ចលនាគូប

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស ចលនាគូប (Cubism) គឺជាចលនាសិល្បៈមុនសម័យទំនើបមួយដែលបានចាប់ផ្ដើមនៅក្រុងប៉ារីស ប្រទេសបារាំង នាដើមសតវត្សរ៍ទី ២០។ ចលនានេះបានធ្វើបដិវត្តន៍លើវិស័យគំនូរ និងសិល្បៈទស្សនីយភាព ហើយបានបង្កឱ្យមានការច្នៃប្រឌិតថ្មីៗនៅក្នុងតន្ត្រី របាំ អក្សរសិល្ប៍ និងស្ថាបត្យកម្មផងដែរ។ វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា ចលនាគូបត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយវិចិត្រករ Pablo Picasso និង Georges Braque ដោយមានការចូលរួមពីសិល្បករល្បីៗដទៃទៀតដូចជា Jean Metzinger, Albert Gleizes, Juan Gris និង Robert Delaunay។ ចំណុចស្នូលរបស់ចលនាគូបគឺការបំបែករូបរាងវត្ថុទៅជារាងធរណីមាត្រ និងបង្ហាញវត្ថុពីទស្សនៈច្រើនក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីបោះបង់ការប្រើទស្សនៈបែបបុរាណតែមួយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ចលនាគូបបានចាប់កំណើតនៅក្រុងប៉ារីស ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលសិល្បៈដ៏រុងរឿងបំផុតនៅអំឡុងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩០០។ តាមវិគីភីឌា វិចិត្រករដែលដឹកនាំចលនានេះមានច្រើនជាតិសាសន៍៖ Pablo Picasso ជាជនជាតិអេស៉្បាញ, Georges Braque បារាំង, Juan Gris អេស៉្បាញ, Jean Metzinger បារាំង, Albert Gleizes បារាំង និង Robert Delaunay បារាំង។ ក្រុមសិល្បករទាំងនេះបានប្រមូលផ្ដុំគ្នានៅតំបន់ Montmartre និង Montparnasse ក្នុងទីក្រុងប៉ារីស ហើយបានរៀបចំការតាំងពិព័រណ៍សំខាន់ៗដូចជា Salon d'Automne ឆ្នាំ ១៩១១ ដែលធ្វើឱ្យពាក្យ «គូប» ល្បីខ្លាំងតាមរយៈការចុះផ្សាយរបស់កាសែត The New York Times។ វិគីភីឌាបញ្ជាក់ថា ក្រុមសិល្បករក៏បានបង្កើតសមាគម «Section d'Or» និងបានបោះពុម្ភសៀវភៅទ្រឹស្ដីសំខាន់ ដូចជា Du "Cubisme" ដោយ Gleizes និង Metzinger នៅឆ្នាំ ១៩១២។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ឫសគល់នៃចលនាគូបចាប់ផ្ដើមពីការងាររបស់ Paul Cézanne ជាពិសេសស្នាដៃដែលបង្ហាញរាងធរណីមាត្រដូចជា Quarry Bibémus (១៨៩៨-១៩០០) និងឥទ្ធិពលពីរបាំងមុខ និងរូបចម្លាក់អាហ្វ្រិក។ ស្នាដៃរបស់ Picasso ដែលមានចំណងជើងថា Les Demoiselles d'Avignon (១៩០៧) ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាស្នាដៃគន្លឹះដែលបើកផ្លូវទៅរកចលនាគូប។ បន្ទាប់មក ចន្លោះឆ្នាំ ១៩០៩ និង ១៩១២ ចលនាគូបបានវិវត្តទៅដំណាក់កាល «គូបវិភាគ» (Analytical Cubism) ដែលផ្តោតលើការបំបែកទម្រង់វត្ថុទៅជាផ្នែកតូចៗ និងប្រើពណ៌ឯកតា (monochromatic) ដើម្បីសិក្សារចនាសម្ពន្ធ។ វិគីភីឌាកត់សម្គាល់ថា នៅឆ្នាំ ១៩១២ ការចាប់ផ្ដើមប្រើបច្ចេកទេសកាត់បិទ (collage) និង papier collé