ការបាត់ពណ៌ផ្កាថ្ម

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមការពណ៌នារបស់ Wikipedia ការបាត់ពណ៌ផ្កាថ្ម (Coral bleaching) គឺជាដំណើរការដែលផ្កាថ្មបាត់បង់សារាយស៊ីមប៊ីយ៉ូទិកឈ្មោះ Zooxanthellae ដែលរស់នៅក្នុងជាលិការបស់វា ហើយជាលទ្ធផល ផ្កាថ្មប្រែពណ៌ទៅជាស។ សារាយទាំងនេះមិនត្រឹមតែផ្តល់ពណ៌ដល់ផ្កាថ្មប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងផ្តល់អាហារតាមរយៈការធ្វើរស្មីសំយោគផងដែរ។ នៅពេលដែលលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានប្រែប្រួលខ្លាំង សារាយទាំងនេះនឹងចាកចេញ ឬត្រូវបានបណ្តេញចេញ ធ្វើឱ្យផ្កាថ្មបាត់បង់ប្រភពថាមពលសំខាន់។

កត្តាដែលអាចបង្កឱ្យមានការបាត់ពណ៌រួមមាន ការកើនឡើង ឬថយចុះសីតុណ្ហភាពទឹកសមុទ្រ ការប្រែប្រួលកម្រិតពន្លឺ ជាតិប្រៃ ឬសារធាតុចិញ្ចឹម។ ប៉ុន្តែតាមការបញ្ជាក់របស់ Wikipedia មូលហេតុចម្បងគឺការកើនឡើងសីតុណ្ហភាពមហាសមុទ្រដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ សូម្បីតែការកើនឡើង ១-២ អង្សាសេ ខុសពីធម្មតាក៏អាចបង្កឱ្យមានភាពតានតឹងគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីឱ្យផ្កាថ្មបណ្តេញសារាយចេញដែរ។

នៅពេលផ្កាថ្មស្ថិតក្នុងស្ថានភាពបាត់ពណ៌ វាកាន់តែងាយរងគ្រោះនឹងជំងឺ និងមានហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការស្លាប់។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រសិនបើស្ត្រេសនោះមានលក្ខណៈស្រាល និងរយៈពេលខ្លី ហើយសីតុណ្ហភាពត្រឡប់ទៅធម្មតាវិញទាន់ពេល ផ្កាថ្មអាចទទួលយកសារាយមកវិញ ហើយរស់រានបាន។ នេះគឺជាយន្តការស្តារឡើងវិញធម្មជាតិដែលត្រូវបានគេសង្កេតឃើញនៅក្នុងករណីខ្លះ។

បន្ថែមពីនេះ ការស្រូបយកកាបូនឌីអុកស៊ីតពីបរិយាកាសទៅក្នុងមហាសមុទ្រ បណ្តាលឱ្យទឹកសមុទ្រមានជាតិអាស៊ីតកាន់តែខ្លាំង (ocean acidification) ដែលជះឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានដល់សមត្ថភាពរបស់ផ្កាថ្មក្នុងការបង្កើតគ្រោងឆ្អឹងកាល់ស្យូម។ ដូច្នេះ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបង្កការគំរាមកំហែងទ្វេរដងដល់ថ្មប៉ប្រះទឹក៖ ទាំងការឡើងកម្តៅ និងការឡើងជាតិអាស៊ីត។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ព្រឹត្តិការណ៍បាត់ពណ៌ផ្កាថ្មកើតឡើងជាចម្បងនៅក្នុងតំបន់ទឹកក្តៅនៃមហាសមុទ្រត្រូពិច និងស៊ុបត្រូពិច ដែលផ្ទុកទៅដោយប្រព័ន្ធថ្មប៉ប្រះទឹកដ៏ធំសម្បើម។ ក្នុងចំណោមនោះ ថ្មប៉ប្រះទឹក Great Barrier Reef នៅអូស្ត្រាលី គឺជាតំបន់និមិត្តរូបដែលបានទទួលរងការបាត់ពណ៌ធ្ងន់ធ្ងរជាច្រើនលើក។ តំបន់សំខាន់ៗផ្សេងទៀតរួមមាន សមុទ្រការ៉ាអ៊ីប មហាសមុទ្រឥណ្ឌា និងតំបន់ត្រីកោណផ្កាថ្ម (Coral Triangle) នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលល្បីថាជាតំបន់មានជីវចម្រុះសមុទ្រខ្ពស់បំផុតលើពិភពលោក។

