ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ការមើលងាយតុលាការ (Contempt of court) ដែលច្រើនតែហៅយ៉ាងខ្លីថា "ការមើលងាយ" គឺជាបទឧក្រិដ្ឋដែលកើតចេញពីការមិនគោរពតាម ឬបង្ហាញការមិនគោរពចំពោះតុលាការ និងមន្ត្រីរបស់ខ្លួន តាមរយៈអាកប្បកិរិយាដែលប្រឆាំង ឬប្រកួតប្រជែងនឹងសិទ្ធិអំណាច យុត្តិធម៌ និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់តុលាការ។

គំនិតនេះមានគោលដៅការពារភាពស្របច្បាប់ និងសិទ្ធិអំណាចរបស់ប្រព័ន្ធតុលាការ ដោយផ្តល់យន្តការក្នុងការដាក់ទោសអ្នកដែលរារាំង ឬប៉ះពាល់ដល់ដំណើរការយុត្តិធម៌។ ការមិនគោរពតាម (disobedient) អាចរួមមានការមិនអនុវត្តតាមដីកា ឬសាលក្រមរបស់តុលាការ រីឯការបង្ហាញការមិនគោរព (disrespectful) រួមមានកាយវិការ ពាក្យសម្ដី ឬអាកប្បកិរិយាណាមួយដែលប្រមាថ ឬបំផ្លាញកិត្យានុភាពរបស់តុលាការ។

ការមើលងាយតុលាការមិនត្រូវបានកំណត់ត្រឹមតែនៅក្នុងសាលសវនាការនោះទេ ប៉ុន្តែក៏អាចកើតមានក្រៅសាលសវនាការផងដែរ ប្រសិនបើអាកប្បកិរិយានោះមានគោលបំណងប៉ះពាល់ដល់ដំណើរការយុត្តិធម៌។ ជាឧទាហរណ៍ ការបោះពុម្ពផ្សាយព័ត៌មានដែលអាចបង្កឱ្យមានការរើសអើងចំពោះគណៈវិនិច្ឆ័យ ឬការគំរាមកំហែងសាក្សី ក៏អាចត្រូវបានចាត់ទុកថាជាទង្វើមើលងាយតុលាការដែរ។ ដូចគ្នានេះដែរ ការប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គមដើម្បីផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានមិនពិត ឬបំភ្លៃការពិតអំពីសំណុំរឿងក្តីក៏អាចប្រឈមនឹងការចោទប្រកាន់នេះដែរ។

ម៉្យាងវិញទៀត វិគីភីឌាក៏បានរៀបរាប់ពីពាក្យបច្ចេកទេសផងដែរ៖ កិរិយាស័ព្ទសម្រាប់ការប្រព្រឹត្តអំពើមើលងាយគឺ "contemn" ហើយបុគ្គលដែលមានទោសត្រូវបានហៅថា "contemnor" ឬ "contemner"។ លើសពីនេះ ការមានឥរិយាបថស្រដៀងគ្នាចំពោះស្ថាប័ននីតិប្បញ្ញត្តិត្រូវបានគេហៅថា ការមើលងាយសភា (contempt of Parliament) ឬការមើលងាយសភាតំណាងរាស្ត្រ (contempt of Congress)។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ដោយសារការមើលងាយតុលាការជាគោលការណ៍ច្បាប់ វាមិនមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រ ឬប្រជាជនជាក់លាក់ដូចជាតំបន់ ឬប្រទេសណាមួយឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាគឺជាគំនិតសកលដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ និងអនុវត្តនៅក្នុងប្រព័ន្ធតុលាការជាច្រើនលើពិភពលោក ទាំងក្នុងប្រព័ន្ធ Common Law ដូចជានៅចក្រភពអង់គ្លេស និងសហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រព័ន្ធ Civil Law ដូចជានៅប្រទេសកម្ពុជាជាដើម ទោះបីជានិយមន័យ និងការអនុវត្តអាចមានភាពខុសគ្នាក៏ដោយ។ ជាទូទៅ នៅក្នុងច្បាប់របស់ប្រទេសភាគច្រើន ការមើលងាយតុលាការអាចជាបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌ ដែលនាំឱ្យមានការផាកពិន័យ ឬជាប់ពន្ធនាគារ អាស្រ័យលើភាពធ្ងន់ធ្ងរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

