ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

គុយរ៉ាសៅ (Curaçao) ដែលមានឈ្មោះផ្លូវការថា ប្រទេសគុយរ៉ាសៅ គឺជាប្រទេសដែនកោះមួយដែលជាសមាជិកនៃព្រះរាជាណាចក្រហូឡង់ តាមគេហទំព័រ Wikipedia។ វាមានទីតាំងនៅក្នុងសមុទ្រការីបៀនភាគខាងត្បូង ចម្ងាយប្រមាណ ៦៥ គីឡូម៉ែត្រពីឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងជើងនៃប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡា និង ៨០ គីឡូម៉ែត្រភាគអាគ្នេយ៍នៃកោះអារូបា។ ប្រទេសនេះរួមបញ្ចូលកោះធំគុយរ៉ាសៅ និងកោះតូចមួយទៀតដែលគ្មានមនុស្សរស់នៅឈ្មោះ ក្លេនគុយរ៉ាសៅ (Klein Curaçao)។ រដ្ឋធានីរបស់ខ្លួនគឺ វីលេមស្តាដ (Willemstad) ដែលល្បីល្បាញដោយសារស្ថាបត្យកម្មអគារចម្រុះពណ៌និងកំពង់ផែជាប្រវត្តិសាស្ត្រ។ គុយរ៉ាសៅ ធ្លាប់ជាផ្នែកនៃអតីតដែនដី Netherlands Antilles ហើយទទួលបានឋានៈជាប្រទេសគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រហូឡង់ កាលពីថ្ងៃទី ១០ តុលា ឆ្នាំ ២០១០។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា គុយរ៉ាសៅ មានផ្ទៃដីសរុប ៤៤៤ គីឡូម៉ែត្រក្រឡា និងមានប្រជាជនរស់នៅប្រមាណ ១៥៥ ០០០ នាក់។ កោះនេះមានអាកាសធាតុត្រូពិចសាវ៉ាន់ណា ដោយមានរដូវប្រាំងនិងរដូវភ្លៀងខុសគ្នាច្បាស់លាស់ ហើយស្ថិតនៅក្រៅខ្សែក្រវាត់ព្យុះហឺរីខេន ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាគោលដៅទេសចរណ៍ពេញមួយឆ្នាំ។ ចំណុចខ្ពស់បំផុតរបស់កោះគឺ ភ្នំ Christoffel ដែលមានកម្ពស់ ៣៧២ ម៉ែត្រ។ ប្រជាជនមានភាពចម្រុះជាតិសាសន៍ រួមមានអ្នកមានដើមកំណើតអាហ្រ្វិកការីបៀន ហូឡង់ អាមេរិកឡាទីន និងក្រុមផ្សេងៗទៀត។ ភាសាផ្លូវការមានចំនួនបីគឺ ភាសាប៉ាព្យាម៉ិនតូ (Papiamentu) ភាសាហូឡង់ និងភាសាអង់គ្លេស ប៉ុន្តែភាសានិយាយជាទូទៅប្រចាំថ្ងៃគឺ ប៉ាព្យាម៉ិនតូ ដែលជាភាសាក្រោលមានមូលដ្ឋានពីភាសាព័រទុយហ្គាល់ និងឥទ្ធិពលហូឡង់ និងអេស្ប៉ាញ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការកត់ត្រាក្នុងវិគីភីឌា ប្រជាជនដើមដំបូងដែលតាំងទីលំនៅលើកោះនេះគឺជនជាតិអារ៉ាវ៉ាក (Arawak) និងកៃកេទីយ៉ូ (Caquetio)។ អ្នករុករកជនជាតិអេស្ប៉ាញឈ្មោះ Alonso de Ojeda បានមកដល់នៅឆ្នាំ ១៤៩៩ ហើយអេស្ប៉ាញបានគ្រប់គ្រងកោះនេះជាច្រើនទសវត្សរ៍ ដោយប្រើប្រាស់វាជាចំណុចប្រមូលផ្តុំទាសករនិងធនធាន។ ឈ្មោះគុយរ៉ាសៅ អាចមកពីពាក្យព័រទុយហ្គាល់ 'coração' (បេះដូង) ឬមកពីឈ្មោះជនជាតិដើម។

នៅឆ្នាំ ១៦៣៤ កងកម្លាំងនៃក្រុមហ៊ុន Dutch West India Company បានដណ្តើមកាន់កាប់កោះនេះពីអេស្ប៉ាញ ហើយបានប្រែក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មទាសករដ៏សំខាន់នៅក្នុងសម័យនោះ។ កំពង់ផែ Willemstad បានដើរតួនាទីជាច្រកចេញចូលសម្រាប់ជនទាសករដែលត្រូវបញ្ជូនទៅកាន់អាមេរិកឡាទីននិងការាបៀន។ ការត្រួតត្រារបស់ហូឡង់បានអូសបន្លាយជាច្រើនសតវត្សរ៍ ទោះបីមានការកាន់កាប់ដោយអង់គ្លេសមួយរយៈខ្លីនៅដើមសតវត្សរ៍ទី ១៩ ក៏ដោយ។

