ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ គឺជាកេរ្តិ៍ដំណែលដែលអាចចាប់កាន់បាន និងមិនអាចចាប់កាន់បាននៃក្រុម ឬសង្គមមួយ ដែលត្រូវបានទទួលមរតកពីជំនាន់មុនៗ។ មិនមែនរាល់កេរ្តិ៍ដំណែលទាំងអស់សុទ្ធតែជា “បេតិកភណ្ឌ” នោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ បេតិកភណ្ឌគឺជាលទ្ធផលនៃការជ្រើសរើសដោយសង្គម។ បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌គ្របដណ្តប់លើវិស័យជាច្រើន រួមមានសំណង់បុរាណ កន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រ ស្នាដៃសិល្បៈ ប្រពៃណី ភាសា ចំណេះដឹងប្រពៃណី និងការអនុវត្តន៍សង្គមផ្សេងៗ។ អង្គការអប់រំ វិទ្យាសាស្ត្រ និងវប្បធម៌នៃអង្គការសហប្រជាជាតិ (UNESCO) បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការកំណត់និយមន័យ និងការការពារបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌នៅទូទាំងពិភពលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌មិនត្រូវបានកំណត់ត្រឹមព្រំដែនភូមិសាស្ត្រណាមួយឡើយ។ គ្រប់ទ្វីប គ្រប់ប្រទេស សុទ្ធតែមានទីតាំងបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌រៀងៗខ្លួន។ តាមទិន្នន័យដែលចុះផ្សាយដោយ UNESCO និងដកស្រង់ដោយ Wikipedia មានទីតាំងបេតិកភណ្ឌពិភពលោកជាង ១.១៥០ កន្លែង ដែលរាយប៉ាយនៅជាង ១៦៧ ប្រទេស។ ទីតាំងទាំងនេះរួមមានតំបន់បុរាណវិទ្យា ទីក្រុងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងតំបន់ធម្មជាតិដែលមានសារៈសំខាន់ខាងវប្បធម៌។ នៅទ្វីបអាស៊ី ប្រាសាទអង្គរវត្តរបស់ប្រទេសកម្ពុជា គឺជាគំរូដ៏លេចធ្លោមួយនៃទីតាំងបេតិកភណ្ឌពិភពលោក ដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។

ចំពោះផ្នែកប្រជាជន ពួកគេគឺជាអ្នកកាន់កាប់ និងអ្នកថែរក្សាមរតកអរូបី ដូចជា របាំប្រពៃណី តន្ត្រី ម្ហូបអាហារ និងភាសា។ សហគមន៍មូលដ្ឋាន និងក្រុមជនជាតិដើមភាគតិចដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការបន្តនិងការពារបេតិកភណ្ឌអរូបីទាំងនេះ។ នៅកម្ពុជា របាំព្រះរាជទ្រព្យ និងល្ខោនខោល ត្រូវបាន UNESCO ចុះបញ្ជីជាមរតកវប្បធម៌អរូបីនៃមនុស្សជាតិ។ ការចូលរួមពីសហគមន៍គឺជាកត្តាចាំបាច់សម្រាប់ការថែរក្សាមរតកទាំងនេះឲ្យស្ថិតស្ថេរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការយល់ដឹងអំពីបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌បានវិវត្តជាបណ្តើរៗតាំងពីសតវត្សទី១៩ នៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលនានាចាប់ផ្តើមបង្កើតច្បាប់ការពារសំណង់បុរាណ និងកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ការបំផ្លិចបំផ្លាញទ្រង់ទ្រាយធំបានជំរុញឲ្យមានកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិដំបូង ដូចជាអនុសញ្ញាក្រុងឡាអេ ឆ្នាំ១៩៥៤ សម្រាប់ការការពារទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌ក្នុងពេលមានជម្លោះប្រដាប់អាវុធ។ ការផ្លាស់ប្តូរដ៏សំខាន់មួយបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៧២ នៅពេលដែលអង្គការសហប្រជាជាតិ តាមរយៈ UNESCO បានអនុម័តអនុសញ្ញាស្តីពីការការពារបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ និងធម្មជាតិរបស់ពិភពលោក។ តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia អនុសញ្ញានេះបានបង្កើតបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោក ដែលចាប់ផ្តើមចុះបញ្ជីទីតាំងដំបូងនៅឆ្នាំ១៩៧៨។

