ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia «សង្គ្រាមវប្បធម៌» (culture war) គឺជាទម្រង់នៃជម្លោះវប្បធម៌រវាងក្រុមសង្គមផ្សេងៗគ្នា ដែលព្យាយាមដាក់មនោគមវិជ្ជារបស់ខ្លួនទៅលើសង្គមធំ ឬលើភាគីម្ខាងទៀត។ ក្នុងន័យនយោបាយ Wikipedia បានរាយការណ៍ថា សង្គ្រាមវប្បធម៌គឺជាឧបមាសម្រាប់នយោបាយ«ប្រធានបទក្តៅគគុក»អំពីតម្លៃ និងមនោគមវិជ្ជា ដោយប្រើនិទានសង្គមដែលមានចេតនាជម្រុញឱ្យមានភាពខ្វែងគ្នាផ្នែកនយោបាយក្នុងចំណោមសាធារណជន ជុំវិញបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច ដូចជាគោលនយោបាយសាធារណៈ និងការប្រើប្រាស់ជាដើម។ តាមការពិពណ៌នាដដែល សង្គ្រាមវប្បធម៌ជាការអនុវត្តនយោបាយដោយប្រើបញ្ហា«ក្រូចឆ្លាក់»ផ្នែកគោលនយោបាយសង្គម ដែលផ្អែកលើអំណះអំណាងអរូបីអំពីតម្លៃ សីលធម៌ និងរបៀបរស់នៅ ដើម្បីបង្កើតការបែងចែកនយោបាយនៅក្នុងសង្គមពហុវប្បធម៌។

ពាក្យ«សង្គ្រាមវប្បធម៌»មានដើមកំណើតពីពាក្យអាល្លឺម៉ង់ «Kulturkampf» ដែលបានប្រើដំបូងនៅសតវត្សរ៍ទី១៩ ដើម្បីពិពណ៌នាពីជម្លោះរវាងរដ្ឋាភិបាល Prussia ក្រោមការដឹកនាំរបស់ Otto Von Bismarck និងព្រះវិហារកាតូលិក។ សព្វថ្ងៃ វាសំដៅលើបញ្ហាប៉ូឡាញទូលំទូលាយ ដែលបែងចែកមតិសាធារណៈក្នុងស្រទាប់វប្បធម៌និងនយោបាយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមវប្បធម៌បានលេចធ្លោជាពិសេសនៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យពហុវប្បធម៌ ដូចជានៅសហរដ្ឋអាមេរិក កាណាដា ចក្រភពអង់គ្លេស និងបណ្តាប្រទេសអឺរ៉ុបខាងលិច។ ទោះបីជាយ៉ាងណា Wikipedia កត់សម្គាល់ថាសក្ដានាមវិទ្យាស្រដៀងគ្នានេះក៏អាចកើតមាននៅតំបន់ផ្សេងទៀត ជារឿយៗផ្តោតលើបញ្ហាភាសា សាសនា ឬការចងចាំប្រវត្តិសាស្ត្រ។

ប្រជាជនដែលចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមវប្បធម៌ រួមមានក្រុមអ្នកមានមនោគមវិជ្ជាខុសៗគ្នា ដូចជាអភិរក្សនិយមទល់នឹងវឌ្ឍននិយម សាសនាទល់នឹងអវិសាសនា ឬជាតិនិយមទល់នឹងពហុវប្បធម៌និយម។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ក្រុមទាំងនេះច្រើនតែស្របទៅនឹងខ្សែបន្ទាត់គណបក្សនយោបាយធំៗ ខណៈនៅប្រទេសដទៃ ពួកគេអាចឆ្លងកាត់ការបែងចែកប្រពៃណី។ អង្គការសាសនា សហគមន៍ LGBTQ+ ជនជាតិភាគតិច និងក្រុមជាតិនិយម តែងតែប្រមូលផ្តុំតាមរយៈការតវ៉ា បណ្តាញសង្គម និងយុទ្ធនាការបោះឆ្នោត ដើម្បីជះឥទ្ធិពលលើគោលនយោបាយ និងមតិសាធារណៈ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ឫសប្រវត្តិសាស្ត្រនៃពាក្យ«សង្គ្រាមវប្បធម៌»អាចត្រឡប់ទៅសតវត្សរ៍ទី១៩ ក្នុងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ នៅពេលដែលអធិការបតី Otto Von Bismarck បានអនុវត្តគោលនយោបាយ Kulturkampf ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនយោបាយរបស់ព្រះវិហារកាតូលិក។ ជម្លោះនេះត្រូវបានបង្ហាញក្នុងរូបកំប្លែងនយោបាយនៅឆ្នាំ ១៨៧៥ ក្នុងទស្សនាវដ្តី Kladderadatsch ដែលបានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃសង្គ្រាមវប្បធម៌ដំបូងបង្អស់។