នៅកម្ពុជា ថ្មប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្មមានវត្តមាននៅតាមឆ្នេរសមុទ្រឈូងសមុទ្រថៃ ដូចជានៅជុំវិញកោះរ៉ុង កោះតាង និងកោះដទៃទៀត។ ទោះបីជាប្រទេសកម្ពុជាមិនមែនជាចំណុចក្តៅគគុកនៃការស្រាវជ្រាវក៏ដោយ ការកើនឡើងសីតុណ្ហភាពសមុទ្រក្នុងតំបន់នៅតែជាការគំរាមកំហែងពិតប្រាកដ។ កត្តានេះអាចបង្កឱ្យមានការបាត់ពណ៌នៅតាមតំបន់ទាំងនេះគ្រប់ពេល។

ផលប៉ះពាល់នៃការបាត់ពណ៌ផ្កាថ្មមិនត្រឹមតែមានលក្ខណៈអេកូឡូស៊ីប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងប៉ះពាល់ដល់ជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជនឆ្នេរសមុទ្រ។ យោងតាម Wikipedia សហគមន៍ទាំងនេះពឹងផ្អែកលើថ្មប៉ប្រះទឹកសម្រាប់អាហារ (តាមរយៈនេសាទ) ប្រាក់ចំណូលពីទេសចរណ៍ និងការការពារពីគ្រោះធម្មជាតិ ដូចជាខ្យល់ព្យុះ និងរលកសមុទ្រខ្លាំង។ នៅពេលដែលថ្មប៉ប្រះទឹកត្រូវខូចខាត សហគមន៍ទាំងនេះនឹងក្លាយទៅជាងាយរងគ្រោះជាងមុន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការអះអាងរបស់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដែលដកស្រង់ដោយ Wikipedia ការយល់ដឹងពីការបាត់ពណ៌ផ្កាថ្មមានការវិវត្តជាដំណាក់កាល។ កាលពីដើម គេគ្រាន់តែសង្កេតឃើញបាតុភូតផ្កាថ្មប្រែជាស ប៉ុន្តែមិនទាន់យល់ពីមូលហេតុច្បាស់លាស់។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ អ្នកស្រាវជ្រាវបានចាប់ផ្តើមភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងការកើនឡើងសីតុណ្ហភាពទឹកសមុទ្រ និងការបាត់ពណ៌ដ៏ធំ។ ការសិក្សាបន្ថែមបានបង្ហាញពីតួនាទីសំខាន់នៃទំនាក់ទំនងស៊ីមប៊ីយ៉ូទិករវាងផ្កាថ្ម និងសារាយ Zooxanthellae ដែលជាកូនសោរនៃសុខភាពផ្កាថ្ម។

ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ ព្រឹត្តិការណ៍បាត់ពណ៌ផ្កាថ្មក្នុងកម្រិតធំ (mass bleaching) បានកើតឡើងញឹកញាប់និងធ្ងន់ធ្ងរជាងមុន ដែលស្របគ្នានឹងនិន្នាការកើនឡើងសីតុណ្ហភាពជាសកល។ ថ្មប៉ប្រះទឹក Great Barrier Reef ជាឧទាហរណ៍ បានឆ្លងកាត់ព្រឹត្តិការណ៍ធំៗជាបន្តបន្ទាប់ ដែលជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលអូស្ត្រាលី និងអង្គការអន្តរជាតិដាក់ចេញវិធានការអភិរក្សបន្ទាន់។

