ចង្វាក់ខ្មែរ
ប្រធានបទ

ថាមពលងងឹត

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ដ្យាក្រាមបង្ហាញការពង្រីកចក្រវាលដោយសំទុះដោយសារថាមពលងងឹត ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងវិស័យរូបវិទ្យាលោហធាតុ និងតារាសាស្ត្រ ថាមពលងងឹត (Dark energy) គឺជាទម្រង់ថាមពលមួយដែលបានស្នើឡើង ដែលមានឥទ្ធិពលលើចក្រវាលក្នុងមាត្រដ្ឋានធំបំផុត។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ឥទ្ធិពលចម្បងរបស់ថាមពលងងឹតគឺជំរុញឲ្យការពង្រីកនៃចក្រវាលកើតឡើងដោយសំទុះ (accelerating expansion) ហើយវាក៏ធ្វើឲ្យអត្រារបស់ការបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធនៅក្នុងចក្រវាលថយចុះផងដែរ។

យោងតាមគំរូ Lambda-CDM ដែលជាគំរូស្តង់ដារនៃលោហធាតុវិទ្យា ថាមពលងងឹតគ្របដណ្តប់លើសលុបនៃចក្រវាល ដោយរួមចំណែក ៦៨% នៃម៉ាស-ថាមពលសរុប នៅក្នុងចក្រវាលដែលយើងអាចអង្កេតបាននាពេលបច្ចុប្បន្ន។ ចំណែកឯរូបធាតុងងឹត (dark matter) វិញរួមចំណែក ២៧% ហើយរូបធាតុធម្មតា (ដូចជាអាតូម) មានត្រឹម ៥% ប៉ុណ្ណោះ។ សមាសភាគផ្សេងទៀតដូចជានឺត្រីណូ (neutrinos) និងហ្វូតុង (photons) មានបរិមាណតិចតួចមិនគួរឲ្យកត់សម្គាល់ឡើយ។ វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា ដង់ស៊ីតេនៃថាមពលងងឹតគឺទាបបំផុត ត្រឹម ៧×១០−៣០ g/cm³ ដែលទាបជាងដង់ស៊ីតេរូបធាតុធម្មតា ឬរូបធាតុងងឹតនៅក្នុងកាឡាក់ស៊ីនានា។ ទោះជាយ៉ាងណា វាគ្របដណ្តប់លើម៉ាស-ថាមពលរបស់ចក្រវាលពីព្រោះវាមានសណ្ឋានស្មើនៅគ្រប់ទីកន្លែងក្នុងលំហ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ការបែងចែកថាមពលសរុបក្នុងចក្រវាលជារូបធាតុ រូបធាតុងងឹត និងថាមពលងងឹត ប្រភព: Wikipedia

ទោះបីជាថាមពលងងឹតមិនមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រដូចភព ឬតំបន់អវកាសក៏ដោយ ការពិពណ៌នាអំពី "លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ" របស់វាអាចសំដៅទៅលើការចែកចាយដ៏ស្មើសាច់របស់វានៅទូទាំងសកលលោក។ តាមវិគីភីឌា ថាមពលងងឹតមានលក្ខណៈដូចគ្នា (uniform) នៅក្នុងលំហ មិនប្រមូលផ្តុំនៅកន្លែងណាមួយនោះទេ ដែលធ្វើឲ្យវាខុសពីរូបធាតុរួមទាំងរូបធាតុងងឹតដែលមាននិន្នាការប្រមូលផ្តុំនៅក្នុងកាឡាក់ស៊ី និងចង្កោមកាឡាក់ស៊ី។

