ប្រធានបទ Topic
ការស្ដារមរតកវប្បធម៌
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ប្រភព: Wikipedia
ការធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍នៃសម្បត្តិវប្បធម៌ គឺជាដំណើរការប្រគល់បុរាណវត្ថុ ស្នាដៃសិល្បៈ និងវត្ថុមានតម្លៃខាងវប្បធម៌ ទៅកាន់ប្រទេសដើមកំណើត ឬម្ចាស់ដើមវិញ។ យោងតាមវិគីភីឌា ការវិលត្រឡប់នេះច្រើនពាក់ព័ន្ធនឹងវត្ថុដែលត្រូវបានលួចក្នុងសង្គ្រាម ឬរបបអាណានិគម ក៏ដូចជាវត្ថុដែលបានជួញដូរដោយខុសច្បាប់។ ប្រធានបទនេះបានក្លាយជាចំណុចស្នូលក្នុងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ ក្រមសីលធម៌សារមន្ទីរ និងច្បាប់ស្ដីពីមរតកវប្បធម៌។
ការទាមទារមាតុភូមិនិវត្តន៍អាចរួមបញ្ចូលវត្ថុចម្រុះប្រភេទ ចាប់ពីវត្ថុសាសនា គ្រោងឆ្អឹងមនុស្ស សាត្រាស្លឹករឹត រហូតដល់រូបចម្លាក់ធំៗ និងស្នាដៃសិល្បៈល្បីៗ។ អង្គការយូណេស្កូបានគូសបញ្ជាក់ថា ការលួចនិងជួញដូរសម្បត្តិវប្បធម៌ខុសច្បាប់ គឺជាបទល្មើសដែលប៉ះពាល់ដល់អត្តសញ្ញាណជាតិ និងការអភិវឌ្ឍសង្គម។
ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន
ប្រភព: Wikipedia
បញ្ហាមាតុភូមិនិវត្តន៍មានវិសាលភាពទូទាំងពិភពលោក ប៉ុន្តែតំបន់ដែលរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំងជាងគេរួមមាន ទ្វីបអាហ្វ្រិក អាស៊ីអាគ្នេយ៍ អាមេរិកឡាទីន និងមជ្ឈិមបូព៌ា។ ប្រទេសទាំងនេះភាគច្រើនធ្លាប់ជាអាណានិគម ឬរងការឈ្លានពានក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា កម្ពុជាជាឧទាហរណ៍មួយដែលរងការលួចបុរាណវត្ថុពីប្រាសាទបុរាណដូចជាអង្គរវត្ត និងកោះកេរ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ និង១៩៨០។ ប្រជាជនដែលពាក់ព័ន្ធរួមមាន សហគមន៍ដើមកំណើត រដ្ឋាភិបាល សារមន្ទីរអន្តរជាតិ និងអ្នកប្រមូលឯកជន។
នៅតាមតំបន់នីមួយៗ ការទាមទារឱ្យប្រគល់វត្ថុបុរាណឡើងវិញបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃចលនាស្ដារយុត្តិធម៌ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការពារអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌។ ឧទាហរណ៍ សហគមន៍ជនជាតិដើមនៅអាមេរិក និងអូស្ត្រាលី បានទាមទារឱ្យប្រគល់គ្រោងឆ្អឹងបុព្វបុរស និងវត្ថុពិសិដ្ឋពីសារមន្ទីរអឺរ៉ុប និងអាមេរិកមកវិញ។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រភព: Wikipedia
ការដណ្ដើមយកសម្បត្តិវប្បធម៌មានប្រវត្តិយូរលង់ តាំងពីសម័យបុរាណដែលអាណាចក្រឈ្នះសង្គ្រាមនាំយកទ្រព្យសម្បត្តិនិងស្នាដៃសិល្បៈជារង្វាន់។ វិគីភីឌាបានកត់ត្រាថា ឧទាហរណ៍មួយគឺរូបសេះសាំងម៉ាកុសដែលត្រូវបានសាធារណរដ្ឋវេនីសលួចពីកុងស្តង់ទីណូបនៅឆ្នាំ១២០៤ ហើយក្រោយមកត្រូវបានកងទ័ពណាប៉ូឡេអុងនាំទៅប៉ារីស។ ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ក្នុងការធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍ជាលើកដំបូងគឺសន្និបាតក្រុងវីយែនឆ្នាំ១៨១៥ បន្ទាប់ពីការចាញ់សង្គ្រាមរបស់ណាប៉ូឡេអុង ដែលបានបង្ខំឱ្យបារាំងប្រគល់ស្នាដៃសិល្បៈជាច្រើនទៅអ៊ីតាលីវិញ។ នេះត្រូវបានចាត់ទុកជាសន្និសីទអន្តរជាតិលើកដំបូងដែលដោះស្រាយបញ្ហាការលួចស្នាដៃសិល្បៈ។