នៅសតវត្សរ៍ទី ២០ សេដ្ឋកិច្ចពឹងផ្អែកលើការចម្រាញ់ប្រេងរបស់វ៉េណេស៊ុយអេឡានិងទេសចរណ៍។ កាលពីឆ្នាំ ១៩៦៩ កុបកម្មធំមួយបានផ្ទុះឡើងក្រោមការដឹកនាំរបស់កម្មកររោងចក្រចម្រាញ់ប្រេង ដើម្បីទាមទារសមភាពសង្គមនិងពូជសាសន៍ ដែលនាំឱ្យមានការបញ្ជូនទាហានហូឡង់មកស្តារសណ្តាប់ធ្នាប់។ ក្រោយមក គុយរ៉ាសៅ បានចូលរួមក្នុងសហព័ន្ធ Netherlands Antilles រហូតដល់ការរំលាយនៅឆ្នាំ ២០១០ ដែលបានប្រែក្លាយវាទៅជាប្រទេសស្វយ័តដាច់ដោយឡែក។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចគុយរ៉ាសៅ ពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើវិស័យសេវាកម្ម ជាពិសេសទេសចរណ៍ ការចម្រាញ់ប្រេង និងសេវាកម្មហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ តាមវិគីភីឌា។ កំពង់ផែ Willemstad គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលដឹកជញ្ជូននិងស្តុកទំនិញដ៏សំខាន់នៅក្នុងតំបន់។ រោងចក្រចម្រាញ់ប្រេង Isla Refinery ដែលធ្លាប់ដំណើរការដោយក្រុមហ៊ុនរដ្ឋវ៉េណេស៊ុយអេឡា បានដើរតួនាទីធំក្នុងសេដ្ឋកិច្ចអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍ ប៉ុន្តែបានប្រឈមនឹងការរិះគន់ពីបញ្ហាបរិស្ថាននិងសុខភាព។ សព្វថ្ងៃ វិស័យទេសចរណ៍បានរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដោយទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីឆ្នេរខ្សាច់ស ជម្រៅទឹកថ្លា និងស្ថាបត្យកម្មអាគារពណ៌ភ្លឺៗ ដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាច្រើនមកពីអឺរ៉ុប សហរដ្ឋអាមេរិក និងអាមេរិកខាងត្បូង។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ គុយរ៉ាសៅ មានភាពសម្បូរបែបដោយការចម្រុះរវាងឥទ្ធិពលអាហ្រ្វិក អឺរ៉ុប និងឡាទីនអាមេរិក។ តន្ត្រីនិងរបាំប្រពៃណីដូចជា Tumba និង Tambú បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីបេតិកភណ្ឌចម្រុះរបស់ខ្លួន ហើយម្ហូបអាហារក៏មានលក្ខណៈចម្រុះផងដែរ ដោយមានមុខម្ហូបល្បីដូចជា Keshi Yena (សាច់ខ្ចប់ក្នុងឈីស) ដែលបង្ហាញពីឥទ្ធិពលហូឡង់និងការាបៀន។ ទីក្រុង Willemstad ត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូនៅឆ្នាំ ១៩៩៧ ដោយសារស្ថាបត្យកម្មពិសេសនិងប្រវត្តិពាណិជ្ជកម្មសម័យអាណានិគម។ សាលាប្រជុំជ្វីហ្វ The Mikvé Israel-Emanuel Synagogue (សាងសង់ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៨) ក៏ជាចំណុចទាក់ទាញដ៏សំខាន់ ព្រោះវាជាសាលាប្រជុំដែលចំណាស់ជាងគេបំផុតនៅអឌ្ឍគោលខាងលិច។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន គុយរ៉ាសៅ ជាប្រទេសមានស្វ័យភាពផ្នែកនយោបាយក្នុងស្រុក ខណៈដែលការពារជាតិនិងកិច្ចការបរទេសនៅតែជាសមត្ថកិច្ចរបស់ប្រទេសហូឡង់។ ប្រទេសនេះកំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាជាច្រើន រួមទាំងការស្តារសេដ្ឋកិច្ចឡើងវិញបន្ទាប់ពីជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ ការថយចុះនៃឧស្សាហកម្មចម្រាញ់ប្រេង និងផលប៉ះពាល់ពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដែលធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីថ្មប៉ប្រះទឹកផុយស្រួយ និងគំរាមកំហែងដល់ទេសចរណ៍ឆ្នេរ។

សម្រាប់អ្នកអានរបស់យើងនៅកម្ពុជា គុយរ៉ាសៅ អាចជាប្រទេសតូចមួយដែលគេកម្រស្គាល់ ប៉ុន្តែវាដើរតួជាគំរូនៃការគ្រប់គ្រងទឹកដីតូចមួយដែលមានឋានៈនយោបាយពិសេស និងពឹងផ្អែកលើទេសចរណ៍ប្រកបដោយនិរន្តរភាព។ កម្ពុជាដែលមានឆ្នេរសមុទ្រនៅឈូងសមុទ្រថៃ អាចសិក្សាពីបទពិសោធន៍របស់គុយរ៉ាសៅ ក្នុងការអភិរក្សសមុទ្រ និងការទាក់ទាញទេសចរណ៍ធម្មជាតិ។ លើសពីនេះ ទំនាក់ទំនងការទូតរវាងកម្ពុជានិងព្រះរាជាណាចក្រហូឡង់ក៏អាចជាស្ពានសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរបទពិសោធន៍លើវិស័យទាំងនេះដែរ។