ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ឧក្រិដ្ឋកម្មរៀបចំ (Organized crime) សំដៅលើក្រុមដែលមានការរៀបចំជាប្រព័ន្ធ ធ្វើសកម្មភាពខុសច្បាប់ ភាគច្រើនដើម្បីរកប្រាក់ចំណេញ។ ក្រុមទាំងនេះអាចជាក្រុមឆ្លងដែន ជាតិ ឬក្នុងតំបន់ ដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធកណ្តាល និងមានការគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងរ៉ឹង។ វិគីភីឌាបានចង្អុលបង្ហាញថា ខណៈដែលឧក្រិដ្ឋកម្មរៀបចំជាទូទៅត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអាជីវកម្មខុសច្បាប់ ក្រុមឧក្រិដ្ឋជនមួយចំនួនដូចជា ក្រុមភេរវកម្ម ក្រុមបះបោរ និងក្រុមផ្តាច់ខ្លួន មានបំណងនយោបាយ។

វិគីភីឌាបន្ថែមថា ក្រុមទាំងនេះច្រើនតែពឹងផ្អែកលើភាពភ័យខ្លាច ឬអំពើហិង្សា ដើម្បីសម្រេចគោលដៅ និងរក្សាការគ្រប់គ្រងក្នុងជួរសមាជិក។ វាអាចប្រើយុទ្ធសាស្ត្រស្រដៀងនឹងរបបផ្តាច់ការ ដើម្បីរក្សាអំណាច។ ឧទាហរណ៍ រូបភាពរបស់ Sam Giancana ដែលជាមេបក្សម៉ាហ្វីយ៉ាអាមេរិក បង្ហាញពីមុខមាត់ដែលគេស្គាល់ច្រើននៃឧក្រិដ្ឋកម្មរៀបចំ។

សកម្មភាពរបស់ឧក្រិដ្ឋកម្មរៀបចំរួមមានការជួញដូរទំនិញខុសច្បាប់ (គ្រឿងញៀន អាវុធ) និងការជំរិតទារប្រាក់ការពារពីអាជីវករ ដូចដែលបានរៀបរាប់ដោយវិគីភីឌា។ ក្រុមក្មេងទំនើងតាមផ្លូវ (Street gangs) ក៏អាចត្រូវបានចាត់ទុកថាជាឧក្រិដ្ឋកម្មរៀបចំក្រោមនិយមន័យទូលំទូលាយ ឬអាចវិវត្តទៅជាក្រុមដែលមានវិន័យគ្រប់គ្រាន់តាមនិយមន័យតឹងរ៉ឹង។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ឧក្រិដ្ឋកម្មរៀបចំលាតសន្ធឹងទូទាំងពិភពលោក ដោយមានទម្រង់ផ្សេងៗតាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រ។ តាមវិគីភីឌា ក្រុមទាំងនេះអាចជាក្រុមឆ្លងដែន ជាតិ ឬតំបន់។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្ដែងមួយដែលបានកត់ត្រាដោយវិគីភីឌា គឺទីក្រុងជញ្ជាំងកូវលូន (Kowloon Walled City) នៅហុងកុង ដែលត្រូវបានក្រុមទ្រីអាដចិនគ្រប់គ្រងពីទសវត្សឆ្នាំ ១៩៥០ ដល់ ១៩៧០។ តំបន់នេះជាទីដែលអំណាចរបស់ក្រុមឧក្រិដ្ឋជនមានឥទ្ធិពលជាងអំណាចរដ្ឋាភិបាល។

បើនិយាយពីប្រជាជនដែលពាក់ព័ន្ធ សមាជិកនៃក្រុមឧក្រិដ្ឋកម្មរៀបចំច្រើនតែមកពីស្រទាប់សង្គមដែលជួបការលំបាក ឬអ្នកដែលស្វែងរកអំណាច និងប្រាក់ចំណេញ។ ក្រុមទាំងនេះមានការគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងតែង ដោយមានមេដឹកនាំច្បាស់លាស់ និងក្រមប្រតិបត្តិផ្ទាល់ខ្លួន។ វិគីភីឌាបានសរសេរថា ក្រុមខ្លះប្រើអំពើភេរវកម្ម និងការគំរាមកំហែង ដើម្បីគ្រប់គ្រងសមាជិករបស់ខ្លួន ស្រដៀងនឹងរបៀបដឹកនាំផ្តាច់ការ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ឧក្រិដ្ឋកម្មរៀបចំមានឫសគល់ប្រវត្តិសាស្ត្រយ៉ាងជ្រៅ ដោយគេអាចរកឃើញទម្រង់ដំបូងៗនៅក្នុងក្រុមចោរសមុទ្រ ក្រុមប្លន់ និងសមាគមសម្ងាត់កាលពីសម័យបុរាណ។ នៅសតវត្សរ៍ទី២០ ការហាមឃាត់គ្រឿងស្រវឹងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក បានជំរុញឲ្យម៉ាហ្វីយ៉ារីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ យោងតាមវិគីភីឌា ឧក្រិដ្ឋកម្មរៀបចំបានវិវត្តពីក្រុមតូចៗទៅជាបណ្តាញឆ្លងដែន ដោយប្រើប្រាស់ការភ័យខ្លាច និងឥទ្ធិពលនយោបាយ ដូចដែលឃើញនៅក្នុងក្រុមភេរវកម្ម និងក្រុមផ្តាច់ខ្លួនមួយចំនួន។

