ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការពិពណ៌នារបស់វិគីភីឌា ប្រេងឆៅ (អង់គ្លេស៖ Petroleum ឬ Crude Oil) គឺជាធនធានធម្មជាតិដែលមានលក្ខណៈជាវត្ថុរាវពណ៌លឿងខ្មៅ ដែលគេរកឃើញនៅក្នុងកម្រងថ្មក្រោមដី។ សមាសភាពចម្បងរបស់វាគឺអ៊ីដ្រូកាបូន រួមជាមួយនឹងសមាសធាតុសរីរាង្គផ្សេងៗទៀត។ ប្រេងឆៅត្រូវបានចម្រាញ់ដើម្បីផលិតផលិតផលជាច្រើន ដូចជា ប្រេងសាំង ប្រេងម៉ាស៊ូត ប្រេងយន្តហោះ និងវត្ថុធាតុប្លាស្ទិក ដែលជាមូលដ្ឋានសំខាន់នៃអរិយធម៌ទំនើប។ វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា ប្រេងឆៅគឺជាឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល ពោលគឺវាកើតឡើងពីការរលាយសារពាង្គសាស្ត្របុរាណ (ដូចជាសារាយ និងហ្សូប្លង់តុន) ដែលកប់ក្រោមដីរាប់លានឆ្នាំ ក្រោមសម្ពាធ និងកម្តៅខ្ពស់។ ដោយសារវាជាធនធានមិនអាចកើតឡើងវិញបាន ការប្រើប្រាស់ប្រេងកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហានិរន្តរភាព។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា ស្តុកប្រេងពិភពលោកមានការប្រមូលផ្តុំច្រើននៅតំបន់ភូមិសាស្ត្រមួយចំនួន ជាពិសេសនៅមជ្ឈឹមបូព៌ា (ដូចជា អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត អ៊ីរ៉ង់ អ៊ីរ៉ាក់) ដែលមានប្រមាណ ៤៨ ភាគរយនៃស្តុកប្រេងពិភពលោក។ តំបន់ផ្សេងទៀតដែលសំបូរប្រេង រួមមាន អាមេរិកខាងជើង (សហរដ្ឋអាមេរិក កាណាដា) រុស្ស៊ី និងបណ្តាប្រទេសនៅអាមេរិកខាងត្បូង (វេណេស៊ុយអេឡា ប្រេស៊ីល)។ ប្រទេសផលិតប្រេងធំជាងគេនាពេលបច្ចុប្បន្នរួមមាន សហរដ្ឋអាមេរិក រុស្ស៊ី និងអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត ដែលគ្រប់គ្រងការផ្គត់ផ្គង់ និងមានឥទ្ធិពលខ្លាំងទៅលើទីផ្សារថាមពលពិភពលោក។ ទាក់ទងនឹងប្រជាជន ឧស្សាហកម្មប្រេងបានផ្តល់ការងារដល់មនុស្សរាប់លាននាក់ ប៉ុន្តែក៏បានបង្កើតបញ្ហាសង្គមដូចជា ការផ្លាស់ទីលំនៅរបស់សហគមន៍មូលដ្ឋាន និងការបំពុលបរិស្ថាន ដូចបានកត់ត្រាដោយវិគីភីឌា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការប្រើប្រាស់ប្រេងមានឫសគល់តាំងពីសម័យបុរាណ។ វិគីភីឌាបានលើកឡើងថា ជនជាតិមេសូប៉ូតាមី និងអេហ្ស៊ីបបុរាណ បានប្រើប្រាស់ជ័រប្រេង (bitumen) សម្រាប់ការពារទឹក និងថែរក្សាសាកសព។ នៅប្រទេសចិន គេបានខួងអណ្តូងប្រេងដោយប្រើឫស្សីតាំងពីឆ្នាំ ៣៤៧ នៃគ.ស.។ ទោះយ៉ាងណា ឧស្សាហកម្មប្រេងទំនើបបានចាប់ផ្តើមនៅសតវត្សរ៍ទី ១៩៖ នៅឆ្នាំ ១៨៥៤ លោក អ៊ីហ្គណាស៊ី អ៊ូកាសៀវីច (Ignacy Łukasiewicz) បានផលិតប្រេងជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្មដំបូងគេនៅប្រទេសប៉ូឡូញ និងបានសាងសង់រោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងដំបូងបង្អស់។ ប្រាំឆ្នាំក្រោយមក នៅថ្ងៃទី ២៧ សីហា ១៨៥៩ លោក អេដវីន ដ្រេក (Edwin Drake) បានខួងអណ្តូងប្រេងដ៏ជោគជ័យដំបូងគេនៅរដ្ឋផេនស៊ីលវ៉ានី សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលបានបើកយុគសម័យប្រេងកាតដឹកនាំសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។ ឧស្សាហកម្មនេះបានរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស