ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ការពុលសារធាតុស៊ីយ៉ានីត គឺជាការពុលដែលកើតឡើងពីការប៉ះពាល់ទៅនឹងទម្រង់ផ្សេងៗនៃសារធាតុស៊ីយ៉ានីត។ យោងតាម Wikipedia សារធាតុស៊ីយ៉ានីតជាសារធាតុពុលដ៏ខ្លាំងក្លាដែលរារាំងកោសិកាពីការប្រើប្រាស់អុកស៊ីសែន ជាពិសេសដោយភ្ជាប់ទៅនឹងអង់ស៊ីម cytochrome c oxidase នៅក្នុងមីតូកុងទ្រី ដែលនាំឱ្យខូចខាតជាលិកា និងអាចបណ្ដាលឱ្យស្លាប់បានក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មាននាទី។ រោគសញ្ញាដំបូងរួមមាន ឈឺក្បាល វិលមុខ ចង្វាក់បេះដូងលោតញាប់ ដង្ហើមខ្លី និងក្អួត។ បន្ទាប់មក អាចមានការប្រកាច់ ចង្វាក់បេះដូងថយចុះ សម្ពាធឈាមទាប បាត់បង់ស្មារតី និងគាំងបេះដូង។ រោគសញ្ញាជាធម្មតាលេចឡើងក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មាននាទីបន្ទាប់ពីប៉ះពាល់ ហើយអ្នករស់រានមានជីវិតខ្លះអាចមានបញ្ហាសរសៃប្រសាទរយៈពេលវែង។

សារធាតុស៊ីយ៉ានីតអាចត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងផ្សែងអគ្គិភ័យ សារធាតុគីមីឧស្សាហកម្ម ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត និងនៅក្នុងរុក្ខជាតិមួយចំនួន ជាពិសេសមើមដំឡូងជ្វា (cassava) ដែលមិនបានកែច្នៃឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ តាម Wikipedia ការពុលអាចកើតឡើងតាមរយៈការស្រូប ការទទួលទាន ឬការប៉ះពាល់ស្បែក ហើយសារធាតុនេះមានភាពល្បឿនលឿនក្នុងការបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់រាងកាយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការពុលសារធាតុស៊ីយ៉ានីតកើតមានច្រើននៅតំបន់មួយចំនួននៃពិភពលោក ជាពិសេសនៅតំបន់ត្រូពិចដែលមើមដំឡូងជ្វាជាអាហារចម្បង។ យោងតាម Wikipedia ប្រទេសនៅទ្វីបអាហ្វ្រិកដូចជានីហ្សេរីយ៉ា និងសាធារណប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ មានប្រេកង់ខ្ពស់នៃករណីពុលដោយសារការបរិភោគមើមដំឡូងជ្វាដែលមិនបានកែច្នៃត្រឹមត្រូវ។ ការពុលរ៉ាំរ៉ៃដែលបណ្ដាលមកពីសារជាតិ cyanogenic glycosides អាចនាំឱ្យមានជំងឺប្រព័ន្ធប្រសាទដូចជា konzo និង tropical ataxic neuropathy ដែលប៉ះពាល់ដល់ប្រជាជនរាប់ពាន់នាក់នៅតំបន់ដាច់ស្រយាល។

ម៉្យាងវិញទៀត នៅបណ្តាប្រទេសឧស្សាហកម្ម ការពុលស៊ីយ៉ានីតច្រើនកើតឡើងដោយសារគ្រោះថ្នាក់ការងារ ឬការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីក្នុងរោងចក្រ ការជីករ៉ែមាស និងក្នុងស្ថានភាពអគ្គិភ័យដែលមានផ្សែងពុល។ កម្មករឧស្សាហកម្ម អ្នកពន្លត់អគ្គិភ័យ និងបុគ្គលិកសង្គ្រោះបន្ទាន់ ស្ថិតក្នុងក្រុមហានិភ័យខ្ពស់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃការប្រើប្រាស់សារធាតុស៊ីយ៉ានីតមានជាយូរមកហើយ។ យោងតាម Wikipedia សារធាតុគីមីនេះត្រូវបានគេស្គាល់តាំងពីសម័យបុរាណ តាមរយៈការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិពុល ប៉ុន្តែការញែកអ៊ីដ្រូសែនស៊ីយ៉ានីតដោយឡែកទីមួយត្រូវបានធ្វើឡើងនៅឆ្នាំ ១៧៨២ ដោយលោក Carl Wilhelm Scheele។ នៅដើមសតវត្សរ៍ទី២០ សារធាតុស៊ីយ៉ានីតត្រូវបានប្រើជាថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត និងក្នុងឧស្សាហកម្មរ៉ែមាស និងប្រាក់ ព្រមទាំងក្នុងការផលិតសារធាតុគីមីដទៃទៀត។