នៅសហរដ្ឋអាមេរិក គំនិតសង្គ្រាមវប្បធម៌ទំនើបបានល្បីល្បាញនៅចុងសតវត្សរ៍ទី២០ ដោយមានការជជែកដ៏ក្តៅគគុកអំពីការរំលូតកូន (ដូចការតវ៉ានៅឆ្នាំ ១៩៨៦) សិទ្ធិអ្នកស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា និងយុទ្ធនាការ«តម្លៃគ្រួសារ»។ អ្នកនយោបាយដូចជា Pat Buchanan ដែលបានបង្ហាញខ្លួនជាសាធារណៈនៅឆ្នាំ ២០០៨ បានដាក់យុទ្ធនាការរបស់ខ្លួនជាសមរភូមិដើម្បីព្រលឹងរបស់អាមេរិក។ បញ្ហាដូចជាការហាមឃាត់អាពាហ៍ពិពាហ៍ភេទដូចគ្នាតាមរយៈសំណើ Proposition 8 នៅរដ្ឋកាលីហ្វញ៉ាឆ្នាំ ២០០៨ បានក្លាយជាឧទាហរណ៍គំរូនៃបញ្ហា«ក្រូចឆ្លាក់»។

ចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី២១មក ការផ្ទុះឡើងនៃបណ្តាញសង្គម និងវដ្តព័ត៌មាន ២៤ម៉ោង បានពង្រីកវិសាលភាពនៃសង្គ្រាមវប្បធម៌។ ចលនា Black Lives Matter ការរំលំស្តូបប្រវត្តិសាស្ត្រ (ដូចរូបសំណាក Christopher Columbus ឬនាយឧត្តមសេនីយ៍ JEB Stuart) និងការជជែកអំពីសិទ្ធិអ្នកប្តូរភេទ បានបន្ថែមភាពតានតឹងដល់សង្គម។ ព្រឹត្តិការណ៍ដូចជាការជួបជុំ Unite the Right នៅ Charlottesville ឆ្នាំ ២០១៧ បានបង្ហាញពីការកើនឡើងនៃកម្រិតជម្លោះ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមវប្បធម៌មិនមែនត្រឹមតែជាសមរភូមិនៃគំនិតនោះទេ វាក៏ជះឥទ្ធិពលដល់សេដ្ឋកិច្ចតាមរយៈសកម្មភាពអ្នកប្រើប្រាស់ផងដែរ។ យុទ្ធនាការធ្វើពហិការ ការដកការឧបត្ថម្ភ និងអ្វីដែលគេហៅថា«វប្បធម៌លុបចោល» (cancel culture) ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីដាក់សម្ពាធលើក្រុមហ៊ុនដែលបញ្ចេញជំហរលើបញ្ហាសង្គម។ ការចំណាយសាធារណៈលើសិល្បៈ ការអប់រំ និងកម្មវិធីសង្គម ក៏តែងក្លាយជាចំណុចប្រទាញប្រទង់រវាងក្រុមនយោបាយផ្សេងគ្នាដែរ។

