ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ឧក្រិដ្ឋកម្មស៊ីបភឺរ គឺជាសកម្មភាពឧក្រិដ្ឋដែលប្រើឧបករណ៍ឌីជីថល រួមទាំងកុំព្យូទ័រ និងបណ្តាញអ៊ីនធឺណិត ដើម្បីប្រព្រឹត្តបទល្មើស។ តាមការកំណត់នៅលើវិគីភីឌា វាអាចជា «បទល្មើសដែលប្រព្រឹត្តនៅលើបណ្តាញកុំព្យូទ័រ ជាពិសេសអ៊ីនធឺណិត»។ ទម្រង់នៃឧក្រិដ្ឋកម្មនេះមានភាពចម្រុះ រាប់ចាប់ពីការលួចអត្តសញ្ញាណបុគ្គល ការឆបោកអនឡាញ រហូតដល់ការវាយប្រហារលើប្រព័ន្ធសំខាន់ៗរបស់រដ្ឋាភិបាល។

យោងតាមវិគីភីឌា ឧក្រិដ្ឋជនប្រើប្រាស់ចំណុចខ្សោយនៃកម្មវិធី និងបណ្តាញ ដើម្បីចូលដំណើរការដោយគ្មានការអនុញ្ញាត លួចទិន្នន័យរសើប បង្អាក់សេវាកម្មសំខាន់ៗ និងបណ្តាលឱ្យខាតបង់ផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ ឬកេរ្តិ៍ឈ្មោះ។ ផលប៉ះពាល់នេះអាចធ្លាក់ទៅលើបុគ្គល អាជីវកម្មគ្រប់ទំហំ និងសូម្បីតែរដ្ឋាភិបាលនានាជុំវិញពិភពលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ឧក្រិដ្ឋកម្មស៊ីបភឺរ មិនមានការកំណត់ព្រំដែនភូមិសាស្ត្រឡើយ ពីព្រោះអ្នកប្រព្រឹត្តអាចស្ថិតនៅទីកន្លែងណាមួយក្នុងពិភពលោក ហើយវាយប្រហារគោលដៅនៅឆ្ងាយតាមរយៈអ៊ីនធឺណិត។ តាមវិគីភីឌា ជនរងគ្រោះមានគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈ ចាប់តាំងពីអ្នកប្រើប្រាស់ធម្មតា អាជីវកម្មតូចនិងធំ រហូតដល់អង្គភាពរដ្ឋាភិបាលធំៗ។

លក្ខណៈឆ្លងដែននេះ បង្កការលំបាកដល់ការអនុវត្តច្បាប់ ព្រោះត្រូវការកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិយ៉ាងជិតស្និទ្ធ។ បណ្តាប្រទេសជាច្រើនបានបង្កើតអង្គភាពពិសេសដើម្បីតាមដាន និងបង្ក្រាបឧក្រិដ្ឋកម្មនេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

តាមវិគីភីឌា ប្រវត្តិឧក្រិដ្ឋកម្មស៊ីបភឺរចាប់ផ្តើមពីពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី២០ នៅពេលអ្នកបច្ចេកទេសមួយចំនួនបានស្វែងរកចំណុចខ្សោយនៃប្រព័ន្ធទូរស័ព្ទ ប៉ុន្តែព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗបានលេចឡើងនៅទសវត្ស១៩៨០។ នៅឆ្នាំ១៩៨៨ មេរោគ Morris Worm ត្រូវបានបញ្ចេញ និងបានឆ្លងដល់ប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រជាច្រើនដែលភ្ជាប់អ៊ីនធឺណិត ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យមានការយកចិត្តទុកដាក់ខ្លាំងលើសុវត្ថិភាពអ៊ីនធឺណិត។

ក្នុងទសវត្ស១៩៩០ និងដើម ២០០០ ទម្រង់ថ្មីៗ ដូចជា Phishing (ការបន្លំយកព័ត៌មាន), Malware និង Denial-of-Service (DoS) បានក្លាយជារឿងធម្មតា។ ឧទាហរណ៍ មេរោគ ILOVEYOU ក្នុងឆ្នាំ២០០០ បានរាលដាលតាមអ៊ីមែល និងបង្កការខូចខាតយ៉ាងធំ។

តាមការចុះផ្សាយនៅលើវិគីភីឌា យុគសម័យបច្ចុប្បន្នបានឃើញការកើនឡើងនៃ Ransomware ដែលចាក់សោទិន្នន័យហើយទាមទារប្រាក់លោះ។ ឧប្បត្តិហេតុ WannaCry ក្នុងឆ្នាំ២០១៧ បានវាយប្រហារស្ថាប័នរាប់សែននៅទូទាំងពិភពលោក។ នៅឆ្នាំ២០២១ ការវាយប្រហារ Colonial Pipeline លើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធប្រេងឥន្ធនៈនៅសហរដ្ឋអាមេរិក បានបញ្ជាក់ពីការគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខជាតិ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

តាមវិគីភីឌា ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចនៃឧក្រិដ្ឋកម្មស៊ីបភឺរ មានទំហំធំធេងណាស់ ដោយការខាតបង់សកលជារៀងរាល់ឆ្នាំអាចឡើងដល់រាប់ពាន់លានដុល្លារ។ អាជីវកម្មត្រូវចំណាយលើការពង្រឹងសុវត្ថិភាព និងការស្ដារឡើងវិញក្រោយការវាយប្រហារ។ បុគ្គលដែលរងគ្រោះពីការលួចអត្តសញ្ញាណ តែងតែប្រឈមនឹងការខាតបង់ពេលវេលា និងថវិកាផ្ទាល់ខ្លួន។

ផ្នែកវប្បធម៌ ការកើនឡើងនៃការគំរាមកំហែងបានជំរុញឱ្យមនុស្សយកចិត្តទុកដាក់លើសុវត្ថិភាពឌីជីថលផ្ទាល់ខ្លួន។ ការប្រើពាក្យសម្ងាត់រឹងមាំ ការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះអ៊ីមែលចម្លែក និងការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពកម្មវិធី បានក្លាយជាទម្លាប់ថ្មីនៅក្នុងយុគឌីជីថល។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅឆ្នាំ២០២១ សមាជិកព្រឹទ្ធសភាសហរដ្ឋអាមេរិក លោក Tommy Tuberville បានធ្វើទស្សនកិច្ចនៅវិទ្យាស្ថានជាតិកោសល្យវិច័យកុំព្យូទ័រ (National Computer Forensic Institute) នៅហ៊ូវើរ រដ្ឋអាឡាបាម៉ា។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបង្ហាញពីការយកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងខ្លាំងរបស់រដ្ឋាភិបាលអាមេរិកក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងឧក្រិដ្ឋកម្មស៊ីបភឺរ តាមរយៈការបណ្តុះបណ្តាល និងការស្រាវជ្រាវឌីជីថល។

នៅកម្ពុជា ការប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិតបានកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដែលធ្វើឱ្យប្រជាជនកាន់តែប្រឈមមុខនឹងឧក្រិដ្ឋកម្មអនឡាញ។ អ្នកប្រើត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះការឆបោកតាមទូរស័ព្ទ និងសារបន្លំ ដើម្បីការពារព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួន និងហិរញ្ញវត្ថុ។