ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ឧក្រិដ្ឋកម្មស៊ីប៊ែរ គឺជាសកម្មភាពឧក្រិដ្ឋដែលប្រើឧបករណ៍ឌីជីថល រួមទាំងកុំព្យូទ័រ និងបណ្តាញអ៊ីនធឺណិត ដើម្បីប្រព្រឹត្តបទល្មើស។ តាមការកំណត់នៅលើវិគីភីឌា វាអាចជា «បទល្មើសដែលប្រព្រឹត្តនៅលើបណ្តាញកុំព្យូទ័រ ជាពិសេសអ៊ីនធឺណិត»។ ទម្រង់នៃឧក្រិដ្ឋកម្មនេះមានភាពចម្រុះ រាប់ចាប់ពីការលួចអត្តសញ្ញាណបុគ្គល ការឆបោកអនឡាញ រហូតដល់ការវាយប្រហារលើប្រព័ន្ធសំខាន់ៗរបស់រដ្ឋាភិបាល។

យោងតាមវិគីភីឌា ឧក្រិដ្ឋជនប្រើប្រាស់ចំណុចខ្សោយនៃកម្មវិធី និងបណ្តាញ ដើម្បីចូលដំណើរការដោយគ្មានការអនុញ្ញាត លួចទិន្នន័យរសើប បង្អាក់សេវាកម្មសំខាន់ៗ និងបណ្តាលឱ្យខាតបង់ផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ ឬកេរ្តិ៍ឈ្មោះ។ ផលប៉ះពាល់នេះអាចធ្លាក់ទៅលើបុគ្គល អាជីវកម្មគ្រប់ទំហំ និងសូម្បីតែរដ្ឋាភិបាលនានាជុំវិញពិភពលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ឧក្រិដ្ឋកម្មស៊ីប៊ែរ មិនមានការកំណត់ព្រំដែនភូមិសាស្ត្រឡើយ ពីព្រោះអ្នកប្រព្រឹត្តអាចស្ថិតនៅទីកន្លែងណាមួយក្នុងពិភពលោក ហើយវាយប្រហារគោលដៅនៅឆ្ងាយតាមរយៈអ៊ីនធឺណិត។ តាមវិគីភីឌា ជនរងគ្រោះមានគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈ ចាប់តាំងពីអ្នកប្រើប្រាស់ធម្មតា អាជីវកម្មតូចនិងធំ រហូតដល់អង្គភាពរដ្ឋាភិបាលធំៗ។

លក្ខណៈឆ្លងដែននេះ បង្កការលំបាកដល់ការអនុវត្តច្បាប់ ព្រោះត្រូវការកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិយ៉ាងជិតស្និទ្ធ។ បណ្តាប្រទេសជាច្រើនបានបង្កើតអង្គភាពពិសេសដើម្បីតាមដាន និងបង្ក្រាបឧក្រិដ្ឋកម្មនេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

តាមវិគីភីឌា ប្រវត្តិឧក្រិដ្ឋកម្មស៊ីប៊ែរចាប់ផ្តើមពីពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី២០ នៅពេលអ្នកបច្ចេកទេសមួយចំនួនបានស្វែងរកចំណុចខ្សោយនៃប្រព័ន្ធទូរស័ព្ទ ប៉ុន្តែព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗបានលេចឡើងនៅទសវត្ស១៩៨០។ នៅឆ្នាំ១៩៨៨ មេរោគ Morris Worm ត្រូវបានបញ្ចេញ និងបានឆ្លងដល់ប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រជាច្រើនដែលភ្ជាប់អ៊ីនធឺណិត ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យមានការយកចិត្តទុកដាក់ខ្លាំងលើសុវត្ថិភាពអ៊ីនធឺណិត។

ក្នុងទសវត្ស១៩៩០ និងដើម ២០០០ ទម្រង់ថ្មីៗ ដូចជា ការបន្លំយកព័ត៌មាន (phishing) កម្មវិធីព្យាបាទ និងការវាយប្រហារបង្អាក់សេវា (DoS) បានក្លាយជារឿងធម្មតា។ ឧទាហរណ៍ មេរោគ ILOVEYOU ក្នុងឆ្នាំ២០០០ បានរាលដាលតាមអ៊ីមែល និងបង្កការខូចខាតយ៉ាងធំ។

តាមការចុះផ្សាយនៅលើវិគីភីឌា យុគសម័យបច្ចុប្បន្នបានឃើញការកើនឡើងនៃ Ransomware ដែលចាក់សោទិន្នន័យហើយទាមទារប្រាក់លោះ។ ឧប្បត្តិហេតុ WannaCry ក្នុងឆ្នាំ២០១៧ បានវាយប្រហារកុំព្យូទ័ររាប់សែននៅទូទាំងពិភពលោក។ នៅឆ្នាំ២០២១ ការវាយប្រហារ Colonial Pipeline លើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធប្រេងឥន្ធនៈនៅសហរដ្ឋអាមេរិក បានបញ្ជាក់ពីការគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខជាតិ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

តាមវិគីភីឌា ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចនៃឧក្រិដ្ឋកម្មស៊ីប៊ែរ មានទំហំធំធេងណាស់ ដោយការខាតបង់សកលជារៀងរាល់ឆ្នាំអាចឡើងដល់រាប់ពាន់លានដុល្លារ។ អាជីវកម្មត្រូវចំណាយលើការពង្រឹងសុវត្ថិភាព និងការស្ដារឡើងវិញក្រោយការវាយប្រហារ។ បុគ្គលដែលរងគ្រោះពីការលួចអត្តសញ្ញាណ តែងតែប្រឈមនឹងការខាតបង់ពេលវេលា និងថវិកាផ្ទាល់ខ្លួន។

ផ្នែកវប្បធម៌ ការកើនឡើងនៃការគំរាមកំហែងបានជំរុញឱ្យមនុស្សយកចិត្តទុកដាក់លើសុវត្ថិភាពឌីជីថលផ្ទាល់ខ្លួន។ ការប្រើពាក្យសម្ងាត់រឹងមាំ ការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះអ៊ីមែលចម្លែក និងការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពកម្មវិធី បានក្លាយជាទម្លាប់ថ្មីនៅក្នុងយុគឌីជីថល។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅឆ្នាំ២០២១ សមាជិកព្រឹទ្ធសភាសហរដ្ឋអាមេរិក លោក Tommy Tuberville បានធ្វើទស្សនកិច្ចនៅវិទ្យាស្ថានជាតិកោសល្យវិច័យកុំព្យូទ័រ (National Computer Forensic Institute) នៅហ៊ូវើរ រដ្ឋអាឡាបាម៉ា។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបង្ហាញពីការយកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងខ្លាំងរបស់រដ្ឋាភិបាលអាមេរិកក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងឧក្រិដ្ឋកម្មស៊ីប៊ែរ តាមរយៈការបណ្តុះបណ្តាល និងការស្រាវជ្រាវឌីជីថល។

នៅកម្ពុជា ការប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិតបានកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដែលធ្វើឱ្យប្រជាជនកាន់តែប្រឈមមុខនឹងឧក្រិដ្ឋកម្មអនឡាញ។ អ្នកប្រើត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះការឆបោកតាមទូរស័ព្ទ និងសារបន្លំ ដើម្បីការពារព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួន និងហិរញ្ញវត្ថុ។