នៅផ្នែកវប្បធម៌ ការប៉ះទង្គិចដែលអាចមើលឃើញជាក់ស្តែងជាងគេ គឺការជជែកអំពីវិមាន និងនិមិត្តសញ្ញាសាធារណៈ។ នៅឆ្នាំ ២០២០ ក្នុងកំឡុងការតវ៉ាទូទាំងពិភពលោកប្រឆាំងនឹងភាពអយុត្តិធម៌ពូជសាសន៍ ស្តូបជាច្រើនដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជានិមិត្តរូបនៃការគាបសង្កត់ត្រូវបានគេរំលំ ឬដកចេញ។ ស្តូបលោក Christopher Columbus ត្រូវបានសកម្មជនជនជាតិដើមរំលំនៅ St. Paul រដ្ឋ Minnesota។ ស្តូបនាយឧត្តមសេនីយ៍ JEB Stuart នៅ Richmond រដ្ឋ Virginia ក៏ត្រូវបានខូចខាត ហើយក្រោយមកត្រូវបានរុះរើចេញ។ នៅប្រទេសកាណាដា ស្តូបនាយករដ្ឋមន្ត្រីទីមួយ Sir John A. Macdonald ត្រូវបានរំលំនៅទីក្រុង Montréal ឆ្នាំ ២០២០ ដោយបន្សល់ទុកតែបង្គោលទទេ។ នៅទីក្រុងឡុងដ៍ រូបសំណាក Robert Milligan ដែលជាឈ្មួញទាសករ ត្រូវបានគេយកចេញកាលពីថ្ងៃទី ៩ មិថុនា ២០២០ បន្ទាប់ពីមានការតវ៉ា។ នៅអឺរ៉ុបខាងកើត រូបសំណាកលោក Alexander Pushkin នៅអ៊ុយក្រែន ក៏ត្រូវបានដកចេញជាផ្នែកនៃការលុបបំបាត់និមិត្តសញ្ញារុស្ស៊ី។ សកម្មភាពទាំងនេះបង្ហាញថាសង្គ្រាមវប្បធម៌កំពុងប្រព្រឹត្តទៅទាំងក្នុងវិស័យគំនិត និងក្នុងទេសភាពរូបវ័ន្ត។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នាពេលបច្ចុប្បន្ន សង្គ្រាមវប្បធម៌បានក្លាយជាលក្ខណៈកណ្តាលមិនអាចខ្វះបាននៃនយោបាយសកល។ ការលេចឡើងនៃលទ្ធិប្រជានិយម ប្រព័ន្ធ«បន្ទប់បន្ទរ» (echo chambers) លើបណ្តាញសង្គម និងសកម្មភាពកើនឡើងជុំវិញសិទ្ធិ LGBTQ+ ការរំលូតកូន និងយុត្តិធម៌ពូជសាសន៍ បានធានាថាភាពតានតឹងទាំងនេះនៅតែបន្តជាកម្លាំងចលករ។ ការជួបជុំ Unite the Right នៅ Charlottesville ក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ ២០១៧ គឺជាឧទាហរណ៍ដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលមួយ នៅពេលក្រុមស្តាំនិយមជ្រុល និងពួកណាស៊ីថ្មី បានប៉ះទង្គិចជាមួយក្រុមតវ៉ា បណ្តាលឱ្យមានអំពើហិង្សា និងការស្លាប់។

សម្រាប់អ្នកអាននៅប្រទេសកម្ពុជា និងក្នុងតំបន់ ទោះបីបរិបទខុសគ្នាក៏ដោយ ក៏ប្រធានបទនៃសង្គ្រាមវប្បធម៌អាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីការជជែកក្នុងស្រុកបានដែរ ដូចជាបញ្ហាអត្តសញ្ញាណជាតិ ការបកស្រាយប្រវត្តិសាស្ត្រ តួនាទីសាសនាក្នុងសាធារណៈ និងឥទ្ធិពលនៃវប្បធម៌បរទេស។ ការយល់ដឹងពីសក្ដានាមវិទ្យានេះ អាចជួយឱ្យទស្សនិកជនអាចតាមដាន និងវិភាគនិន្នាការសកលបានកាន់តែប្រសើរ ព្រមទាំងយល់ពីភាពខ្វែងគ្នាដែលកំពុងកើនឡើងនៅក្នុងសង្គមជាច្រើន។