ក្រោយសង្គ្រាមត្រជាក់ សកលភាវូបនីយកម្មបានធ្វើឲ្យក្រុមឧក្រិដ្ឋជនពង្រីកសកម្មភាពឆ្លងដែនកាន់តែងាយស្រួល បង្កើតបញ្ហាប្រឈមសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលជាច្រើន។ វិគីភីឌាកត់សម្គាល់ថា បាតុភូតនេះមិនគ្រាន់តែជារឿងសេដ្ឋកិច្ចទេ ប៉ុន្តែក៏ពាក់ព័ន្ធនឹងនយោបាយផងដែរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់ឧក្រិដ្ឋកម្មរៀបចំរួមមានការជួញដូរទំនិញខុសច្បាប់ដូចជាគ្រឿងញៀន និងអាវុធ ក៏ដូចជាការជំរិតទារប្រាក់ពីអាជីវករ ដូចដែលបានបញ្ជាក់ដោយវិគីភីឌា។ សកម្មភាពទាំងនេះបង្កើតឲ្យមានសេដ្ឋកិច្ចងងឹត ដែលអាចធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចស្របច្បាប់ និងបង្កើនអំពើពុករលួយ។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា ប្រាក់ចំណេញពីប្រតិបត្តិការទាំងនេះអាចចរាចរក្នុងសង្គម និងជះឥទ្ធិពលដល់នយោបាយ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ក្រុមឧក្រិដ្ឋកម្មរៀបចំមានអត្តសញ្ញាណ និងប្រពៃណីផ្ទាល់ខ្លួន។ ជាឧទាហរណ៍ ក្រុមយ៉ាគូហ្សា (Yakuza) នៅប្រទេសជប៉ុន មានទំនៀមទម្លាប់សាក់ស្បែកពេញខ្លួន ដែលគេចាត់ទុកជានិមិត្តសញ្ញានៃភក្ដីភាព និងភាពក្លាហាន ដូចឃើញក្នុងរូបភាពពីវិគីភីឌា។ ចំណែកម៉ាហ្វីយ៉ាអាមេរិក ត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងខ្លាំងក្នុងភាពយន្ត និងអក្សរសិល្ប៍ ដែលធ្វើឲ្យរូបភាពឧក្រិដ្ឋជនក្លាយជាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌ប្រជាប្រិយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី២១ ឧក្រិដ្ឋកម្មរៀបចំនៅតែជាបញ្ហាសកលដ៏សំខាន់ ដូចដែលបង្ហាញតាមរយៈការចាប់ខ្លួនមេក្រុមទំនើបដូចជា Christopher Coke នៅប្រទេសហ្សាម៉ៃកា (រូបភាពពីវិគីភីឌា)។ តាមវិគីភីឌា ឧក្រិដ្ឋកម្មរៀបចំរួមមានសកម្មភាពឆ្លើយតបតម្រូវការទំនិញខុសច្បាប់ ហើយសព្វថ្ងៃនេះក្រុមទាំងនេះបានសម្របខ្លួនទៅនឹងបច្ចេកវិទ្យាទំនើប ដែលធ្វើឲ្យបញ្ហាកាន់តែពិបាកគ្រប់គ្រង។

ទន្ទឹមនឹងនោះ បញ្ហាឧក្រិដ្ឋកម្មរៀបចំមានការពាក់ព័ន្ធយ៉ាងខ្លាំងទៅនឹងសន្តិសុខក្នុងតំបន់ និងពិភពលោក។ កិច្ចសហការអន្តរជាតិដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងបណ្តាញឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែនបានក្លាយជារឿងចាំបាច់ ហើយអង្គការសហប្រជាជាតិបានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការសម្របសម្រួលកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងនេះ។