ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ដាហ្វួរ (Darfur) គឺជាតំបន់មួយស្ថិតនៅភាគខាងលិចនៃប្រទេសស៊ូដង់។ តាមវិគីភីឌា ឈ្មោះ «ដាហ្វួរ» មកពីពាក្យអារ៉ាប់ «ដារ» (Dar) ដែលមានន័យថា «ផ្ទះ» ឬ «ទីជម្រក» រួមផ្សំនឹងឈ្មោះកុលសម្ព័ន្ធ «ហ្វួរ» (Fur) ដែលជាអ្នករស់នៅដើមដំបូង។ តំបន់នេះធ្លាប់ជាអាណាចក្រឯករាជ្យមួយអស់រយៈពេលរាប់រយឆ្នាំ មុននឹងត្រូវបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងប្រទេសស៊ូដង់ក្រោមអំណាចអាណានិគមអង់គ្លេស-អេហ្ស៊ីបនៅឆ្នាំ១៩១៦។ បច្ចុប្បន្ន ដាហ្វួរត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកដោយសារជម្លោះប្រដាប់អាវុធ និងវិបត្តិមនុស្សធម៌ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ ដែលបានចាប់ផ្តើមតាំងពីដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០០០។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ដាហ្វួរស្ថិតនៅភាគខាងលិចនៃប្រទេសស៊ូដង់ មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសឆាដ និងសាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្ដាល។ តាមវិគីភីឌា តំបន់នេះមានផ្ទៃដីប្រមាណ ៤៩៣.១៨០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ហើយត្រូវបានបែងចែកជារដ្ឋចំនួន ៥៖ ដាហ្វួរខាងជើង ដាហ្វួរខាងត្បូង ដាហ្វួរខាងលិច ដាហ្វួរខាងកើត និងដាហ្វួរកណ្ដាល។ ភូមិសាស្ត្រមានលក្ខណៈចម្រុះ មានទាំងវាលខ្សាច់ វាលទំនាបពាក់កណ្ដាលស្ងួត និងជួរភ្នំភ្លើងម៉ារ៉ា (Jebel Marra) ដែលមានកំពស់រហូតដល់ ៣.០៤២ ម៉ែត្រ និងមានបឹងដេរីបាជាចំណុចខ្ពស់បំផុត។

ប្រជាជននៅដាហ្វួរមានចំនួនប្រមាណ ៦ ទៅ ៧ លាននាក់ ដោយភាគច្រើនរស់នៅតាមជនបទ។ តំបន់នេះសម្បូរទៅដោយកុលសម្ព័ន្ធចម្រុះ រួមមានកុលសម្ព័ន្ធហ្វួរ ម៉ាសាលីត ហ្សាហ្គាវ៉ា និងកុលសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់មួយចំនួនទៀត។ ពួកគេភាគច្រើនកាន់សាសនាអ៊ីស្លាម និងនិយាយភាសាអារ៉ាប់ជាភាសាសាមញ្ញ ព្រមទាំងភាសាក្នុងស្រុករៀងៗខ្លួន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ដាហ្វួរ ត្រូវបានកត់ត្រាដំបូងក្នុងកាលដែលកុលសម្ព័ន្ធដាជូ (Daju) បានធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ពីតំបន់មេរ៉ូវេ (Meroë) ប្រហែលឆ្នាំ៣៥០ នៃគ.ស. ហើយបានគ្រប់គ្រងតំបន់នេះ ដោយហៅឈ្មោះថា «ដារដាជូ»។ ក្រោយមក កុលសម្ព័ន្ធទុនជួរ (Tunjur) បានឡើងកាន់អំណាច ហើយប្តូរឈ្មោះតំបន់ជា «ដារទុនជួរ»។ នៅសតវត្សរ៍ទី១៧ រាជវង្សកៃរ៉ា (Keira) បានបង្កើតអាណាចក្រស៊ុលតង់ឯករាជ្យមួយ ដែលស្ថិតស្ថេរអស់រាប់រយឆ្នាំ។ តាមវិគីភីឌា អាណាចក្រនេះមានទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មជាមួយតំបន់ជិតខាង និងចក្រភពអូតូម៉ង់។

