតំបន់អាស៊ីបូព៌ា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា ខុងជឺ (Confucius) គឺជាអ្នកប្រាជ្ញ គ្រូបង្រៀន និងអ្នកនយោបាយ ដែលបានរស់នៅក្នុងសម័យចុងរាជវង្សចូវ។ គាត់មានសិស្សជាច្រើននាក់ ហើយបានបង្រៀនអំពីសីលធម៌ ការគ្រប់គ្រង និងការរស់នៅប្រកបដោយគុណធម៌។ តាមវីគីភីឌា គំនិតរបស់គាត់ត្រូវបានកត់ត្រានៅក្នុងសៀវភៅ "អាន់ឡឹក" (Analects) ដែលជាសំណុំនៃការសន្ទនារវាងគាត់និងសិស្ស។ នៅសម័យរាជវង្សហាន (២០៦ ម.គ.ស. - ២២០ គ.ស.) ខុងជឺនិយមត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយរដ្ឋ ហើយបានក្លាយជាមូលដ្ឋាននៃការអប់រំ និងការជ្រើសរើសមន្ត្រីរាជការតាមរយៈប្រព័ន្ធប្រឡង (imperial examination)។ យោងតាមវីគីភីឌា ក្នុងសម័យរាជវង្សសុង (៩៦០-១២៧៩ គ.ស.) ក្រុមអ្នកប្រាជ្ញដូចជាជូស៊ី (Zhu Xi) បានបង្កើតលទ្ធិនវខុងជឺនិយម (Neo-Confucianism) ដែលរួមបញ្ចូលធាតុពីសាសនាតាវនិងព្រះពុទ្ធសាសនា។ លទ្ធិនេះបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការរៀបចំសង្គមចិនរហូតដល់ដើមសតវត្សរ៍ទី២០ នៅពេលដែលរបបរាជាធិបតេយ្យត្រូវបានផ្តួលរំលំ និងមានចលនាប្រឆាំងខុងជឺ។ យោងតាមវីគីភីឌា ក្នុងអំឡុងពេលនៃបដិវត្តន៍វប្បធម៌ (Cultural Revolution) ឆ្នាំ១៩៦៦-១៩៧៦ ខុងជឺនិយមត្រូវបានវាយប្រហារយ៉ាងខ្លាំងក្លា ប៉ុន្តែក្រោយមកវាបានវិលត្រឡប់មកវិញក្នុងនាមជាផ្នែកនៃយុទ្ធសាស្ត្រស្តារវប្បធម៌របស់រដ្ឋាភិបាលចិន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា វប្បធម៌ខុងជឺបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើរបៀបរស់នៅ ពិធីការ និងរចនាសម្ព័ន្ធគ្រួសារនៅក្នុងសង្គមអាស៊ីបូព៌ា។ ការគោរពមាតាបិតា (filial piety) ត្រូវបានចាត់ទុកជាគុណធម៌ខ្ពស់បំផុត ហើយជាមូលដ្ឋាននៃសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គម។ ការសាងសង់ប្រាសាទខុងជឺ (វេនមៀវ) និងប្រាសាទសម្រាប់សែនព្រេណដូនតា គឺជាការបង្ហាញពីជំនឿនិងការអនុវត្តខុងជឺនៅក្នុងសហគមន៍។ ពិធីបុណ្យខុងជឺត្រូវបានប្រារព្ធឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំនៅឈូហ្វូ ក៏ដូចជានៅកូរ៉េ ជប៉ុន និងតៃវ៉ាន់។ យោងតាមវីគីភីឌា នៅក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច ខុងជឺនិយមបានផ្តល់ក្របខណ្ឌសីលធម៌សម្រាប់ធ្វើជំនួញ ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើទំនាក់ទំនង (guanxi) ភាពស្មោះត្រង់ និងការទទួលខុសត្រូវសង្គម។ គំរូគ្រប់គ្រងបែបខុងជឺដែលផ្តោតលើការដឹកនាំដោយគំរូ និងការគោរពឋានៈ ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាកត្តាជំរុញជោគជ័យសេដ្ឋកិច្ចរបស់បណ្តាប្រទេស "នាគអាស៊ី" (Asian Tigers)។ តាមវីគីភីឌា ប្រព័ន្ធអប់រំក្នុងសង្គមខុងជឺបានសង្កត់ធ្ងន់លើការទន្ទេញ ការគោរពគ្រូបង្រៀន និងការប្រឡងដើម្បីឡើងឋានៈ ដែលនៅតែមានឥទ្ធិពលរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងសកលភាវូបនីយកម្មសព្វថ្ងៃ ខុងជឺនិយមនៅតែជាប្រធានបទដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធ។ យោងតាមវីគីភីឌា រដ្ឋាភិបាលចិនក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកស៊ី ជីងភីង បានជំរុញការស្តារឡើងវិញនូវវប្បធម៌ប្រពៃណី រួមទាំងខុងជឺនិយម ដើម្បីពង្រឹងអត្តសញ្ញាណជាតិនិងសីលធម៌សង្គម។ វិទ្យាស្ថានខុងជឺ (Confucius Institute) ដែលជាបណ្តាញសាកលវិទ្យាល័យរបស់ចិន ត្រូវបានបង្កើតឡើងទូទាំងពិភពលោក ដើម្បីបង្រៀនភាសាចិន និងផ្សព្វផ្សាយវប្បធម៌ចិន។ តាមវីគីភីឌា អ្នកស្រាវជ្រាវជាច្រើនបានចាប់អារម្មណ៍លើតម្លៃខុងជឺថាជាគំរូសម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហាសង្គមទំនើប ដូចជាវិបត្តិសីលធម៌ និងអស្ថិរភាពនយោបាយ។ ការពិភាក្សាអំពី "តម្លៃអាស៊ី" (Asian values) តែងតែភ្ជាប់ទៅនឹងខុងជឺនិយម ជាពិសេសនៅក្នុងបរិបទនៃការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងការប្រកួតប្រជែងជាមួយលោកខាងលិច។