បង្កើតបានជាដំណាក់កាល «គូបសំយោគ» (Synthetic Cubism) ដែលសិល្បករដូចជា Braque, Picasso និង Juan Gris បាននាំមកនូវពណ៌ស្រស់ និងសម្ភារៈពិតដូចជាកាសែត ក្រដាស និងផ្ទាំងរូបភាព។ ការតាំងពិព័រណ៍សំខាន់ៗដូចជា Salon d'Automne ឆ្នាំ ១៩១២ និង Armory Show នៅទីក្រុងញូវយ៉ក ឆ្នាំ ១៩១៣ បាននាំយកចលនាគូបទៅកាន់ទស្សនិកជនទូទាំងពិភពលោក។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ឥទ្ធិពលនៃចលនាគូបមិនកំណត់ត្រឹមតែគំនូរប៉ុណ្ណោះឡើយ។ យោងតាមវិគីភីឌា គំនិតគូបបានជ្រាបចូលទៅក្នុងវិស័យស្ថាបត្យកម្ម តាមរយៈស្នាដៃរបស់ Le Corbusier ដូចជាអគារសភានៅទីក្រុង Chandigarh ប្រទេសឥណ្ឌា និងក្រុមស្ថាបត្យករឆែកដែលបានរចនាអគារបែបគូបដូចជា House of the Black Madonna នៅក្រុងប្រាក។ នៅក្នុងវិស័យរចនា សំភារៈប្រើប្រាស់ដូចជាឈុតកាហ្វេរាងគូប (Cubic coffee service) ដោយ Erik Magnussen បានបង្ហាញពីការអនុវត្តរូបរាងធរណីមាត្រក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ។ ផ្នែកវប្បធម៌ ចលនាគូបក៏បានជះឥទ្ធិពលដល់អក្សរសិល្ប៍តាមរយៈស្នាដៃកវី Guillaume Apollinaire និងដល់តន្ត្រីដោយអ្នកនិពន្ធដូចជា Igor Stravinsky ផងដែរ។ ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ស្នាដៃគូបបានក្លាយជាវត្ថុមានតម្លៃខ្ពស់នៅក្នុងទីផ្សារសិល្បៈអន្តរជាតិ។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា សារមន្ទីរធំៗដូចជា Museum of Modern Art (MoMA) នៅញូវយ៉ក និង Tate Modern នៅទីក្រុងឡុងដ៍ បានប្រមូលនិងដាក់តាំងស្នាដៃគូបយ៉ាងច្រើន ដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន ចលនាគូបនៅតែមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងក្នុងវិស័យសិល្បៈ ការរចនា និងការអប់រំ។ តាមវិគីភីឌា គោលការណ៍របស់ចលនាគូបដូចជាការបំបែកទម្រង់ និងការប្រើទស្សនៈច្រើន ត្រូវបានយកទៅប្រើក្នុងស្ថាបត្យកម្មទំនើប ការរចនាក្រាហ្វិក និងសូម្បីតែសិល្បៈឌីជីថល និងការពិតនិម្មិត (virtual reality)។ ការតាំងពិព័រណ៍អន្តរជាតិដូចជា «Picasso and Braque: The Cubist Experiment» បានធ្វើដំណើរទៅកាន់សារមន្ទីរនានាជុំវិញពិភពលោកនិងទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងច្រើន។ នៅកម្ពុជា ទោះបីសិល្បៈប្រពៃណីនៅតែដើរតួនាទីសំខាន់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែការសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រសិល្បៈពិភពលោក រួមទាំងចលនាគូប ក៏ត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងកម្មវិធីសិក្សានៅតាមសាកលវិទ្យាល័យមួយចំនួនផងដែរ។ អ្នកអានក្នុងតំបន់អាចស្វែងយល់បន្ថែមអំពីឥទ្ធិពលរបស់ចលនាគូបលើការរចនាបែបទំនើប និងរបៀបដែលសិល្បករក្នុងស្រុកខ្លះបានដកស្រង់គំនិតគូបទៅប្រើក្នុងស្នាដៃសហសម័យ។