ភស្តុតាងវិទ្យាសាស្ត្របច្ចុប្បន្នបញ្ជាក់ថា ការបាត់ពណ៌ផ្កាថ្មមិនមែនជាបាតុភូតឯកោទៀតទេ ប៉ុន្តែជាសញ្ញាប្រកាសអាសន្ននៃវិបត្តិអាកាសធាតុពិភពលោក។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ថ្មប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្មមានតួនាទីសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់ ជាពិសេសតាមរយៈវិស័យទេសចរណ៍ និងនេសាទ។ ទេសចរណ៍ដែលពឹងផ្អែកលើថ្មប៉ប្រះទឹក (ដូចជាការមុជទឹក ការស្រូបយកទេសភាពក្រោមទឹក) បង្កើតចំណូលដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់សម្រាប់ប្រទេសតំបន់ត្រូពិចជាច្រើន រួមទាំងម៉ាល់ឌីវ ថៃ និងហ្វីលីពីន។

វិស័យនេសាទក៏ទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ពីថ្មប៉ប្រះទឹកដែរ ព្រោះវាជាជម្រកចិញ្ចឹម និងបង្កាត់ពូជត្រី និងសត្វសមុទ្រជាច្រើនប្រភេទ។ ការបាត់ពណ៌ និងការស្លាប់របស់ផ្កាថ្មនាំឱ្យបាត់បង់ជម្រក បណ្តាលឱ្យស្តុកត្រីធ្លាក់ចុះ និងគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខស្បៀងរបស់មនុស្សរាប់លាននាក់។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ ថ្មប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្មមានតម្លៃយ៉ាងជ្រាលជ្រៅសម្រាប់សហគមន៍កោះ និងជនជាតិដើមភាគតិច។ វាមិនត្រឹមតែជាប្រភពចិញ្ចឹមជីវិតប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាផ្នែកមួយនៃអត្តសញ្ញាណ រឿងព្រេង និងពិធីសាសនាប្រពៃណីផងដែរ។ ការបាត់បង់ថ្មប៉ប្រះទឹកអាចនាំឱ្យបាត់បង់មរតកវប្បធម៌ដែលមិនអាចកាត់ថ្លៃបាន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ ពិភពលោកកំពុងប្រឈមមុខនឹងវិបត្តិការបាត់ពណ៌ផ្កាថ្មដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមក។ យោងតាម Wikipedia ការកើនឡើងសីតុណ្ហភាពមហាសមុទ្រជាបន្តបានបង្កឱ្យមានព្រឹត្តិការណ៍បាត់ពណ៌រីករាលដាលនៅទូទាំងពិភពលោក រួមមាន Great Barrier Reef សមុទ្រការ៉ាអ៊ីប និងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ អ្នកជំនាញព្រមានថា ប្រសិនបើការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់មិនត្រូវបានកាត់បន្ថយទេ ព្រឹត្តិការណ៍បែបនេះនឹងក្លាយជារឿងធម្មតា ហើយថ្មប៉ប្រះទឹកភាគច្រើនអាចបាត់បង់ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ខាងមុខ។

សម្រាប់កម្ពុជា ការតាមដាន និងការពារថ្មប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្មក្នុងឈូងសមុទ្រថៃកាន់តែមានសារៈសំខាន់។ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងស្រុក ដូចជាការបង្កើតតំបន់ការពារសមុទ្រ និងគម្រោងស្តារផ្កាថ្ម អាចជួយកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់បានខ្លះ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ បើគ្មានសកម្មភាពជាសកលដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុទេ វិធានការក្នុងស្រុកតែមួយមុខគឺមិនគ្រប់គ្រាន់ឡើយ។

ការយល់ដឹងពីសាធារណជន និងការគាំទ្រគោលនយោបាយការពារបរិស្ថាន គឺជាកត្តាសំខាន់ដើម្បីធានាអនាគតនៃប្រព័ន្ធថ្មប៉ប្រះទឹកសម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។