នៅឆ្នាំ១៨៧៤ មេទ័ពស៊ូដង់ រ៉ាប៊ី អាល់ហ្ស៊ូបាយ (Rabih az-Zubayr) បានវាយយកដាហ្វួរ ហើយដាក់តំបន់នេះក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់គាត់។ ក្រោយមក កងកម្លាំងអង់គ្លេស-អេហ្ស៊ីបបានឈ្លានពានដាហ្វួរនៅឆ្នាំ១៩១៦ ហើយបានបញ្ចូលខេត្តនេះទៅក្នុងស៊ូដង់ក្រោមអាណានិគមរួម។ ស៊ុលតង់ អាលីឌីណា (Ali Dinar) ដែលជាស្តេចចុងក្រោយបានប្រយុទ្ធតតាំង ប៉ុន្តែត្រូវបានសម្លាប់ក្នុងពេលប្រយុទ្ធ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ដាហ្វួរបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃប្រទេសស៊ូដង់ ហើយប្រជាជនតែងទទួលរងការធ្វេសប្រហែសពីរដ្ឋាភិបាលកណ្ដាល ដែលជាឫសគល់មួយនៃជម្លោះនាពេលក្រោយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចរបស់ដាហ្វួរពឹងផ្អែកជាចម្បងលើវិស័យកសិកម្ម និងការចិញ្ចឹមសត្វ ដោយសារតំបន់នេះមានដីមានជីជាតិនៅតំបន់ភ្នំ និងវាលស្មៅសម្រាប់ហ្វូងសត្វ។ ដំណាំសំខាន់ៗរួមមាន ពោត ស្រូវសាលី និងសណ្តែក។ ការចិញ្ចឹមគោ ពពែ និងអូដ្ឋក៏ជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់ដែរ។ តំបន់នេះក៏មានធនធានរ៉ែមួយចំនួនដូចជាមាស និងប្រេងកាត ប៉ុន្តែការធ្វើអាជីវកម្មទាញយកនៅមានកម្រិត ដោយសារជម្លោះ និងអស្ថិរភាព។

វប្បធម៌នៅដាហ្វួរ ត្រូវបានផ្សំឡើងពីឥទ្ធិពលអារ៉ាប់ អាហ្វ្រិក និងអ៊ីស្លាម។ កុលសម្ព័ន្ធនីមួយៗមានទំនៀមទម្លាប់ តន្ត្រី របាំ និងសិប្បកម្មផ្ទាល់ខ្លួន។ ពិធីបុណ្យសាសនា និងពិធីអប់រំសង្គមដូចជាពិធីមង្គលការ គឺជាផ្នែកមួយនៃជីវិតសហគមន៍។ ប៉ុន្តែដោយសារសង្គ្រាម និងការផ្លាស់ទីលំនៅ បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ជាច្រើនបានរងការខូចខាត ហើយទំនៀមទម្លាប់ខ្លះកំពុងប្រឈមនឹងការបាត់បង់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ដាហ្វួរបានក្លាយជាចំណុចផ្តោតនៃការយកចិត្តទុកដាក់ជាសកល ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៣ នៅពេលដែលជម្លោះប្រដាប់អាវុធបានផ្ទុះឡើងរវាងក្រុមឧទ្ទាមក្នុងតំបន់ និងរដ្ឋាភិបាលស៊ូដង់ ព្រមទាំងក្រុមជីហាដហ្វីល (Janjaweed) ដែលជាកងជីវពលគាំទ្រដោយរដ្ឋាភិបាល។ តាមវិគីភីឌា ជម្លោះនេះបានបណ្តាលឱ្យមនុស្សរាប់សែននាក់ស្លាប់ និងជាង ២,៥ លាននាក់ត្រូវបានបង្ខំចោលទីជម្រក ទៅរស់នៅក្នុងជំរុំជនភៀសខ្លួនទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេស។ អង្គការសហប្រជាជាតិ និងតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ (ICC) បានចោទប្រកាន់មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលស៊ូដង់មួយចំនួនពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ និងអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។

សព្វថ្ងៃនេះ ទោះបីមានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពមួយចំនួនត្រូវបានសម្រេចក៏ដោយ ស្ថានការណ៍សន្តិសុខនៅដាហ្វួរនៅតែផុយស្រួយ ហើយអំពើហិង្សានៅតែកើតមានជាបន្តបន្ទាប់។ ជម្លោះនេះក៏រួមផ្សំជាមួយបញ្ហាកង្វះស្បៀង គ្រោះរាំងស្ងួត និងជំងឺរាតត្បាត ដែលធ្វើឱ្យស្ថានភាពមនុស្សធម៌កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។ សម្រាប់អ្នកអានយើង ដាហ្វួរជាករណីសិក្សាមួយអំពីឥទ្ធិពលនៃជម្លោះ ភាពក្រីក្រ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុទៅលើសន្តិសុខមនុស្ស ដែលជាប្រធានបទសំខាន់ក្នុងពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន។