សាធារណរដ្ឋឆែក

ប្រភព: Wikipedia

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

សាធារណរដ្ឋឆែក (Czech Republic) ដែលហៅផងដែរថា ឆែក (Czechia) គឺជាប្រទេសគ្មានព្រំប្រទល់ជាប់សមុទ្រស្ថិតនៅតំបន់អឺរ៉ុបកណ្តាល។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ប្រទេសនេះមានព្រំដែនជាប់ជាមួយប្រទេសអូទ្រីសនៅខាងត្បូង អាល្លឺម៉ង់នៅខាងលិច ប៉ូឡូញនៅខាងជើងឆៀងខាងកើត និងស្លូវ៉ាគីនៅខាងកើតឆៀងខាងត្បូង។ ទីក្រុងប្រាក (Prague) គឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំជាងគេបំផុត ដោយមានតំបន់ទីក្រុងសំខាន់ៗផ្សេងទៀតរួមមាន ប្រ៊ុនណូ (Brno) អូស្ត្រាវ៉ា (Ostrava) ភ្លីហ្សិន (Plzeň) និងលីប៉េរ៉េក (Liberec)។ សាធារណរដ្ឋឆែកមានផ្ទៃដីសរុប ៧៨ ៨៧១ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានអាកាសធាតុបែបទ្វីបនិងមហាសមុទ្រ។ វាជាសមាជិកសកម្មនៃសហភាពអឺរ៉ុប អង្គការណាតូ អង្គការសហប្រជាជាតិ និង OECD។ សាធារណរដ្ឋឆែកមានប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សម្បូរបែប ដោយធ្លាប់ជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃនគរបូហ៊ែម (Bohemia) និងជាប្រទេសដែលផ្តល់កំណើតដល់ឥស្សរជនវប្បធម៌ល្បីៗជាច្រើន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia សាធារណរដ្ឋឆែកមានភូមិសាស្ត្រភាគច្រើនជាភ្នំនិងខ្ពង់រាប ដោយមានជួរភ្នំសំខាន់ៗដូចជា ក្រកូណូសេ (Krkonoše) ដែលមានចំណុចខ្ពស់បំផុតគឺភ្នំស្នែហ្សកា (Sněžka) កម្ពស់ ១ ៦០៣ ម៉ែត្រ។ អាកាសធាតុមានលក្ខណៈជាប្រភេទទ្វីប មានរដូវក្តៅស្រាល និងរដូវរងាត្រជាក់។ ទន្លេសំខាន់ៗរួមមាន ទន្លេវ៉លតាវ៉ា (Vltava) និងទន្លេអេលបេ (Elbe) ដែលហូរកាត់ទីក្រុងប្រាក។ ប្រជាជនសរុបមានប្រមាណ ១០.៧ លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២១)។ ភាគច្រើននិយាយភាសាឆែក ដែលជាភាសាផ្លូវការ។ មានជនជាតិភាគតិចដូចជា ម៉ូរ៉ាវៀន (Moravians) និងស្លូវ៉ាគី (Slovaks)។ ខាងសាសនា ប្រជាជនភាគច្រើនមិនកាន់សាសនាឬមិនបញ្ជាក់ ប៉ុន្តែមានសហគមន៍គ្រិស្តកាតូលិកនិងប្រូតេស្តង់តិចតួច។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia តំបន់នេះមានប្រវត្តិនៃការតាំងទីលំនៅតាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិ។ រូបចម្លាក់តូចមួយឈ្មោះ «វីនុសពីវេស្តូនីក» (Venus of Věstonice) ត្រូវបានរកឃើញ ដែលជាភស្តុតាងនៃអរិយធម៌បុរាណនៅក្នុងតំបន់។ ក្រោយមក ជនជាតិសេលទិក (Celts) បានមកដល់ និងបន្សល់ទុកស្នាដៃសិល្បៈដូចជារូបក្បាលថ្ម។ ជនជាតិស្លាវីបានចូលមកនៅសតវត្សរ៍ទី ៦ ហើយនគរបូហ៊ែម (Kingdom of Bohemia) ដ៏រឹងមាំបានលេចចេញនៅសតវត្សរ៍ទី ៩ ក្រោមឥទ្ធិពលនៃអាណាចក្រម៉ូរ៉ាវីយ៉ាធំ (Great Moravian Empire)។

នៅសតវត្សរ៍ទី ១៥ ចលនាហ៊ូស៊ីត (Hussite) ដែលជាកំណែទម្រង់សាសនាដំបូង បានផ្ទុះឡើង ហើយសង្គ្រាមស៊ីវិលបានកើតឡើង។ រូបភាពពី Jena Codex បង្ហាញពីសមរភូមិរវាងពួកហ៊ូស៊ីតនិងពួកបូជនីយកិច្ច។ ក្រោយមក ប្រទេសនេះបានក្លាយជាផ្នែកនៃចក្រភពហាបស្ប៊ួក (Habsburg)។ នៅឆ្នាំ ១៦១៨ ព្រឹត្តិការណ៍បោះមន្ត្រីចេញពីបង្អួចនៅប្រាក បានបង្កឱ្យមានសង្គ្រាមសាមសិបឆ្នាំ (Thirty Years' War) ដែលនាំឱ្យមានការបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងខ្លាំង។ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ ចលនាជាតិនិយមឆែកបានរីកលូតលាស់ ហើយនាំឱ្យមានការបង្កើតប្រទេសឆែកូស្លូវ៉ាគី (Czechoslovakia) នៅឆ្នាំ ១៩១៨ បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃចក្រភពអូទ្រីស-ហុងគ្រី។

សម័យសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ អ្នកបើកយន្តហោះឆែកូស្លូវ៉ាគីជាច្រើនបានរត់ភៀសខ្លួនទៅអង់គ្លេស ហើយបានបម្រើក្នុងកងទ័ពអាកាសរាជាធិបតេយ្យ (RAF) ដូចបង្ហាញក្នុងរូបថតប្រវត្តិសាស្ត្រ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម ឆែកូស្លូវ៉ាគីបានធ្លាក់ក្រោមឥទ្ធិពលសូវៀត និងក្លាយជារដ្ឋកុម្មុយនីស្តនៅឆ្នាំ ១៩៤៨។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៨ ការធ្វើសេរីភាវូបនីយកម្មដែលគេស្គាល់ថា Prague Spring ត្រូវបានបង្ក្រាបយ៉ាងឃោរឃៅដោយកងកម្លាំងសន្ធិសញ្ញាវ៉ារស្សាវ៉ា (Warsaw Pact) ដូចមានក្នុងរូបថតទីក្រុងប្រាកក្នុងអំឡុងការឈ្លានពាន។ ការដួលរលំនៃរបបកុម្មុយនីស្តបានមកដល់នៅឆ្នាំ ១៩៨៩ តាមរយៈបដិវត្តន៍វ៉េលវេត (Velvet Revolution) ដោយមានលោក វ៉ាកឡាវ ហាវែល (Václav Havel) ជាអ្នកដឹកនាំដ៏សំខាន់។ លោកហាវែល ក្រោយមកបានក្លាយជាប្រធានាធិបតីចុងក្រោយរបស់ឆែកូស្លូវ៉ាគី និងជាប្រធានាធិបតីដំបូងរបស់សាធារណរដ្ឋឆែក។ នៅថ្ងៃទី ១ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៩៣ សាធារណរដ្ឋឆែកបានបំបែកខ្លួនចេញពីស្លូវ៉ាគីដោយសន្តិវិធី ក្លាយជារដ្ឋឯករាជ្យពេញលេញ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សាធារណរដ្ឋឆែកមានសេដ្ឋកិច្ចអភិវឌ្ឍន៍ និងមានប្រាក់ចំណូលខ្ពស់។ តាម Wikipedia ឧស្សាហកម្មរថយន្តគឺជាឆ្អឹងខ្នងដ៏សំខាន់ ដោយក្រុមហ៊ុន Škoda ដែលជាផ្នែកមួយនៃក្រុម Volkswagen បាននាំចេញយានយន្តយ៉ាងច្រើនទៅកាន់ទីផ្សារពិភពលោក។ រោងចក្រអគ្គិសនីនុយក្លេអ៊ែរ Dukovany និង Temelín ផ្គត់ផ្គង់ថាមពលស្អាតយ៉ាងច្រើន។ វិស័យសេវាកម្មក៏មានកំណើនដែរ ដូចជាក្រុមហ៊ុនសន្តិសុខតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត Avast ដែលមានការិយាល័យនៅប្រាក។ សាធារណរដ្ឋឆែកក៏ល្បីខាងផលិតស្រាបៀរ ជាពិសេសប្រភេទ Pilsner Urquell ដែលជាស្រាបៀរពណ៌មាស (pilsner) ដំបូងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោក ផលិតតាំងពីឆ្នាំ ១៨៤២។ វិស័យទេសចរណ៍ក៏ជាកត្តាសំខាន់ ដោយមានទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រដូចជា ប្រាសាទ ខាលស្តេយន៍ (Karlštejn) និងទីក្រុង ឆែស្គី ក្រុមឡូវ (Český Krumlov) ដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ។

ផ្នែកវប្បធម៌ សាធារណរដ្ឋឆែកជាទឹកដីដែលមានសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោក UNESCO ជាច្រើន ដូចជាមជ្ឈមណ្ឌលប្រវត្តិសាស្ត្រក្រុងប្រាក។ Wikipedia ក៏បានរៀបរាប់ពីឥស្សរជនវប្បធម៌ល្បីៗដូចជា អ្នកនិពន្ធ ហ្វ្រង់ស៍ កាហ្វកា (Franz Kafka) និង យ៉ារ៉ូស្លាវ សេយហ្វើត (Jaroslav Seifert) ដែលជាជ័យលាភីរង្វាន់ណូបែលផ្នែកអក្សរសាស្ត្រ។ ខាងតន្ត្រី លោក អង់តូនីន ឌីវ៉ូហ្សាក់ (Antonín Dvořák) គឺជាអ្នកនិពន្ធបទភ្លេងបុរាណដ៏ល្បីល្បាញ ហើយវិចិត្រករ អាល់ហ្វុន មូហា (Alfons Mucha) បានបង្កើតស្នាដៃគំនូរដ៏ស្រស់ស្អាតក្នុងរចនាបថ Art Nouveau។ ម្យ៉ាងទៀត សាកលវិទ្យាល័យឆាល (Charles University) នៅប្រាក គឺជាសាកលវិទ្យាល័យចំណាស់ជាងគេនៅអឺរ៉ុបកណ្តាល ហើយវីរបុរសកីឡាហុកគី យ៉ារ៉ូមៀរ យ៉ាក្រ (Jaromír Jágr) គឺជាឈ្មោះដែលសម្គាល់ដោយពិន្ទុច្រើនជាងគេទីពីរក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ NHL។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នាពេលបច្ចុប្បន្ន សាធារណរដ្ឋឆែកគឺជារដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យបែបសភាដែលមានស្ថិរភាព។ តាម Wikipedia រដ្ឋធម្មនុញ្ញកំណត់អំណាចយ៉ាងច្បាស់រវាងប្រធានាធិបតី នាយករដ្ឋមន្ត្រី និងសភាពីរថ្នាក់ (Chamber of Deputies និង Senate)។ លោក ពេត្រុ ប៉ាវ៉េល (Petr Pavel) ដែលជាអតីតនាយឧត្តមសេនីយ៍ បានឡើងកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីនៅឆ្នាំ ២០២៣ ហើយលោក អង់ដ្រេយ បាប៊ីស (Andrej Babiš) នៅតែជាឥស្សរជននយោបាយមានឥទ្ធិពល។ សាធារណរដ្ឋឆែកបានដើរតួយ៉ាងសកម្មក្នុងនយោបាយអឺរ៉ុប និងជាសមាជិកដ៏រឹងមាំនៃអង្គការណាតូ ដោយបានចូលរួមយ៉ាងសំខាន់ក្នុងកិច្ចការសន្តិសុខក្នុងតំបន់។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse សាធារណរដ្ឋឆែកគឺជាគំរូនៃប្រទេសដែលបានឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្តូរពីប្រព័ន្ធផ្តាច់ការមកប្រជាធិបតេយ្យ ហើយបានរួមបញ្ចូលទៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចសកលដោយជោគជ័យ។