ជាពិសេសដោយសារកំណើនយានយន្តនៅសតវត្សរ៍ទី ២០។ នៅឆ្នាំ ១៩៦០ អង្គការប្រទេសនាំចេញប្រេង (OPEC) ត្រូវបានបង្កើតឡើង ដែលដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការកំណត់តម្លៃប្រេងពិភពលោក។ វិគីភីឌាក៏បានកត់សម្គាល់ផងដែរថា វិបត្តិប្រេងនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ (ដូចជាការដាក់ទណ្ឌកម្មរបស់អារ៉ាប់ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៣) បានបង្ហាញពីភាពពឹងផ្អែករបស់ពិភពលោកលើប្រេង និងភាពស្មុគស្មាញខាងនយោបាយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ប្រេងឆៅគឺជាទំនិញដែលជួញដូរយ៉ាងសកម្មបំផុតនៅលើទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុពិភពលោក។ យោងតាមវិគីភីឌា តម្លៃប្រេងត្រូវបានកំណត់ដោយស្តង់ដារសំខាន់ៗ ដូចជា Brent Crude (ពីសមុទ្រខាងជើង) និង West Texas Intermediate (WTI) ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីគុណភាព និងទីតាំងភូមិសាស្ត្រ។ ប្រេងត្រូវបានវាស់ជាបារ៉ែល (១ បារ៉ែល = ១៥៩ លីត្រ) ហើយការប្រែប្រួលតម្លៃមានឥទ្ធិពលដោយផ្ទាល់ទៅលើអតិផរណា សេដ្ឋកិច្ចជាតិ និងស្ថិរភាពនយោបាយ។ ប្រទេសជាច្រើនដែលពឹងផ្អែកលើការនាំចេញប្រេង ដូចជាអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និងរុស្ស៊ី ទទួលបានចំណូលយ៉ាងច្រើនពីវិស័យនេះ។ នៅក្នុងវប្បធម៌ ប្រេងបានធ្វើបដិវត្តន៍របៀបរស់នៅមនុស្ស ដោយសារផលិតផលប្លាស្ទិក សម្ភារៈសំណង់ និងឥន្ធនៈដឹកជញ្ជូន្មានតម្លៃថោក។ ពាក្យថា «មាសខ្មៅ» ឆ្លុះបញ្ចាំងពីតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចដ៏ខ្ពស់របស់វា។ ទោះជាយ៉ាងណា វិគីភីឌាក៏បានព្រមានអំពី «បណ្តាសាធនធាន» (resource curse) ដែលធ្វើឲ្យប្រទេសខ្លះមានអំពើពុករលួយ និងជម្លោះ ជំនួសឲ្យការអភិវឌ្ឍន៍។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា ការដុតប្រេងឥន្ធនៈគឺជាបុព្វហេតុចម្បងនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនិក ដែលជំរុញការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ ដើម្បីឆ្លើយតប កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស (ឆ្នាំ ២០១៥) និងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងជាសកល បានដាក់គោលដៅកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល ដោយលើកកម្ពស់ថាមពលស្អាត និងថាមពលកកើតឡើងវិញ។ វិគីភីឌាក៏បានរំលេចផងដែរថា ការផ្លាស់ប្តូរទៅរថយន្តអគ្គិសនី និងបច្ចេកវិទ្យាថ្មី កំពុងចាប់ផ្តើមកាត់បន្ថយតម្រូវការប្រេងនាពេលអនាគត។ ទោះជាយ៉ាងណា ភាពតានតឹងភូមិសាស្ត្រនយោបាយនៅតែបន្តជះឥទ្ធិពលខ្លាំង៖ សង្គ្រាមរវាងរុស្ស៊ីនិងអ៊ុយក្រែន (ឆ្នាំ ២០២២-បច្ចុប្បន្ន) បានបណ្តាលឲ្យតម្លៃប្រេងឡើងថ្លៃយ៉ាងខ្លាំង ដែលបង្ហាញថាពិភពលោកនៅមិនទាន់ផ្តាច់ខ្លួនពីប្រេងបានឡើយ។ សម្រាប់កម្ពុជា ដែលជាប្រទេសនាំចូលប្រេងសុទ្ធ ការប្រែប្រួលតម្លៃនេះ អាចបង្កើនថ្លៃដឹកជញ្ជូន និងទំនិញប្រើប្រាស់ ដែលជាកង្វល់សម្រាប់សេដ្ឋកិច្ច និងជីវភាពប្រជាជន។