ទិដ្ឋភាពទូទៅ

រដ្ឋប្រហារ ឬហៅជាភាសាបារាំងថា coup d'état គឺជាការប៉ុនប៉ងដោយខុសច្បាប់ និងដោយចំហ ដោយអង្គការយោធា ឬក្រុមឥស្សរជនរដ្ឋាភិបាលដទៃទៀត ដើម្បីផ្តួលរំលំអ្នកដែលកំពុងកាន់អំណាច ឬថ្នាក់ដឹកនាំបច្ចុប្បន្ន។ តាមអត្ថបទសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia និយមន័យនេះបញ្ជាក់ថា រដ្ឋប្រហារជាសកម្មភាពខុសច្បាប់ និងបើកចំហ មិនមែនជាការផ្លាស់ប្តូរអំណាចដោយសន្តិវិធី ឬតាមនីតិវិធីច្បាប់ឡើយ។

លក្ខណៈសំខាន់ពីរដែលត្រូវបានគូសបញ្ជាក់ក្នុងនិយមន័យនេះ គឺភាពខុសច្បាប់ និងភាពចំហរ។ ម្យ៉ាងទៀត អ្នកធ្វើរដ្ឋប្រហារអាចជាអង្គការយោធា ឬឥស្សរជនរដ្ឋាភិបាល ដែលមានន័យថា សកម្មភាពនេះមិនចាំបាច់ត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រជាជនទូទៅទេ ប៉ុន្តែដោយមនុស្សដែលមានអំណាច ឬមុខងារនៅក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋរួចទៅហើយ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ពាក្យរដ្ឋប្រហារសំដៅដល់ការប៉ុនប៉ង ដូច្នេះលទ្ធផលអាចជោគជ័យ ឬបរាជ័យក៏បាន ដោយមិនប៉ះពាល់ដល់ការប្រើពាក្យនេះឡើយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

រដ្ឋប្រហារមិនមែនជាប្រទេស ទីក្រុង ឬតំបន់ភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ទេ។ វាជាគំនិតនយោបាយដែលអាចកើតមាននៅគ្រប់ទីកន្លែងដែលមានស្ថាប័នយោធា និងឥស្សរជនរដ្ឋាភិបាល។ ដូច្នេះ ការពិភាក្សាអំពីភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន សម្រាប់ប្រធានបទនេះ មិនមែនសំដៅលើទីតាំង ឬប្រជាសាស្ត្រទេ ប៉ុន្តែសំដៅលើតួអង្គដែលអាចធ្វើរដ្ឋប្រហារ។

តាម Wikipedia អ្នកធ្វើរដ្ឋប្រហារគឺជាអង្គការយោធា ឬឥស្សរជនរដ្ឋាភិបាលផ្សេងទៀត។ នេះមានន័យថា មនុស្សនៅក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធអំណាចផ្ទាល់ ជាជាងប្រជាពលរដ្ឋសាមញ្ញ គឺជាអ្នកដែលមានសក្តានុពលក្នុងការរៀបចំរដ្ឋប្រហារ។ ការកត់សម្គាល់នេះជួយបែងចែករដ្ឋប្រហារពីការបះបោររបស់មហាជន ឬចលនាក្រោកឈរឡើងរបស់ប្រជាជន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រ រូបគំនូរខាងលើ ដែលគូរដោយវិចិត្រករបារាំង François Bouchot នៅឆ្នាំ ១៨៤០ បង្ហាញពីនាយឧត្តមសេនីយ៍ ណាប៉ូឡេអុង បូណាប៉ាត នៅក្រុមប្រឹក្សាប្រាំរយ ក្នុងអំឡុងពេលរដ្ឋប្រហារ 18 Brumaire នៅ Saint-Cloud។ រូបភាពនេះជាឧទាហរណ៍មួយនៃការធ្វើរដ្ឋប្រហារដែលត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងសិល្បៈប្រវត្តិសាស្ត្រ ទោះបីមានចម្ងាយពេលវេលារវាងព្រឹត្តិការណ៍ និងការគូររូបនេះក៏ដោយ។