ការប្រើប្រាស់សារធាតុស៊ីយ៉ានីតដ៏គួរឱ្យរន្ធត់បំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ គឺនៅក្នុងជំរុំមរណៈរបស់ណាស៊ី ដូចជា Auschwitz ជាកន្លែងដែល Zyklon B ដែលផ្ទុកសារធាតុអ៊ីដ្រូសែនស៊ីយ៉ានីត ត្រូវបានប្រើដើម្បីសម្លាប់ជនរងគ្រោះរាប់លាននាក់ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២។ រូបភាពកំប៉ុង Zyklon B ទទេ ដែលត្រូវបានរកឃើញដោយកងទ័ពសូវៀតក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៥ បានក្លាយជានិមិត្តសញ្ញានៃភាពឃោឃៅនៃមនុស្សជាតិ។ ក្រោយសង្គ្រាម សារធាតុស៊ីយ៉ានីតនៅតែត្រូវបានប្រើក្នុងការប្រហារជីវិតដោយឧស្ម័ននៅរដ្ឋមួយចំនួននៃសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយក៏ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាអាវុធគីមីក្នុងជម្លោះមួយចំនួនផងដែរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការពុលសារធាតុស៊ីយ៉ានីតមានផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងវិស័យសុខាភិបាល ជាពិសេសថ្លៃព្យាបាល និងថ្លៃឱសថប្រឆាំងជាតិពុលដែលមានតម្លៃខ្ពស់។ យោងតាម Wikipedia ឱសថប្រឆាំងដូចជា hydroxocobalamin និង sodium thiosulfate គឺជាការព្យាបាលដ៏សំខាន់ ប៉ុន្តែវាអាចមានតម្លៃថ្លៃ និងមិនតែងតែមានគ្រប់គ្រាន់នៅក្នុងមន្ទីរពេទ្យតាមតំបន់ដាច់ស្រយាល ឬប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍នោះទេ។

នៅក្នុងវប្បធម៌ ការកែច្នៃមើមដំឡូងជ្វាឱ្យបានត្រឹមត្រូវគឺជាចំណេះដឹងបុរាណដែលបានបន្សល់ពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ ជាពិសេសនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក និងអាមេរិកខាងត្បូង។ ការត្រាំមើម ការពុះ និងការចម្អិនយូរអាចកាត់បន្ថយកម្រិតសារធាតុពុល cyanogenic glycosides បាន។ ទោះជាយ៉ាងណា ការផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅទីក្រុង និងកង្វះការអប់រំ បានធ្វើឱ្យមានការកើនឡើងនូវហានិភ័យនៃការពុល សូម្បីតែនៅក្នុងសហគមន៍ដែលធ្លាប់មានចំណេះដឹងប្រពៃណីក៏ដោយ។ លើសពីនេះ ការស្ទូចត្រីដោយប្រើស៊ីយ៉ានីត (cyanide fishing) ជាវិធីសាស្ត្រខុសច្បាប់ដែលបំផ្លាញបរិស្ថានសមុទ្រ និងជាបញ្ហាវប្បធម៌សេដ្ឋកិច្ចនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍មួយចំនួន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅកម្ពុជា និងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដ៏ទៃទៀត ការពុលសារធាតុស៊ីយ៉ានីតនៅតែជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈដែលគួរឱ្យយកចិត្តទុកដាក់។ យោងតាម Wikipedia ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគ្មានការត្រួតពិនិត្យ និងការប៉ះពាល់នៅកន្លែងជីករ៉ែ ដូចជារ៉ែមាសខ្នាតតូច អាចនាំឱ្យមានការពុលដោយចៃដន្យ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ការបង្កើនការយល់ដឹងអំពីការកែច្នៃអាហារដែលមានផ្ទុកសារធាតុ cyanogenic glycosides ពិសេសមើមដំឡូងជ្វា គឺជាវិធានការបង្ការដ៏សំខាន់សម្រាប់សហគមន៍ជនបទ។

ក្នុងបរិបទសកល អង្គការសុខភាពពិភពលោក បានទទួលស្គាល់ថា ការពុលសារធាតុស៊ីយ៉ានីតគឺជាគ្រោះថ្នាក់គីមីដែលត្រូវការការត្រៀមឆ្លើយតបជាបន្ទាន់ រួមទាំងការផ្គត់ផ្គង់ឱសថប្រឆាំង និងការបណ្តុះបណ្តាលបុគ្គលិកសុខាភិបាល។ សារព័ត៌មានក្នុងតំបន់ក៏បានរាយការណ៍ពីករណីពុលដែលទាក់ទងនឹងឧស្សាហកម្ម និងឧបទ្ទវហេតុចរាចរណ៍ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការធ្លាយបង្ហូរសារធាតុគីមី ដែលធ្វើឱ្យប្រធានបទនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធជានិច្ចសម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ទាំងនៅក្នុងប្រទេស និងក្រៅប្រទេស។