ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia នៅព្រឹកថ្ងៃទី១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២១ កងទ័ពមីយ៉ាន់ម៉ា (Tatmadaw) បានធ្វើរដ្ឋប្រហារដោយចាប់ខ្លួនមេដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលដែលជាប់ឆ្នោត រួមទាំងទីប្រឹក្សារដ្ឋ លោកស្រី អ៊ុងសាន ស៊ូជី និងប្រធានាធិបតី លោក វីន មីន។ យោធាបានប្រកាសលុបចោលលទ្ធផលបោះឆ្នោតសកលខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២០ ដោយអះអាងថាមានការក្លែងបន្លំសន្លឹកឆ្នោត និងបានប្រកាសភាពអាសន្នរយៈពេលមួយឆ្នាំ។ ប្រធានាធិបតីស្តីទី លោក មីយីន ស្វេ បានផ្ទេរអំណាចទៅឲ្យអគ្គមេបញ្ជាការកងទ័ព ឧត្តមសេនីយ៍ឯក មីន អ៊ុង ឡាំង ដែលបានឡើងកាន់អំណាចជាប្រមុខរបបយោធា។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានកើតឡើងមុនពេលសភាថ្មីនឹងស្បថចូលកាន់តំណែងតែមួយថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ដែលជាការទប់ស្កាត់មិនឲ្យសមាជិកឆ្នោតមកពីគណបក្សសម្ព័ន្ធជាតិដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ (NLD) ចូលកាន់តំណែង។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា (ហៅកាត់ថាភូមា) ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសថៃ ឡាវ ចិន ឥណ្ឌា និងបង់ក្លាដែស។ រាជធានីរបស់ខ្លួនគឺណៃពិដោ ប៉ុន្តែទីក្រុងធំជាងគេ និងជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចគឺយ៉ាំងហ្គោន។ ប្រជាជនមានប្រមាណ ៥៤ លាននាក់ ដោយមានជនជាតិភាគច្រើនជាជនជាតិភូមា (៦៨%) និងមានជនជាតិភាគតិចជាច្រើនដូចជា សាន ការ៉ែន រ៉ាខាន មន ជាដើម។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាភូមា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia ប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយរបស់មីយ៉ាន់ម៉ាបានឆ្លងកាត់ការគ្រប់គ្រងដោយយោធាអស់រយៈពេលរាប់ទសវត្សរ៍។ ក្រោយទទួលឯករាជ្យពីចក្រភពអង់គ្លេសនៅឆ្នាំ១៩៤៨ ប្រទេសនេះបានធ្លាក់ចូលក្នុងរបបផ្តាច់ការយោធានៅឆ្នាំ១៩៦២ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ឧត្តមសេនីយ៍ នេ វីន។ យោធាបានកាន់អំណាចរហូតដល់ឆ្នាំ២០១១ ដោយបង្ក្រាបរាល់ចលនាប្រឆាំង។

នៅឆ្នាំ២០០៨ រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីមួយត្រូវបានដាក់ចេញ ដែលផ្តល់អាសនៈ ២៥% នៅក្នុងសភាដល់តំណាងយោធាដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ នៅឆ្នាំ២០១៥ គណបក្ស NLD ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកស្រី អ៊ុងសាន ស៊ូជី បានឈ្នះឆ្នោតយ៉ាងភ្លូកទឹក ហើយបានបង្កើតរដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលដំបូងគេក្នុងរយៈពេលប្រមាណ ៥០ ឆ្នាំ ប៉ុន្តែយោធានៅតែរក្សាឥទ្ធិពលធំធេង។

