ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ (COVID-19) គឺជាជំងឺរាតត្បាតសាកលមួយដែលបង្កឡើងដោយវីរុស កូរ៉ូណា ប្រភេទ SARS-CoV-2 ។ តាមការកត់ត្រារបស់វិគីភីឌា ការឆ្លងរាតត្បាតនេះបានចាប់ផ្ដើមឡើងជាមួយនឹងករណីមួយនៃការឆ្លងនៅទីក្រុងវូហាន (Wuhan) ប្រទេសចិន ក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៩ ។ វាបានរីករាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័សទៅកាន់តំបន់ផ្សេងៗនៃអាស៊ី និងបន្ទាប់មកទូទាំងពិភពលោកនៅដើមឆ្នាំ ២០២០ ។

អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) បានប្រកាសពីគ្រោះអាសន្នសុខភាពសាធារណៈនៃការព្រួយបារម្ភអន្តរជាតិ (PHEIC) នៅ ៣០ មករា ២០២០ ហើយបានវាយតម្លៃថាវាបានក្លាយជាជំងឺរាតត្បាតសាកលនៅ ១១ មិនា ២០២០ ។ ក្រោយមក WHO បានប្រកាសបញ្ចប់គ្រោះអាសន្នសុខភាពដែលបណ្ដាលមកពីកូវីដ-១៩ នៅខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២៣ ប៉ុន្តែបានបញ្ជាក់ថា កូវីដ-១៩ នៅតែជាការគំរាមកំហែងសុខភាពសាកលដដែល ។ យោងតាមវិគីភីឌា ការឆ្លងរាតត្បាតនេះបានបណ្ដាលឲ្យមនុស្សរាប់លាននាក់ស្លាប់ និងបានផ្លាស់ប្ដូរសង្គមសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកយ៉ាងខ្លាំង ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការរីករាលដាលនៃជំងឺកូវីដ-១៩ បានគ្របដណ្ដប់លើគ្រប់ទ្វីបទាំងអស់ ដោយបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរទៅលើប្រជាជនរាប់ពាន់លាននាក់ ។ តាមផែនទីដែលបានចេញផ្សាយដោយអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) និងត្រូវបានបង្ហាញលើវិគីភីឌា គេឃើញថាតំបន់ជាច្រើនក្នុងទ្វីបអាមេរិក និងអឺរ៉ុប មានអត្រាស្លាប់លើសពីការរំពឹងទុកក្នុងកម្រិតខ្ពស់ (excess deaths) ។ ការស្លាប់ទាំងនេះបានបង្ហាញពីភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃការឆ្លងរាតត្បាត និងសម្ពាធយ៉ាងខ្លាំងទៅលើប្រព័ន្ធសុខាភិបាលរបស់ប្រទេសជាច្រើន ។

ទីក្រុងធំៗដូចជា ញូវយ៉ក (សហរដ្ឋអាមេរិក) សៅប៉ូឡូ (ប្រេស៊ីល) និងឡុងដ៍ (ចក្រភពអង់គ្លេស) បានក្លាយជាចំណុចក្តៅនៃការឆ្លងរាតត្បាត ។ ការផ្ទុះរាតត្បាតនេះបានបង្ហាញពីភាពមិនស្មើគ្នាក្នុងសមត្ថភាពឆ្លើយតបរបស់ប្រទេសក្រីក្រ និងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ដំណើររឿងនៃជំងឺកូវីដ-១៩ បានចាប់ផ្ដើមនៅខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៩ នៅពេលដែលករណីជំងឺរលាកសួតដែលមិនអាចពន្យល់បានបានលេចឡើងនៅទីក្រុងវូហាន ខេត្តហ៊ូប៉ី ប្រទេសចិន ។ ក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២០ ទីក្រុងវូហានត្រូវបានបិទខ្ទប់ដើម្បីទប់ស្កាត់ការរីករាលដាល ហើយមន្ទីរពេទ្យបណ្ដោះអាសន្នជាច្រើនត្រូវបានសាងសង់ដើម្បីព្យាបាលអ្នកជំងឺ (ដូចបង្ហាញក្នុងរូប) ។ ក្រោយមក វីរុសបានឆ្លងកាត់ព្រំដែនចិន ទៅកាន់ប្រទេសថៃ ជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង ហើយមិនយូរប៉ុន្មានក៏ឆ្លងទៅអឺរ៉ុប និងអាមេរិក ។

នៅ ១១ មិនា ២០២០ WHO បានប្រកាសថា ការឆ្លងរាតត្បាតនេះបានក្លាយជាជំងឺរាតត្បាតសាកល ។ ប្រទេសជាច្រើនបានដាក់វិធានការបិទប្រទេស កាត់ផ្ដាច់ការធ្វើដំណើរ និងលើកកម្ពស់ការពាក់ម៉ាស់ និងរក្សាគម្លាតសង្គម ។ រូបថតពីវិគីភីឌាបង្ហាញពីការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់បុគ្គលិកសុខាភិបាលនៅប្រទេសអ៊ីតាលី និងប្រេស៊ីល ដែលប្រឈមមុខនឹងចំនួនអ្នកជំងឺដ៏ច្រើន ។

នៅចុងឆ្នាំ ២០២០ វ៉ាក់សាំងដំបូង (ដូចជាពីក្រុមហ៊ុន Pfizer-BioNTech និង Moderna) ត្រូវបានអនុម័ត និងចែកចាយ ។ ទោះបីជាមានវ៉ាក់សាំងក៏ដោយ ការផ្ទុះឡើងថ្មីៗដោយសារវ៉ារ្យ៉ង់ Delta នៅឆ្នាំ ២០២១ និង Omicron នៅដំណាច់ឆ្នាំ ២០២១ បានធ្វើឲ្យមានរលកឆ្លងជាថ្មីជាច្រើនលើក ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺកូវីដ-១៩ បានបង្កឱ្យមានការរំខានយ៉ាងខ្លាំងដល់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ។ ការបិទប្រទេស និងវិធានការរឹតបន្តឹងបាននាំឱ្យមានការបាត់បង់ការងារ ការដួលរលំនៃអាជីវកម្មខ្នាតតូច និងការធ្លាក់ចុះនៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) របស់ប្រទេសជាច្រើន ។ វិគីភីឌាបានកត់ត្រាអំពីបាតុភូតទិញទុកដាក់ស្តុករបស់ប្រជាជន (panic buying) ដូចជានៅប្រទេសសិង្ហបុរី ដែលគេប្រញាប់ទិញគ្រឿងទេស ក្រដាស់អនាម័យ និងគ្រឿងសម្អាត ។ ការឆ្លើយតបរបស់រដ្ឋាភិបាលជាមួយនឹងកញ្ចប់ជំនួយហិរញ្ញវត្ថុដ៏ធំ បានជួយបន្ធូរបន្ថយផលប៉ះពាល់ ប៉ុន្តែវិសមភាពសេដ្ឋកិច្ចបានកើនឡើង ។

នៅក្នុងវិស័យវប្បធម៌ ជីវិតប្រចាំថ្ងៃបានផ្លាស់ប្ដូរយ៉ាងខ្លាំង ។ ការពាក់ម៉ាស់មុខបានក្លាយជាទម្លាប់ថ្មីសម្រាប់មនុស្សជាច្រើននៅទូទាំងពិភពលោក ។ ព្រឹត្តិការណ៍សាសនា ដូចជាពិធីបុណ្យ Pentecost នៅព័រទុយហ្គាល់ ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរ ដោយអាចារ្យ Jorge Ortiga ពាក់ម៉ាស់ការពារ (ដូចរូបថតក្នុងវិគីភីឌា) ។ រូបសំណាកនានា ដូចជារូប "Wee Annie" នៅស្កុតឡែន ក៏ត្រូវបានគេឲ្យពាក់ម៉ាស់ជានិមិត្តរូបផងដែរ ។ ការតវ៉ាប្រឆាំងនឹងការបិទប្រទេសបានកើតឡើងនៅប្រទេសមួយចំនួន ដូចជាការប្រមូលផ្តុំគ្នានៅរដ្ឋ Ohio សហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងឆ្នាំ ២០២០ ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ទោះបីជា WHO បានប្រកាសបញ្ចប់គ្រោះអាសន្នសុខភាពសាកលនៅឆ្នាំ ២០២៣ ក៏ដោយ កូវីដ-១៩ នៅតែបន្តឆ្លង និងបណ្ដាលឲ្យមានអ្នកជំងឺ និងអ្នកស្លាប់នៅក្នុងសហគមន៍ទាំងឡាយ ។ ការចាក់វ៉ាក់សាំងបន្តុបជាប្រចាំត្រូវបានណែនាំ ជាពិសេសសម្រាប់ក្រុមដែលមានហានិភ័យខ្ពស់ (ដូចបង្ហាញក្នុងរូបថតនៅប្រទេសស្លូវ៉ាគី) ។ អង្គការសុខភាពពិភពលោកក៏បន្តតាមដានការវិវត្តនៃវ៉ារ្យ៉ង់ថ្មីៗរបស់វីរុសនេះដែរ ។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា កូវីដ-១៩ នៅតែជាប្រធានបទដែលគួរយកចិត្តទុកដាក់ ដោយសារតែបទពិសោធន៍កន្លងមកបានបង្ហាញថា ជំងឺនេះអាចរីករាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័ស ។ ការបន្តប្រុងប្រយ័ត្ន និងគោរពតាមអនុសាសន៍សុខភាពសាធារណៈ គឺជារឿងសំខាន់ដើម្បីទប់ស្កាត់ការឆ្លងថ្មីៗ ។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា ទោះបីជាការគំរាមក៏ដោយ កូវីដ-១៩ បានបង្រៀនពិភពលោកនូវមេរៀនដ៏មានតម្លៃក្នុងការត្រៀមខ្លួនប្រឈមនឹងជំងឺរាតត្បាតនាពេលអនាគត ។