សម័យអាណានិគមនៅសតវត្សរ៍ទី១៩ និងដើមសតវត្សរ៍ទី២០ បាននាំឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរទ្រង់ទ្រាយធំនៃវត្ថុបុរាណពីអាហ្វ្រិក អាស៊ី និងអាមេរិក ទៅកាន់សារមន្ទីរនៅអឺរ៉ុប និងអាមេរិកខាងជើង។ សង្គ្រាមលោកលើកទី២ ក៏មានការលួចស្នាដៃសិល្បៈយ៉ាងច្រើនដោយកងទ័ពណាស៊ី។ ចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់គឺការអនុម័តអនុសញ្ញារបស់អង្គការយូណេស្កូឆ្នាំ១៩៧០ ស្ដីពីវិធានការហាមឃាត់ និងទប់ស្កាត់ការនាំចូល នាំចេញ និងការផ្ទេរកម្មសិទ្ធិវត្ថុវប្បធម៌ដោយខុសច្បាប់។ យោងតាមអង្គការយូណេស្កូ អនុសញ្ញានេះបានបង្កើតក្របខ័ណ្ឌសកលសម្រាប់ការពារ និងការប្រគល់មរតកវប្បធម៌ឡើងវិញ។
សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌
ប្រភព: Wikipedia
ការធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍វត្ថុបុរាណមានឥទ្ធិពលខ្លាំងលើវិស័យសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌។ សម្រាប់ប្រទេសកំណើត ការទទួលបានវត្ថុទាំងនោះមកវិញអាចជំរុញទេសចរណ៍វប្បធម៌ និងបង្កើតការងារ។ ផ្ទុយមកវិញ សារមន្ទីរដែលកាន់កាប់តែងប្រកែកថា ពួកគេផ្ដល់សុវត្ថិភាព និងឱកាសសិក្សាស្រាវជ្រាវសកល។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា វិវាទនេះមានករណីល្បីដូចជាថ្មម៉ាបពែរថេណុន (Parthenon Marbles) រវាងក្រិក និងចក្រភពអង់គ្លេស និងវត្ថុបុរាណបេនីនរវាងនីហ្សេរីយ៉ា និងសារមន្ទីរអឺរ៉ុប។
ផ្នែកវប្បធម៌ វត្ថុបុរាណមិនត្រឹមតែមានតម្លៃជាប្រាក់ប៉ុណ្ណោះទេ តែជានិមិត្តរូបនៃអត្តសញ្ញាណ ជំនឿសាសនា និងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់សហគមន៍។ អង្គការយូណេស្កូបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ការការពារមរតកវប្បធម៌គឺជាការការពារសិទ្ធិមនុស្សផ្នែកវប្បធម៌របស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ ការលួចនិងការកាន់កាប់ដោយខុសច្បាប់ត្រូវបានយល់ថាជាការរំលោភលើសិទ្ធិទាំងនោះ។
ទន្ទឹមនេះ ការធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍ជំរុញឱ្យមានការស្រាវជ្រាវពីប្រភពដើម (provenance research) ហើយបានបង្កើនការងារដល់អ្នកជំនាញផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រសិល្បៈ និងបុរាណវិទ្យា។
ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន
ប្រភព: Wikipedia
សព្វថ្ងៃ ការទាមទារមាតុភូមិនិវត្តន៍កំពុងមានសន្ទុះខ្លាំងឡើង។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ និងបារាំងបានផ្ដួចផ្ដើមប្រគល់វត្ថុបុរាណបេនីនទៅនីហ្សេរីយ៉ាវិញ។ ចំពោះកម្ពុជា យោងតាមរបាយការណ៍របស់អង្គការយូណេស្កូ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីស្វែងរក និងទាមទារបុរាណវត្ថុខ្មែរដែលបាត់បង់កំពុងទទួលបានជោគជ័យខ្លះៗ ប៉ុន្តែនៅមានវត្ថុជាច្រើនទៀតស្ថិតក្នុងសារមន្ទីរបរទេស។
ការរីកចម្រើននៃបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថលបាននាំមកនូវដំណោះស្រាយថ្មីៗ ដូចជាការបង្កើតច្បាប់ចម្លង 3D និងការធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍ឌីជីថល ដែលអនុញ្ញាតឱ្យប្រទេសកំណើតទទួលបានទិន្នន័យដោយមិនចាំបាច់ផ្លាស់ប្ដូរវត្ថុដើម។ ប៉ុន្តែវិវាទនៅតែបន្ត ដោយអ្នកខ្លះយល់ថាវាមិនអាចជំនួសការកាន់កាប់ជាក់ស្ដែងបានឡើយ។
ចំពោះអ្នកអាន KhmerPulse បញ្ហានេះមានភាពពាក់ព័ន្ធយ៉ាងជិតស្និទ្ធ ព្រោះមរតកវប្បធម៌ខ្មែរជាច្រើននៅតែស្ថិតក្រៅប្រទេស ហើយការតាមដានព័ត៌មានអំពីការប្រគល់វត្ថុទាំងនោះឡើងវិញមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការយល់ដឹងរបស់សាធារណជន។