វិគីភីឌាមិនបានផ្ដល់ព័ត៌មានលម្អិតអំពីប្រវត្តិនៃការមើលងាយតុលាការទេ។ ប៉ុន្តែអ្នកជំនាញផ្នែកច្បាប់ជាច្រើនបានកត់សម្គាល់ថា គំនិតនេះមានវត្តមានជាយូរមកហើយនៅក្នុងប្រព័ន្ធច្បាប់ ហើយត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីធានាថាតុលាការអាចបំពេញមុខងាររបស់ខ្លួនបានដោយរលូន។ នៅក្នុងប្រព័ន្ធ Common Law ជាពិសេស អំណាចក្នុងការដាក់ទោសចំពោះការមើលងាយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអំណាចពីកំណើត (inherent power) របស់តុលាការ ដែលមិនចាំបាច់តម្រូវឱ្យមានច្បាប់ជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ។ ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ការមើលងាយតុលាការត្រូវបានចាត់ទុកថាជាឧបករណ៍ចាំបាច់សម្រាប់ចៅក្រមក្នុងការរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់ និងធានាការអនុវត្តច្បាប់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការមើលងាយតុលាការមិនមែនជាប្រធានបទសេដ្ឋកិច្ច ឬវប្បធម៌ដោយផ្ទាល់ឡើយ ប៉ុន្តែវាមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយគោលការណ៍នីតិរដ្ឋ (Rule of Law) ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ស្ថិរភាពសង្គមនិងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច។ ប្រទេសដែលមានប្រព័ន្ធតុលាការរឹងមាំ និងមានការគោរពខ្ពស់ ជាទូទៅបង្កើតបរិយាកាសអំណោយផលសម្រាប់ការវិនិយោគ និងកំណើនសេដ្ឋកិច្ច។

ផ្នែកវប្បធម៌ ការយល់ឃើញរបស់សង្គមចំពោះតុលាការក៏មានឥទ្ធិពលលើការអនុវត្តច្បាប់នេះដែរ។ នៅក្នុងវប្បធម៌ដែលឲ្យតម្លៃខ្ពស់លើការគោរពអាជ្ញាធរ ការមើលងាយតុលាការអាចត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាបទល្មើសធ្ងន់ធ្ងរ ខណៈពេលដែលនៅក្នុងវប្បធម៌ដែលសង្កត់ធ្ងន់លើសេរីភាពបុគ្គល វាអាចមានការជជែកវែកញែកអំពីព្រំដែនរវាងការរិះគន់ និងការមើលងាយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយល់ដឹងអំពីការមើលងាយតុលាការកាន់តែមានសារៈសំខាន់ ខណៈដែលប្រទេសនេះកំពុងបន្តកំណែទម្រង់ប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ និងពង្រឹងឯករាជ្យភាពតុលាការ។ បញ្ហានេះត្រូវបានលើកឡើងជាញឹកញាប់នៅក្នុងការពិភាក្សាអំពីកំណែទម្រង់ច្បាប់ និងសិទ្ធិមនុស្ស ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើតុល្យភាពរវាងការគោរពតុលាការ និងសិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ។

នៅលើឆាកអន្តរជាតិ ការកើនឡើងនៃបណ្តាញសង្គមបានធ្វើឱ្យបញ្ហាមើលងាយតុលាការកាន់តែស្មុគស្មាញ ដោយសារការបញ្ចេញមតិនៅលើអ៊ីនធឺណិតអាចឈានដល់ការបំពុលដល់ដំណើរការយុត្តិធម៌។ តុលាការនៅទូទាំងពិភពលោកកំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាប្រឈមក្នុងការរក្សាតុល្យភាពរវាងការការពារកិត្យានុភាពតុលាការ និងការគោរពសិទ្ធិសេរីភាពសារព័ត៌មាន និងការបញ្ចេញមតិសាធារណៈ។