ការអភិរក្សធម្មជាតិ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ការអភិរក្សធម្មជាតិ គឺជាទស្សនវិជ្ជាសីលធម៌ និងចលនាអភិរក្សមួយដែលមានគោលបំណងការពារប្រភេទសត្វពីការផុតពូជ ថែរក្សានិងស្តារលំនៅដ្ឋានធម្មជាតិ ពង្រឹងសេវាប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងការពារជីវចម្រុះ។ គោលគំនិតនេះស្ថិតនៅលើមូលដ្ឋានគុណតម្លៃចម្រុះ ដែលអាចត្រូវបានដឹកនាំដោយ ជីវមណ្ឌលនិយម (biocentrism) មនុស្សជាតិនិយម (anthropocentrism) អេកូមណ្ឌលនិយម (ecocentrism) និងអារម្មណ៍និយម (sentientism)។ ទស្សនវិជ្ជាទាំងនេះបានក្លាយជាមនោគមវិជ្ជាបរិស្ថានដែលកំណត់ពីការអនុវត្ត និងអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌អេកូឡូស៊ី។

ក្នុងរយៈពេលថ្មីៗនេះ មានចលនាឆ្ពោះទៅរក "ការអភិរក្សដែលផ្អែកលើភស្តុតាង" (evidence-based conservation) ដែលជំរុញឱ្យមានការប្រើប្រាស់ភស្តុតាងវិទ្យាសាស្ត្រឱ្យកាន់តែទូលំទូលាយ ដើម្បីបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃកិច្ចប្រឹងប្រែងអភិរក្ស។ តាមវិគីភីឌា គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៨ មានតែ ១៥% នៃផ្ទៃដីគោក និង ៧.៣% នៃមហាសមុទ្រប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានការពារ។ អ្នកការពារបរិស្ថានបានកំណត់គោលដៅការពារ ៣០% នៃដីគោក និងតំបន់សមុទ្រនៅត្រឹមឆ្នាំ២០៣០។ នៅឆ្នាំ២០២១ តួលេខបានកើនឡើងដល់ ១៦.៦៤% នៃដីគោក និង ៧.៩% នៃមហាសមុទ្រ ដែលនៅតែទាបជាងគោលដៅ។

របាយការណ៍របស់ក្រុមប្រឹក្សាអន្តររដ្ឋាភិបាលស្តីពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (IPCC) នៅឆ្នាំ២០២២ ដែលត្រូវបានយោងដោយវិគីភីឌា បានគូសបញ្ជាក់ពីភាពចាំបាច់ក្នុងការអភិរក្ស ៣០% ទៅ ៥០% នៃដីគោក ប្រព័ន្ធទឹកសាប និងដែនសមុទ្ររបស់ផែនដី ដើម្បីរក្សាប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីឱ្យមានស្ថិរភាព និងធន់នឹងផលប៉ះពាល់អាកាសធាតុ។ អនុសាសន៍នេះស្របជាមួយគោលដៅ ៣០% របស់អនុសញ្ញាស្តីពីជីវចម្រុះនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ។

គោលការណ៍ និងទស្សនវិជ្ជា

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ទស្សនវិជ្ជាបរិស្ថានដែលដឹកនាំការអភិរក្សអាចបែងចែកជា ៤ ប្រភេទ។ ជីវមណ្ឌលនិយម (biocentrism) ផ្តល់តម្លៃដល់ជីវិតទាំងអស់ ដោយមិនគិតពីផលប្រយោជន៍ដល់មនុស្សឡើយ។ មនុស្សជាតិនិយម (anthropocentrism) ផ្តោតលើសុខុមាលភាពមនុស្ស ដោយមើលឃើញធម្មជាតិជាធនធាន។ អេកូមណ្ឌលនិយម (ecocentrism) វាយតម្លៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទាំងមូល ហើយចាត់ទុកសុខភាពរបស់វាជាគោលដៅចម្បង។ អារម្មណ៍និយម (sentientism) ផ្តោតលើសមត្ថភាពនៃសត្វក្នុងការទទួលអារម្មណ៍ឈឺចាប់ ឬសេចក្ដីសុខ។