ការពិពណ៌នារបស់ Wikipedia ក៏បានលើកឡើងអំពីពាក្យ self-coup ដែលសំដៅទៅលើករណីដែលមេដឹកនាំម្នាក់ ដែលបានឡើងកាន់អំណាចតាមរយៈមធ្យោបាយស្របច្បាប់ ព្យាយាមបន្តកាន់អំណាចដោយប្រើមធ្យោបាយខុសច្បាប់។ នេះបង្ហាញថា រដ្ឋប្រហារមិនមែនសំដៅតែចំពោះការផ្តួលរំលំថ្នាក់ដឹកនាំដោយកម្លាំងពីខាងក្រៅប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏គ្របដណ្តប់ការរំលោភអំណាចរបស់អ្នកកាន់អំណាចផ្ទាល់ផងដែរ។

ចំណុចប្រវត្តិសាស្ត្រដែលគួរកត់សម្គាល់មួយទៀត គឺថា និយមន័យរបស់រដ្ឋប្រហារបានបញ្ជាក់ពីតួនាទីរបស់អង្គការយោធា និងឥស្សរជនរដ្ឋាភិបាល ដែលជាតួអង្គដែលមានសមត្ថភាពប្រើប្រាស់កម្លាំង ឬយន្តការរដ្ឋ ដើម្បីសម្រេចគោលដៅនយោបាយ។ ការប្រើប្រាស់កម្លាំង ឬអំណាចផ្លូវការ គឺជាលក្ខណៈដែលនាំឱ្យរដ្ឋប្រហារខុសពីការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាលធម្មតា។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

រដ្ឋប្រហារជាគំនិតនយោបាយ ដូច្នេះ ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ក្នុងន័យប្រទេស ឬតំបន់ មិនអាចអនុវត្តដោយផ្ទាល់បានទេ។ ទោះយ៉ាងណា ការដណ្តើមអំណាចដោយបង្ខំ ដែលជាខ្លឹមសារនៃរដ្ឋប្រហារ តែងតែមានទំនាក់ទំនងជាមួយបញ្ហាស្ថិរភាពនយោបាយ និងទំនុកចិត្តរបស់សង្គម។ វិបត្តិប្រភេទនេះអាចជះឥទ្ធិពលមកលើវិស័យសេដ្ឋកិច្ច និងជីវិតវប្បធម៌របស់ប្រជាជន បើទោះបីឯកសារយោងមិនបានផ្តល់ទិន្នន័យជាក់លាក់អំពីផលប៉ះពាល់ទាំងនេះក៏ដោយ។

រូបគំនូរ La Liberté guidant le peuple របស់ Eugène Delacroix ដែលបង្ហាញខាងលើ គឺជាស្នាដៃសិល្បៈដ៏ល្បីល្បាញមួយដែលទាក់ទងនឹងការបះបោរ ឬការផ្លាស់ប្តូរអំណាចក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្របារាំង។ រូបគំនូរនេះអាចត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាការបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងរវាងសិល្បៈ និងព្រឹត្តិការណ៍នយោបាយ ដែលជាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌នៃការចងចាំប្រវត្តិសាស្ត្រ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ពាក្យរដ្ឋប្រហារមានសារៈសំខាន់នៅពេលតាមដានព័ត៌មានអន្តរជាតិ ជាពិសេសនៅក្នុងតំបន់ដែលមានអស្ថិរភាពនយោបាយ។ ការយល់ដឹងអំពីនិយមន័យ និងលក្ខណៈសម្បត្តិរបស់វា អាចជួយអ្នកអានឱ្យបែងចែករវាងការផ្លាស់ប្តូរអំណាចស្របច្បាប់ និងការដណ្តើមអំណាចខុសច្បាប់។

នៅពេលសារព័ត៌មានរាយការណ៍អំពីការប៉ុនប៉ងធ្វើរដ្ឋប្រហារ វាច្រើនតែមានន័យថាមានសកម្មភាពបង្ខំដែលមិនទាន់ទទួលបានជោគជ័យ ឬកំពុងស្ថិតក្នុងដំណើរការ។ ការពិពណ៌នាអំពី self-coup ដែលត្រូវបានកត់សម្គាល់ដោយ Wikipedia ក៏អាចជួយពន្យល់ពីករណីដែលមេដឹកនាំដែលឡើងកាន់អំណាចស្របច្បាប់ ប្រើប្រាស់មធ្យោបាយខុសច្បាប់ដើម្បីបន្តអំណាច។ ការតាមដានព្រឹត្តិការណ៍បែបនេះ ដោយមានការផ្ទៀងផ្ទាត់ប្រភពព័ត៌មានច្រើន គឺជាវិធីសាស្ត្រដែលអ្នកអានគួរប្រើ ដើម្បីយល់បានត្រឹមត្រូវអំពីស្ថានភាពនយោបាយនាពេលបច្ចុប្បន្ន។