ប្រធានបទ Topic
អំពើពុករលួយ
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ប្រភព: Wikipedia
អំពើពុករលួយ គឺជាទម្រង់នៃអំពើមិនស្មោះត្រង់ ឬជាបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌ ដែលប្រព្រឹត្តដោយបុគ្គល ឬអង្គការដែលត្រូវបានប្រគល់នូវតួនាទីជាអ្នកមានអំណាច ដើម្បីទទួលបានផលប្រយោជន៍ខុសច្បាប់ ឬប្រើប្រាស់អំណាចខុសវិធីដើម្បីផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។ តាមការពន្យល់របស់ Wikipedia អំពើពុករលួយអាចរួមមានសកម្មភាពដូចជាការសូកប៉ាន់ ការជួញដូរឥទ្ធិពល ការបន្លំសម្បត្តិ និងការក្លែងបន្លំ ព្រមទាំងការអនុវត្តមួយចំនួនដែលស្របច្បាប់ក្នុងប្រទេសជាច្រើន ដូចជាការតស៊ូមតិឥទ្ធិពល (lobbying) ផងដែរ។
អំពើពុករលួយនយោបាយកើតឡើងនៅពេលដែលមន្ត្រីរដ្ឋ ឬនិយោជិតរដ្ឋាភិបាលប្រើតួនាទីផ្លូវការដើម្បីផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។ បាតុភូតនេះកំពុងត្រូវបានចាត់ទុកជាបញ្ហាសកលធំមួយ ដែលធ្វើឲ្យខូចទំនុកចិត្តសាធារណៈ និងរារាំងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រភព: Wikipedia
អំពើពុករលួយមានវត្តមានក្នុងសង្គមមនុស្សតាំងពីបុរាណកាល។ តាម Wikipedia ផ្ទាំងគំនូរសម័យហ្វ្រេនសេន (Renaissance) ដែលមានឈ្មោះថា "ចៅក្រមល្អ និងចៅក្រមអាក្រក់" នៅទីក្រុង Monsaraz ប្រទេសព័រទុយហ្គាល់ បានបង្ហាញរូបចៅក្រមអាក្រក់មានពីរមុខ កំពុងទទួលសំណូកពីអភិជន និងពីកសិករ — ឧទាហរណ៍មួយដែលបង្ហាញថា ការរិះគន់អំពើពុករលួយផ្ទាល់ខ្លួនមានប្រវត្តិវែងនៅក្នុងវប្បធម៌អឺរ៉ុប។
នៅសតវត្សទី១៩ និងដើមសតវត្សទី២០ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយលោកខាងលិចបានចាប់ផ្តើមលាតត្រដាងករណីពុករលួយក្នុងស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាលជាបន្តបន្ទាប់។ Wikipedia បានរំលឹកថា គំនូរនយោបាយក្នុងទស្សនាវដ្តី Harper's Weekly ឆ្នាំ១៨៧៨ បានបង្ហាញរដ្ឋមន្ត្រីសហរដ្ឋអាមេរិក Carl Schurz កំពុងស៊ើបអង្កេតការិយាល័យកិច្ចការជនជាតិដើមឥណ្ឌា ជាសញ្ញានៃយុគសម័យដែលសារព័ត៌មានក្លាយជាឧបករណ៍សំខាន់ប្រឆាំងអំពើពុករលួយ។
នៅឆ្នាំ២០០៣ សហគមន៍អន្តរជាតិបានអនុម័តអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិប្រឆាំងអំពើពុករលួយ (UNCAC) ដែលជាក្របខណ្ឌច្បាប់សកលដ៏សំខាន់បំផុតរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។
ទម្រង់ និងផលប៉ះពាល់
ប្រភព: Wikipedia
តាម Wikipedia អំពើពុករលួយមានទម្រង់សំខាន់ៗមួយចំនួន។ ការសូកប៉ាន់ (bribery) គឺជាការផ្តល់ប្រាក់ ឬកាដូ ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរការសម្រេចចិត្តរបស់មន្ត្រី។ ការបន្លំសម្បត្តិ (embezzlement) គឺការលួចទ្រព្យដែលបានប្រគល់ឲ្យគ្រប់គ្រង។ ការជួញដូរឥទ្ធិពល (influence peddling) គឺការលក់សិទ្ធិចូលប្រើបណ្តាញអំណាច។ ហើយការក្លែងបន្លំ (fraud) អាចគ្របដណ្តប់ស្ថានភាពច្រើនយ៉ាងពីការកេងបោកលុយរហូតដល់ការបន្លំឯកសារ។
ផលវិបាកនៃអំពើពុករលួយរួមមានការថយចុះនៃការវិនិយោគ ការខូចគុណភាពសេវាសាធារណៈ និងការកើនឡើងនៃសេដ្ឋកិច្ចនិយាយខ្មៅ (shadow economy)។ ករណីដ៏ល្បីមួយរបស់សហព័ន្ធរុស្ស៊ីមកដល់ប្រេស៊ីលក្នុងឆ្នាំ២០១៥–២០១៦ កាលមានបាតុកម្មធំៗប្រឆាំងនយោបាយវិទូដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ថា ទទួលសំណូកពីកិច្ចសន្យារបស់ក្រុមហ៊ុនថាមពលរដ្ឋ Petrobras។
ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន
ប្រភព: Wikipedia
អំពើពុករលួយនៅតែជាបញ្ហាដែលអ្នកអានកម្ពុជា និងតំបន់អាស៊ានបន្តតាមដាន។ នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ តាម Wikipedia មេដឹកនាំសហជីពសាសនា Unification Church លោកស្រី Hak Ja Han ត្រូវបានចាប់ខ្លួននៅកូរ៉េខាងត្បូង ដោយសារការចោទប្រកាន់ពីការសូកប៉ាន់ និងផ្តល់មូលនិធិនយោបាយខុសច្បាប់ ដែលជាសញ្ញាមួយបង្ហាញថា សូម្បីតែតួអង្គមានឥទ្ធិពលក៏មិនរួចផុតពីការទទួលខុសត្រូវផ្នែកច្បាប់ឡើយ។
ស្ថាប័នជាច្រើនដូចជាអង្គការសហប្រជាជាតិ និងមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ បន្តចង្អុលបង្ហាញថា ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងអំពើពុករលួយ គឺជាកត្តាសំខាន់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព ការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ និងការពង្រឹងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងពីយន្តការនៃអំពើពុករលួយ — ទាំងនៅផ្ទះ និងនៅក្រៅប្រទេស — ជួយបង្កើនការវិនិច្ឆ័យព័ត៌មានពាក់ព័ន្ធនឹងគម្រោងវិនិយោគ ជំនួយអភិវឌ្ឍន៍ និងកំណែទម្រង់ស្ថាប័ន។