គោលការណ៍ទាំងនេះមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើគោលនយោបាយអភិរក្ស។ ការបង្កើតឧទ្យានជាតិដំបូងៗច្រើនតែផ្អែកលើមនុស្សជាតិនិយម ខណៈបច្ចុប្បន្នគំនិតអេកូមណ្ឌលនិយមកំពុងទទួលបានការគាំទ្រកាន់តែខ្លាំង។ ជាមួយគ្នានេះ ការអភិរក្សផ្អែកលើភស្តុតាងកំពុងព្យាយាមបញ្ចូលវិទ្យាសាស្ត្រទៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌទស្សនវិជ្ជាទាំងនេះ ដើម្បីធ្វើឱ្យការសម្រេចចិត្តមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុត។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការអភិរក្សធម្មជាតិបានឆ្លងកាត់ការវិវត្តន៍ជាច្រើនដំណាក់កាល។ នៅដើមឡើយ ការផ្តោតសំខាន់គឺទៅលើការការពារប្រភេទសត្វដែលមានភាពទាក់ទាញ និងជិតផុតពូជ ដូចជាសត្វខ្លា ឬដំរី។ ក្រោយមក ការយល់ដឹងអំពីប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីបានពង្រីក ដោយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានបញ្ជាក់ថា ការការពារតែប្រភេទសត្វមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ ប៉ុន្តែត្រូវការពារទីជម្រកនិងមុខងារនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទាំងមូលផងដែរ។

វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា បច្ចុប្បន្ននេះ យើងកំពុងស្ថិតក្នុងយុគសម័យមួយដែលលើកកម្ពស់ "ការអភិរក្សដែលផ្អែកលើភស្តុតាង"។ វិធីសាស្ត្រនេះទាមទារឱ្យប្រើប្រាស់ទិន្នន័យវិទ្យាសាស្ត្រនិងការវិភាគជាប្រព័ន្ធ ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃគម្រោងអភិរក្សនានា និងធានាថាធនធានដែលមានកំណត់ត្រូវបានប្រើឱ្យមានផលប៉ះពាល់ច្រើនបំផុត។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលមានសុខភាពល្អផ្តល់នូវសេវាកម្មសំខាន់ៗដូចជា ការបន្សុតទឹក ការលម្អងដំណាំ និងការគ្រប់គ្រងអាកាសធាតុ ដែលផ្តល់ប្រយោជន៍ដោយផ្ទាល់ដល់មនុស្ស។ យោងតាមវិគីភីឌា សេវាទាំងនេះធ្វើឱ្យការអភិរក្សមិនគ្រាន់តែជាបញ្ហាសីលធម៌ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាកត្តាសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់ផងដែរ។ ទេសចរណ៍បែបអេកូ (ecotourism) ជាឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែង ដែលបង្កើតចំណូលសម្រាប់សហគមន៍មូលដ្ឋាន និងលើកទឹកចិត្តឱ្យថែរក្សាទីតាំងធម្មជាតិ។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ មនោគមវិជ្ជាបរិស្ថានបានបង្កើតឱ្យមានអត្តសញ្ញាណអេកូឡូស៊ី និងការអនុវត្តវប្បធម៌ដែលគោរពធម្មជាតិ។ សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចនៅទូទាំងពិភពលោកមានទំនៀមទម្លាប់យូរលង់ក្នុងការរស់នៅប្រកបដោយនិរន្តរភាព ដោយបង្ហាញថាការអភិរក្សអាចត្រូវបានផ្សាភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយវប្បធម៌ និងអត្តសញ្ញាណប្រពៃណី។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

របាយការណ៍ IPCC ឆ្នាំ២០២២ ដែលយោងដោយវិគីភីឌា បានព្រមានថា ការអភិរក្ស ៣០% ទៅ ៥០% នៃដីគោក ទឹកសាប និងដែនសមុទ្រ គឺជារឿងចាំបាច់ដើម្បីកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងបញ្ឈប់ការបាត់បង់ជីវចម្រុះ។ គោលដៅ ៣០% នេះត្រូវបានគាំទ្រដោយអនុសញ្ញាស្តីពីជីវចម្រុះរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយកំពុងដើរតួនាទីគន្លឹះក្នុងកិច្ចចរចាបរិស្ថានអន្តរជាតិបច្ចុប្បន្ន។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា ការយល់ដឹងអំពីការអភិរក្សធម្មជាតិគឺមានសារៈសំខាន់ ពីព្រោះគោលការណ៍ទាំងនេះអាចអនុវត្តបានគ្រប់ទីកន្លែង រួមទាំងក្នុងសហគមន៍មូលដ្ឋាន ដើម្បីថែរក្សាបរិស្ថានសម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ និងពង្រឹងភាពធន់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។