នៅក្នុងការបោះឆ្នោតសកលខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២០ NLD បានឈ្នះជាថ្មីម្តងទៀត។ យោធា និងគណបក្ស USDP ដែលគាំទ្រដោយយោធា បានចោទប្រកាន់ថាមានការក្លែងបន្លំសន្លឹកឆ្នោតទ្រង់ទ្រាយធំ។ ប៉ុន្តែតាម Wikipedia គណៈកម្មការបោះឆ្នោតឯករាជ្យ និងអ្នកសង្កេតការណ៍អន្តរជាតិមិនបានរកឃើញភស្តុតាងនៃការក្លែងបន្លំទ្រង់ទ្រាយធំនោះទេ ហើយជម្លោះនេះជាកត្តាចម្បងដែលនាំទៅដល់រដ្ឋប្រហារ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia សេដ្ឋកិច្ចមីយ៉ាន់ម៉ាពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើកសិកម្ម ជាពិសេសការដាំស្រូវសម្រាប់នាំចេញ។ ប្រទេសនេះក៏សម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិ រួមទាំងត្បូងកណ្ដៀង ត្បូងទទឹម លោហធាតុ និងឧស្ម័នធម្មជាតិ ប៉ុន្តែការកេងប្រវ័ញ្ច និងការគ្រប់គ្រងមិនល្អ រួមជាមួយទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិ បានធ្វើឲ្យកំណើនសេដ្ឋកិច្ចយឺតយ៉ាវ។

ផ្នែកវប្បធម៌ មីយ៉ាន់ម៉ាមានប្រពៃណីសម្បូរបែប ដោយទទួលឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងពីព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ។ ជាង ៨០% នៃប្រជាជនគោរពព្រះពុទ្ធសាសនា។ មានកន្លែងសក្ការៈ និងប្រាសាទប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើន ដូចជា តំបន់បុរាណបាហ្គានជាដើម។ ពិធីបុណ្យប្រពៃណីដូចជាបុណ្យទឹក (Thingyan) ត្រូវបានប្រារព្ធយ៉ាងទូលំទូលាយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia ក្រោយរដ្ឋប្រហារ ប្រជាពលរដ្ឋរាប់សែននាក់បានដើរតវ៉ាដោយអហឹង្សាទាមទារឲ្យដោះលែងមេដឹកនាំនយោបាយ និងឲ្យយោធាប្រគល់អំណាចមកវិញ។ ប៉ុន្តែកងទ័ពបានឆ្លើយតបដោយការបង្ក្រាបយ៉ាងឃោរឃៅ បណ្តាលឲ្យមានអ្នកស្លាប់និងរបួសជាច្រើន។ ការប្រើអំពើហិង្សានេះបានបង្កឲ្យមានការបង្កើតកងកម្លាំងការពារប្រជាជន (PDF) និងក្រុមប្រដាប់អាវុធជនជាតិភាគតិច ដែលកំពុងធ្វើសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងរបបយោធានៅតាមតំបន់ជាច្រើន។

សហគមន៍អន្តរជាតិបានថ្កោលទោសយ៉ាងទូលំទូលាយ។ អាស៊ានបានព្យាយាមសម្រុះសម្រួលតាមរយៈ "ការឯកភាពគ្នា ៥ ចំណុច" រួមមានការបញ្ឈប់អំពើហិង្សា និងការសន្ទនា ប៉ុន្តែរបបយោធាមិនបានអនុវត្តពេញលេញ។ សហរដ្ឋអាមេរិក សហភាពអឺរ៉ុប និងបណ្តាប្រទេសដទៃទៀតបានដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចលើមេដឹកនាំយោធា។

បច្ចុប្បន្ននេះ មីយ៉ាន់ម៉ាកំពុងស្ថិតក្នុងវិបត្តិមនុស្សធម៌ធ្ងន់ធ្ងរ ដោយប្រជាជនជាង ១លាននាក់ត្រូវបានផ្លាស់ទីលំនៅ ហើយសេដ្ឋកិច្ចដួលរលំ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបង្ហាញពីផលវិបាកដ៏ធ្ងន់ធ្ងរនៃការដណ្តើមអំណាចដោយយោធា ដែលជាមេរៀនសំខាន់សម្រាប់តំបន់ និងសម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជា។