ចង្វាក់ខ្មែរ
ប្រធានបទ

វ៉ាក់សាំងកូវីដ-១៩

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

គំរូអាតូមនៃរចនាសម្ព័ន្ធខាងក្រៅរបស់វីរុស SARS-CoV-2 ប្រភព: Wikipedia

វ៉ាក់សាំងការពារជំងឺកូវីដ-១៩ គឺជាវ៉ាក់សាំងដែលត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីបង្កើតភាពស៊ាំប្រឆាំងនឹងវីរុស SARS-CoV-2 ដែលជាមូលហេតុនៃជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ ។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia វ៉ាក់សាំងនេះជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃជំងឺធ្ងន់ធ្ងរ ការសម្រាកព្យាបាលនៅមន្ទីរពេទ្យ និងការស្លាប់ ។ គោលដៅសំខាន់នៃវ៉ាក់សាំងគឺប្រូតេអ៊ីនផ្ទៃ (spike protein) របស់វីរុស ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមេរោគចូលទៅក្នុងកោសិកាមនុស្ស ។

វ៉ាក់សាំងកូវីដ-១៩ មានច្រើនប្រភេទ ដោយប្រើយន្តការខុសៗគ្នាដើម្បីបង្ហាត់ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ ។ វ៉ាក់សាំងប្រភេទ mRNA ដូចជា Pfizer-BioNTech និង Moderna បញ្ជូនសារហ្សែនទៅក្នុងកោសិកាឱ្យផលិតប្រូតេអ៊ីនវីរុសដោយខ្លួនឯង ។ វ៉ាក់សាំងវ៉ិចទ័រវីរុស (AstraZeneca, Johnson & Johnson) ប្រើវីរុសផ្សេងជាអ្នកដឹកនាំប្រូតេអ៊ីន ហើយវ៉ាក់សាំងអសកម្ម (Sinovac, Sinopharm) ប្រើវីរុសដែលត្រូវបានសម្លាប់ឬចុះខ្សោយ ។ ការអភិវឌ្ឍយ៉ាងឆាប់រហ័សនេះគឺជាលទ្ធផលនៃកិច្ចសហការសកលដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមកក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រវេជ្ជសាស្ត្រ ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ផែនទីបង្ហាញសមាមាត្រប្រជាជនដែលទទួលវ៉ាក់សាំងកូវីដ-១៩ យ៉ាងហោចណាស់មួយដូសតាមប្រទេស ប្រភព: Wikipedia

ការចែកចាយវ៉ាក់សាំងកូវីដ-១៩ បង្ហាញពីភាពមិនស្មើគ្នាយ៉ាងខ្លាំងនៅទូទាំងពិភពលោក ។ តាមផែនទីពី Wikipedia ប្រទេសដែលមានប្រាក់ចំណូលខ្ពស់ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក ចក្រភពអង់គ្លេស និងបណ្តាប្រទេសអឺរ៉ុប បានចាក់វ៉ាក់សាំងគ្របដណ្តប់ប្រជាជនភាគច្រើនរបស់ខ្លួនបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស ចំណែកឯប្រទេសដែលមានចំណូលទាប ជាពិសេសនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក បានទទួលវ៉ាក់សាំងក្នុងអត្រាទាបជាងច្រើន ។ គំនិតផ្តួចផ្តើម COVAX ដែលដឹកនាំដោយអង្គការសុខភាពពិភពលោក ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីធានាការចែកចាយដោយសមធម៌ ប៉ុន្តែការផ្គត់ផ្គង់មិនគ្រប់គ្រាន់ និងឧបសគ្គផ្នែកនយោបាយបានរារាំងមិនឱ្យសម្រេចបានពេញលេញ ។ ក្រុមប្រជាជនងាយរងគ្រោះ រួមទាំងមនុស្សចាស់ និងអ្នកមានជំងឺប្រចាំកាយ ត្រូវបានកំណត់ជាអាទិភាពដំបូងក្នុងយុទ្ធនាការចាក់វ៉ាក់សាំងនៅគ្រប់ប្រទេស ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

គំរូស្រាវជ្រាវវ៉ាក់សាំងកូវីដ-១៩ នៅក្នុងទូរទឹកកករបស់ NIAID ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃវ៉ាក់សាំងកូវីដ-១៩ ចាប់ផ្តើមនៅចុងឆ្នាំ២០១៩ នៅពេលដែលវីរុស SARS-CoV-2 ត្រូវបានរកឃើញនៅទីក្រុងវូហាន ប្រទេសចិន ។ តាម Wikipedia គំរូហ្សែនរបស់វីរុសត្រូវបានចែករំលែកជាសាធារណៈនៅថ្ងៃទី ១១ មករា ឆ្នាំ២០២០ ដែលបើកផ្លូវឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រទូទាំងពិភពលោកចាប់ផ្តើមរចនាវ៉ាក់សាំង ។ វ៉ាក់សាំងដំបូងដែលចូលការសាកល្បងព្យាបាលលើមនុស្សគឺវ៉ាក់សាំង mRNA របស់ Moderna នៅខែមីនា ឆ្នាំ២០២០ តែប៉ុន្មានខែបន្ទាប់ពីការចាប់ផ្តើមនៃជំងឺរាតត្បាត ។

នៅថ្ងៃទី ២ ធ្នូ ឆ្នាំ២០២០ ចក្រភពអង់គ្លេសបានក្លាយជាប្រទេសដំបូងដែលអនុញ្ញាតឱ្យប្រើប្រាស់វ៉ាក់សាំង Pfizer-BioNTech ជាបន្ទាន់ ហើយបន្ទាប់មកសហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានអនុញ្ញាតនៅថ្ងៃទី ១១ ធ្នូ ដដែល ។ Moderna, AstraZeneca, Sinovac, Sputnik V និងវ៉ាក់សាំងផ្សេងទៀតត្រូវបានអនុញ្ញាតក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានខែបន្ទាប់ ។ ល្បឿននៃការអភិវឌ្ឍនេះត្រូវបានសម្រេចដោយសារការវិនិយោគយ៉ាងច្រើនពីរដ្ឋាភិបាល ការសហការរវាងក្រុមហ៊ុនឱសថ និងការស្រាវជ្រាវពីមុនលើវីរុស SARS និង MERS ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ជួររង់ចាំចាក់វ៉ាក់សាំងកូវីដ-១៩ នៅទីក្រុង Tampere ប្រទេសហ្វាំងឡង់ ប្រភព: Wikipedia

នៅផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ការអភិវឌ្ឍ និងការទិញវ៉ាក់សាំងកូវីដ-១៩ មានទំហំទឹកប្រាក់រាប់រយពាន់លានដុល្លារ ។ តាម Wikipedia ប្រទេសអ្នកមានបានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងទិញជាមុន (advance purchase agreements) ជាមួយក្រុមហ៊ុនឱសថ ដើម្បីធានាការផ្គត់ផ្គង់វ៉ាក់សាំងសម្រាប់ប្រជាជនរបស់ខ្លួន ដែលនាំឱ្យប្រទេសក្រីក្រខ្វះលទ្ធភាពចូលដំណើរការ ។ កម្មវិធី Operation Warp Speed របស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានវិនិយោគរាប់ពាន់លានដុល្លារក្នុងការស្រាវជ្រាវ និងផលិត ហើយបានជួយពន្លឿនការចេញវ៉ាក់សាំងទៅកាន់ទីផ្សារ ។ តម្លៃវ៉ាក់សាំងមានភាពខុសគ្នាច្រើន ចាប់ពី ២ ដុល្លារក្នុងមួយដូសសម្រាប់វ៉ាក់សាំងមួយចំនួន រហូតដល់ជាង ២០ ដុល្លារសម្រាប់ប្រភេទ mRNA ។

ខាងវប្បធម៌ ការចាក់វ៉ាក់សាំងកូវីដ-១៩ បានជួបប្រទះនឹងការស្ទាក់ស្ទើរនិងការបដិសេធក្នុងសហគមន៍មួយចំនួន ដោយសារព័ត៌មានមិនពិតដែលផ្សព្វផ្សាយតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត និងការមិនទុកចិត្តលើរដ្ឋាភិបាល ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ យុទ្ធនាការអប់រំសុខភាពសាធារណៈ ការចូលរួមពីអ្នកដឹកនាំសាសនា និងការបង្ខិតបង្ខំដោយប្រយោល (ដូចជាតម្រូវឱ្យមានលិខិតបញ្ជាក់វ៉ាក់សាំង) បានជួយបង្កើនអត្រាចាក់វ៉ាក់សាំងនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

វ៉ាក់សាំងកូវីដ-១៩ បានជួយសង្គ្រោះជីវិតមនុស្សប្រមាណ ២០ លាននាក់ក្នុងឆ្នាំដំបូង ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន វ៉ាក់សាំងកូវីដ-១៩ បន្តដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការគ្រប់គ្រងជំងឺរាតត្បាត ។ តាម Wikipedia អ្នកស្រាវជ្រាវបានប៉ាន់ស្មានថា វ៉ាក់សាំងបានជួយសង្គ្រោះជីវិតមនុស្សប្រមាណ ២០ លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោកក្នុងឆ្នាំដំបូងនៃការចាក់ចែកចាយ ។ វ៉ារ្យ៉ង់ថ្មីៗដូចជា Delta និង Omicron បានធ្វើឱ្យត្រូវការដូសជំរុញ (booster doses) ដើម្បីរក្សាប្រសិទ្ធភាពការពារ ជាពិសេសចំពោះប្រជាជនដែលមានហានិភ័យខ្ពស់ ។

ក្រៅពីការបន្តយុទ្ធនាការចាក់វ៉ាក់សាំង បច្ចេកវិទ្យា mRNA ដែលទទួលបានជោគជ័យពីវ៉ាក់សាំងកូវីដ កំពុងត្រូវបានស្រាវជ្រាវសម្រាប់ព្យាបាល និងបង្ការជំងឺផ្សេងៗដូចជាជំងឺមហារីក ជំងឺគ្រុនចាញ់ និងមេរោគអេដស៍ ។ នេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការផ្លាស់ប្តូរដ៏សំខាន់មួយក្នុងវិស័យវ៉ាក់សាំងវិទ្យាសាស្ត្រ ។ នៅកម្ពុជា យុទ្ធនាការចាក់វ៉ាក់សាំងដូសជំរុញនៅតែបន្ត ដោយរដ្ឋាភិបាលបានលើកទឹកចិត្តឱ្យប្រជាពលរដ្ឋទទួលដូសបន្ថែមដើម្បីការពារសុខភាពសាធារណៈ ។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ

មិនទាន់មានអត្ថបទទេ។