ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ការចម្លងរោគគឺជាការមានវត្តមាននៃសមាសធាតុមិនចង់បាន ភាពមិនបរិសុទ្ធ ឬធាតុផ្សេងទៀតដែលធ្វើឱ្យវត្ថុមិនសមស្រប មិនមានសុវត្ថិភាព ឬមានគ្រោះថ្នាក់ដល់រាងកាយ បរិស្ថានធម្មជាតិ កន្លែងធ្វើការ។ល។ ការចម្លងរោគអាចកើតឡើងក្នុងទម្រង់គីមី ជីវសាស្ត្រ ឬវិទ្យុសកម្ម។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែង ការចម្លងរោគនៅលើចានអាហ្គារក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ អាចបណ្តាលឱ្យអតិសុខុមជីវៈមិនចង់បានរីកលូតលាស់ និងបំផ្លាញលទ្ធផលពិសោធន៍។

ពាក្យ "ការចម្លងរោគ" ត្រូវបានប្រើជាញឹកញាប់ជំនួស "ការបំពុល" ប៉ុន្តែយោងតាមវិគីភីឌា វាមានអត្ថន័យទូលំទូលាយជាង ដោយសំដៅដល់ស្ថានភាពណាដែលធាតុអវិជ្ជមានជ្រៀតចូល មិនថាក្នុងវត្ថុមានជីវិត ឬគ្មានជីវិតក៏ដោយ។ ការយល់ដឹងពីប្រភេទ និងប្រភពនៃការចម្លងរោគ គឺចាំបាច់ណាស់សម្រាប់ការពារសុខភាពសាធារណៈ និងបរិស្ថាន។ នៅក្នុងវិស័យវេជ្ជសាស្រ្ត និងឧស្សាហកម្ម ការចម្លងរោគត្រូវបានគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងរ៉ឹងដើម្បីធានាសុវត្ថិភាព។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ការចម្លងរោគគ្មានព្រំដែនភូមិសាស្ត្រទេ។ វាអាចកើតឡើងនៅគ្រប់ទីកន្លែង ចាប់ពីគេហដ្ឋាន សាលារៀន កន្លែងធ្វើការ រហូតដល់ទីធ្លាសាធារណៈ។ តាមវិគីភីឌា ប្រភេទនៃការចម្លងរោគខុសគ្នាតាមតំបន់ ឧទាហរណ៍ នៅតំបន់ឧស្សាហកម្ម ការចម្លងរោគខ្យល់និងទឹកមានកម្រិតខ្ពស់ ខណៈនៅតំបន់ជនបទ ការចម្លងរោគពីថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតអាចជាបញ្ហាចម្បង។ ក្នុងបរិយាកាសការងារ ការចម្លងរោគពីសារធាតុគីមីអាចប៉ះពាល់សុខភាពកម្មករយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ តាមការបញ្ជាក់របស់វិគីភីឌា។

មនុស្សទូទាំងពិភពលោក ដោយមិនគិតពីវ័យ ឬស្ថានភាព សុទ្ធតែងាយរងគ្រោះពីផលប៉ះពាល់នៃការចម្លងរោគ។ ទោះជាយ៉ាងណា ក្រុមប្រជាជនដែលមានប្រព័ន្ធភាពស៊ាំចុះខ្សោយ ដូចជាកុមារ មនុស្សចាស់ និងអ្នកជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ មានហានិភ័យខ្ពស់ជាងគេ។ នៅប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ការចម្លងរោគទឹកផឹកបង្កជាជំងឺរាគរូស និងជំងឺផ្សេងៗ បណ្តាលឱ្យអត្រាមរណភាពក្នុងចំណោមកុមារនៅតែខ្ពស់ តាមការកត់សម្គាល់របស់វិគីភីឌា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការយល់ដឹងអំពីការចម្លងរោគមានប្រវត្តិយូរលង់។ តាមវិគីភីឌា នៅសម័យបុរាណ មនុស្សបានដឹងថាការប្រើប្រាស់ទឹកស្អាត និងការរក្សាអនាម័យ អាចការពារជំងឺបាន។ គម្ពីរវេជ្ជសាស្រ្តពីសម័យក្រិក និងរ៉ូមបុរាណ បានកត់ត្រាអំពីសារៈសំខាន់នៃការសម្អាតរបួស និងការប្រើទឹកពុះ។ នៅសតវត្សរ៍ទី១៩ លោក Louis Pasteur បានបង្កើតទ្រឹស្ដីអតិសុខុមជីវៈ ដែលបញ្ជាក់ថាជំងឺឆ្លងជាច្រើនបណ្តាលមកពីការចម្លងរោគពីមីក្រុប និងបានត្រួសត្រាយផ្លូវដល់ការអភិវឌ្ឍថ្នាំបង្ការ និងបច្ចេកទេសមាប់មគ។

បដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មបាននាំឱ្យមានការកើនឡើងនៃការចម្លងរោគបរិស្ថាន ជាពិសេសពីរោងចក្រ និងការដុតធ្យូងថ្ម។ នៅសតវត្សរ៍ទី២០ ហេតុការណ៍ដូចជាគ្រោះមហន្តរាយ Chernobyl និង Bhopal បានដាស់ស្មារតីសាធារណៈអំពីគ្រោះថ្នាក់នៃការចម្លងរោគវិទ្យុសកម្ម និងគីមី។ តាមវិគីភីឌា ច្បាប់បរិស្ថានអន្តរជាតិជាច្រើនត្រូវបានអនុម័តក្នុងអំឡុងពេលនេះ ដើម្បីគ្រប់គ្រងការចម្លងរោគ។ ការរីកចម្រើនផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្របានផ្តល់ឧបករណ៍ថ្មីៗដើម្បីរកឱ្យឃើញ និងកាត់បន្ថយសារធាតុកខ្វក់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចនៃការចម្លងរោគគឺធំធេង។ តាមវិគីភីឌា ការចំណាយរួមមានថ្លៃព្យាបាលជំងឺ ការស្តារបរិស្ថាន និងការបាត់បង់ផលិតភាព។ ឧទាហរណ៍ ការចម្លងរោគអាហារនាំឱ្យមានការប្រមូលផលិតផលមកវិញ និងការចំណាយផ្នែកច្បាប់។ នៅកម្រិតពិភពលោក ជំងឺដែលទាក់ទងនឹងការចម្លងរោគទឹក និងអនាម័យមិនគ្រប់គ្រាន់ ត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មានថាកាត់បន្ថយ GDP នៃប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ជាច្រើនភាគរយ។

ខាងវប្បធម៌ សង្គមជាច្រើនមានបទដ្ឋាន និងពិធីទាក់ទងនឹងភាពស្អាតស្អំ ដើម្បីជៀសវាងការចម្លងរោគ។ នៅប្រទេសកម្ពុជា ទំនៀមទម្លាប់ដូចជាការលាងដៃមុនពេលទទួលទាន និងក្រោយពេលប៉ះពាល់វត្ថុកខ្វក់ ត្រូវបានប្រតិបត្តិយ៉ាងទូលំទូលាយ។ តាមវិគីភីឌា ការផ្សារភ្ជាប់គំនិត "ការចម្លងរោគ" និង "ភាពបរិសុទ្ធ" ក៏មានឥទ្ធិពលលើសាសនា និងជំនឿផ្សេងៗ ដូចជាការលាងជម្រះក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា និងពិធីលាងបាបក្នុងគ្រិស្តសាសនាជាដើម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

បច្ចុប្បន្ននេះ ការចម្លងរោគនៅតែជាបញ្ហាសំខាន់បំផុតមួយរបស់មនុស្សជាតិ។ វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា ការកើនឡើងនៃមីក្រូប្លាស្ទិកនៅក្នុងបរិស្ថានសមុទ្រ និងខ្សែចង្វាក់អាហារ ជាភស្តុតាងថ្មីនៃការចម្លងរោគពិភពលោក។ ជាមួយគ្នានេះ ការរីករាលដាលនៃជំងឺកូវីដ-១៩ បានបង្ហាញពីរបៀបដែលការចម្លងរោគជីវសាស្ត្រអាចរាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័ស និងប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមយ៉ាងខ្លាំង។ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុក៏កំពុងធ្វើឱ្យបញ្ហាកាន់តែស្មុគស្មាញ ឧទាហរណ៍ដោយសារទឹកជំនន់នាំជាតិពុលចូលក្នុងប្រភពទឹកផឹក។

នៅកម្ពុជា កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីគ្រប់គ្រងការចម្លងរោគទឹក និងកាកសំណល់នៅតាមទីក្រុង កំពុងទទួលបានការគាំទ្រពីអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល និងរដ្ឋាភិបាល។ តាមវិគីភីឌា ការអប់រំសាធារណៈអំពីអនាម័យ និងការការពារការចម្លងរោគ គឺជាគន្លឹះក្នុងការកាត់បន្ថយជំងឺ និងលើកកម្ពស់គុណភាពជីវិត។ ប្រធានបទនេះពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់ទៅនឹងរបៀបរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ហើយជារឿយៗត្រូវបានលើកយកមកពិភាក្សាក្នុងព្រឹត្តិប័ត្រព័ត៌មាននានា។