បន្ថែមលើនេះ កិច្ចការពារមរតកវប្បធម៌បានពង្រីកវិសាលភាពទៅដល់មរតកអរូបី តាមរយៈអនុសញ្ញាឆ្នាំ២០០៣ និងភាពសម្បូរបែបនៃការបង្ហាញវប្បធម៌ តាមអនុសញ្ញាឆ្នាំ២០០៥។ អង្គការដូចជា Blue Shield International ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីការពារបេតិកភណ្ឌក្នុងតំបន់សង្គ្រាមផងដែរ ដោយ Wikipedia បានរៀបរាប់ពីសកម្មភាពរបស់ពួកគេនៅក្នុងប្រទេសលីប៊ី និងតំបន់ផ្សេងៗ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

តាមទិដ្ឋភាពសេដ្ឋកិច្ច បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ ជាពិសេសតាមរយៈវិស័យទេសចរណ៍។ ទីតាំងបេតិកភណ្ឌពិភពលោកដូចជា ប្រាសាទអង្គរវត្ត បាននាំមកនូវចំណូលយ៉ាងច្រើនដល់សេដ្ឋកិច្ចជាតិ តាមរយៈការទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិ។ តាមការប្រមូលផ្តុំទិន្នន័យរបស់ Wikipedia បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អាចបង្កើតការងាររាប់លាន និងជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចក្នុងតំបន់។ ទោះជាយ៉ាងណា ការអភិវឌ្ឍទេសចរណ៍ជ្រុលហួសហេតុ ក៏អាចនាំឲ្យមានផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដល់បេតិកភណ្ឌខ្លួនឯង ដូចជាការខូចខាតរចនាសម្ព័ន្ធ និងការបាត់បង់តម្លៃវប្បធម៌ពិតប្រាកដ។

តាមផ្នែកវប្បធម៌ បេតិកភណ្ឌគឺជាស្នូលនៃអត្តសញ្ញាណជាតិ និងសហគមន៍។ វាភ្ជាប់មនុស្សជំនាន់មុនទៅនឹងជំនាន់បច្ចុប្បន្ន និងជួយបង្កើតអារម្មណ៍នៃកម្មសិទ្ធិ និងមោទនភាព។ នៅកម្ពុជា បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ដូចជារបាំអប្សរា និងភាសាខ្មែរ ដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការថែរក្សាអត្តសញ្ញាណជាតិ។ Wikipedia កត់សម្គាល់ថា បេតិកភណ្ឌត្រូវបានជ្រើសរើសដោយសង្គម ដូច្នេះវាក៏អាចត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ការកសាងប្រជាជាតិ ឬការឃោសនានយោបាយផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌កំពុងប្រឈមមុខនឹងការគំរាមកំហែងថ្មីៗ រួមមានជម្លោះប្រដាប់អាវុធ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ការលួចជួញដូរវត្ថុបុរាណខុសច្បាប់ និងការរីករាលដាលនៃទីក្រុង។ ការបំផ្លាញទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រនៅអ៊ុយក្រែន ស៊ីរី និងអាហ្វហ្កានីស្ថាន បានបង្ហាញពីភាពងាយរងគ្រោះនៃបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ក្នុងសម័យទំនើប។ កម្ពុជាក៏កំពុងដោះស្រាយបញ្ហាថែរក្សាប្រាសាទអង្គរ ដែលរងផលប៉ះពាល់ពីការកើនឡើងភ្ញៀវទេសចរ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដែលបណ្តាលឲ្យការបាក់ស្រុតដី និងការខូចខាតថ្មប្រាសាទ។

កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការសង្គ្រោះ និងប្រគល់វត្ថុបុរាណដែលត្រូវបានលួចយកទៅក្រៅប្រទេស ក៏ជាប្រធានបទក្តៅគគុកផងដែរ។ តាមការរាយការណ៍របស់សារព័ត៌មានអន្តរជាតិ កាលពីពេលថ្មីៗនេះ សារមន្ទីរនៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងអឺរ៉ុបបានប្រគល់រូបចម្លាក់ខ្មែរបុរាណមួយចំនួនត្រឡប់មកកម្ពុជាវិញ។ អង្គការដូចជា Blue Shield International និង UNESCO បន្តធ្វើការយ៉ាងសកម្មក្នុងការពង្រឹងកិច្ចការពារ តាមរយៈការបណ្តុះបណ្តាល និងការដាក់ពង្រាយក្រុមអ្នកជំនាញទៅកាន់តំបន់មានវិបត្តិ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌មិនគ្រាន់តែជាការសិក្សាពីអតីតកាលប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាការចូលរួមក្នុងការការពារអនាគតនៃអត្តសញ្ញាណជាតិ និងសកលផងដែរ។