ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia អត្តសញ្ញាណវប្បធម៌គឺជាផ្នែកមួយនៃអត្តសញ្ញាណរបស់បុគ្គល ដែលទាក់ទងទៅនឹងការយល់ដឹងពីខ្លួនឯង និងការវាយតម្លៃខ្លួនឯង។ វាត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយសញ្ជាតិ ជាតិសាសន៍ សាសនា វណ្ណៈសង្គម ជំនាន់ ទីកន្លែង យេនឌ័រ ឬក្រុមសង្គមណាដែលមានវប្បធម៌ដាច់ដោយឡែក។ លក្ខណៈសំខាន់នៃអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌គឺថា វាជាដំណើរការមួយដែលមិនស្ថិតស្ថេរ ហើយបន្តវិវឌ្ឍជានិច្ចនៅក្នុងបរិបទនៃបទពិសោធន៍សង្គម វប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដូចដែលបានលើកឡើងដោយ Wikipedia។ វាមិនត្រឹមតែកំណត់ពីរបៀបដែលបុគ្គលមើលឃើញខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងកំណត់ពីរបៀបដែលពួកគេត្រូវបានមើលឃើញដោយអ្នកដទៃផងដែរ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ អត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ក៏ជាលក្ខណៈរួមរបស់ក្រុមមនុស្សដែលមានវប្បធម៌ ឬការចិញ្ចឹមបីបាច់ដូចគ្នាដែរ ដែលបង្ហាញថាវាមានទាំងវិមាត្របុគ្គល និងសមូហភាព។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ជាញឹកញាប់ អត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ត្រូវបានកំណត់ដោយទីតាំងភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជនដែលរស់នៅទីនោះ។ តាមការពន្យល់របស់ Wikipedia កត្តា "តំបន់" (locality) គឺជាធាតុមួយដែលជះឥទ្ធិពលលើអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌។ ភាសាគឺជាស្នូលមួយ ព្រោះវាផ្ទុកនូវគំនិត និងប្រពៃណី។ នៅពេលមនុស្សមួយក្រុមរស់នៅជុំគ្នា ពួកគេបង្កើតទំនៀមទម្លាប់រួមគ្នា ដែលក្លាយជាមូលដ្ឋាននៃអត្តសញ្ញាណរបស់ពួកគេ។ ទោះជាយ៉ាងណា អត្តសញ្ញាណវប្បធម៌មិនចាំបាច់ត្រូវបានកំណត់ដោយព្រំដែនភូមិសាស្ត្រនោះទេ។ ជនភៀសខ្លួន ឬសហគមន៍ដែលបានផ្លាស់ទីទៅរស់នៅកន្លែងថ្មី អាចរក្សាអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌របស់ខ្លួនបាន ដោយបន្តប្រើប្រាស់ភាសា និងទំនៀមទម្លាប់ដើម ដែលបង្ហាញពីភាពស្វាហាប់នៃអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ដែលអាចដឹកជញ្ជូនឆ្លងកាត់តាមរយៈមនុស្សជំនាន់ក្រោយ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

Wikipedia បានលើកឡើងថា អត្តសញ្ញាណវប្បធម៌វិវត្តឥតឈប់ឈរនៅក្នុងវិចារណកថានៃបទពិសោធន៍សង្គម វប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ មានន័យថា ទស្សនៈរបស់មនុស្សចំពោះខ្លួនឯង និងក្រុមរបស់ពួកគេ មិនមែនកើតឡើងដោយឯកឯងទេ ប៉ុន្តែត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមរយៈព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ។ នៅសម័យកាលផ្សេងៗ ការផ្លាស់ប្តូរអំណាច សង្គ្រាម ឬការធ្វើអាណានិគម បានផ្លាស់ប្តូររបៀបដែលមនុស្សយល់ឃើញពីអត្តសញ្ញាណរបស់ខ្លួន។ រូបថតកុមារកាន់ទង់ជាតិខាងលើ ដកស្រង់ពី Wikipedia ជាឧទាហរណ៍នៃការបណ្តុះអត្តសញ្ញាណជាតិតាំងពីវ័យក្មេង តាមរយៈនិមិត្តសញ្ញាដូចជាទង់ជាតិ។

បុគ្គលមួយចំនួនអាចមានការផ្លាស់ប្តូរអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌តិចតួចពេញមួយជីវិត ដែលបង្ហាញថាពួកគេមានអត្តសញ្ញាណច្បាស់លាស់ និងមានស្ថេរភាព។ ផ្ទុយទៅវិញ អ្នកផ្សេងទៀតអាចឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្តូរច្រើនជាងមុន អាស្រ័យលើការប៉ះទង្គិចជាមួយវប្បធម៌ផ្សេង ឬការផ្លាស់ប្តូរសង្គម។ ការសង្កេតនេះបានបញ្ជាក់ពីលក្ខណៈបត់បែននៃអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ ដូចដែលបានកត់សម្គាល់ដោយ Wikipedia។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

អត្តសញ្ញាណវប្បធម៌មានទំនាក់ទំនងជាមួយសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច និងការបង្ហាញវប្បធម៌។ ក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច ការភ្ជាប់ទៅនឹងវប្បធម៌របស់ខ្លួនអាចជំរុញឱ្យមនុស្សទិញផលិតផលដែលបង្កប់ដោយអត្ថន័យវប្បធម៌ ដូចជាសម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណី គ្រឿងតុបតែង ឬស្នាដៃសិល្បៈ។ នេះអាចបង្កើតជាទីផ្សារសម្រាប់ផលិតផលវប្បធម៌ ដែលជួយដល់សេដ្ឋកិច្ចសហគមន៍។

ខាងវប្បធម៌ អត្តសញ្ញាណត្រូវបានបង្ហាញតាមរយៈសម្លៀកបំពាក់ តន្ត្រី របាំ និងពិធីបុណ្យនានា។ រូបថតខាងលើដែលបានដកស្រង់ពី Wikipedia បង្ហាញពីរបៀបដែលមិត្តភក្តិបីនាក់អាចបង្ហាញអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌របស់ខ្លួនតាមរយៈសម្លៀកបំពាក់។ តាម Wikipedia សម្លៀកបំពាក់និងសញ្ញាសម្គាល់សោភ័ណភាពផ្សេងទៀត គឺជាមធ្យោបាយមួយដែលអាចបង្ហាញអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌បាន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងពិភពលោកសព្វថ្ងៃ អត្តសញ្ញាណវប្បធម៌បានក្លាយជាប្រធានបទសំខាន់ក្នុងការពិភាក្សាអំពីសាកលភាវូបនីយកម្ម និងការធ្វើចំណាកស្រុក។ នៅពេលដែលមនុស្សធ្វើអន្តរកម្មកាន់តែច្រើនឆ្លងដែន អត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ត្រូវបានជះឥទ្ធិពលដោយការលាយបញ្ចូលគ្នានៃវប្បធម៌ ហើយជារឿយៗបង្កឱ្យមានការថប់បារម្ភពីការបាត់បង់អត្តសញ្ញាណ។ សម្រាប់សហគមន៍ជាច្រើន រួមទាំងជនជាតិភាគតិច និងជនភៀសខ្លួន ការរក្សាអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ក្នុងចំណោមយុវជនគឺជាកង្វល់ចម្បង។

Wikipedia បានកត់សម្គាល់ថា អត្តសញ្ញាណវប្បធម៌គឺជាការរួមបញ្ចូលដែលមានថាមវន្ត ប៉ុន្តែក៏មានស្ថេរភាពផងដែរ។ ការយល់ដឹងនេះអាចជួយសង្គមឱ្យមានតុល្យភាពរវាងការសម្របខ្លួនទៅនឹងការផ្លាស់ប្តូរ និងការរក្សាឫសគល់ដើម។ ដូច្នេះ ការពិភាក្សាអំពីអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការកសាងសង្គមដែលរួមបញ្ចូល និងគោរពភាពចម្រុះ។