ចំពោះ "ប្រជាជន" វិញ ប្រសិនបើយើងប្រៀបធៀបចក្រវាលជាប្រព័ន្ធមួយ គេអាចចាត់ទុកថាថាមពលងងឹតគឺជា "ប្រជាជន" ដ៏ធំបំផុត ដែលមានចំនួនរហូតដល់ ៦៨% នៃម៉ាស-ថាមពលសរុប។ ប្រភាគនេះត្រូវបានកំណត់ដោយទិន្នន័យពីយាន WMAP របស់អង្គការណាសា ក្នុងរយៈពេល ៥ ឆ្នាំនៃការអង្កេត ដូចដែលបានរាយការណ៍នៅក្នុងវិគីភីឌា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ផ្កាយផ្ទុះប្រភេទ Ia (ចំណុចភ្លឺនៅខាងក្រោមឆ្វេង) ក្បែរ NGC 4526 ប្រភព: Wikipedia

គំនិតនៃថាមពលងងឹតមានឫសគល់តាំងពីដើមសតវត្សទី ២០ នៅពេលដែលលោក អាល់បឺត អាញស្តាញ បានបញ្ចូល "ថេរលោហធាតុ" (cosmological constant) ទៅក្នុងសមីការរបស់គាត់ដើម្បីបង្កើតគំរូចក្រវាលដែលថេរ។ ក្រោយមកទើបគេរកឃើញថាចក្រវាលកំពុងពង្រីក ហើយអាញស្តាញបានហៅថេរនេះថាជា "កំហុសដ៏ធំបំផុត" របស់គាត់។ យ៉ាងណាមិញ ការរកឃើញថ្មីៗបានធ្វើឲ្យថេរលោហធាតុវិលត្រឡប់មកវិញក្នុងនាមជាការពន្យល់ដ៏សំខាន់សម្រាប់ថាមពលងងឹត។

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ការរកឃើញជាក់ស្តែងដំបូងនៃការពង្រីកចក្រវាលដោយសំទុះបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៩៨ តាមរយៈការអង្កេតផ្កាយផ្ទុះប្រភេទ Ia (Type Ia supernovae) ដោយក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រពីរ។ ពួកគេបានរកឃើញថា ផ្កាយផ្ទុះទាំងនោះមានពន្លឺខ្សោយជាងការរំពឹងទុក ដែលបង្ហាញថាពួកវាស្ថិតនៅឆ្ងាយជាង ហើយការពង្រីកនៃចក្រវាលកំពុងកើនល្បឿន។ របកគំហើញនេះបានធ្វើឲ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រទទួលបានរង្វាន់ណូបែលរូបវិទ្យានៅឆ្នាំ ២០១១។

ទិន្នន័យបន្ថែមពីផែនទីផ្ទៃខាងក្រោយមីក្រូវ៉េវ (CMB) ដូចជាពីយាន WMAP និង Planck ក៏ដូចជាការសិក្សារចនាសម្ព័ន្ធធំៗ (large-scale structure) បានស្របគ្នាថាថាមពលងងឹតពិតជាមានមែន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ផែនទីផ្ទៃខាងក្រោយមីក្រូវ៉េវពី WMAP ឆ្នាំ ២០១២ ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច ការស្រាវជ្រាវអំពីថាមពលងងឹតបានជំរុញការវិនិយោគដ៏ធំសម្បើមក្នុងគម្រោងអវកាស និងតេឡេស្កុបទំនើបៗ។ គម្រោងដូចជា Euclid របស់ទីភ្នាក់ងារអវកាសអឺរ៉ុប (ESA) និងកែវយឺតអវកាស Nancy Grace Roman របស់អង្គការណាសា ត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីសិក្សាថាមពលងងឹតដោយផ្ទាល់ ហើយមានថវិការាប់ពាន់លានដុល្លារ។ ការស្រាវជ្រាវនេះក៏ជួយអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗដែលអាចអនុវត្តក្នុងឧស្សាហកម្មផ្សេងទៀតផងដែរ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ថាមពលងងឹតជារឿយៗលេចឡើងនៅក្នុងរឿងប្រឌិតបែបវិទ្យាសាស្ត្រ ភាពយន្ត និងសៀវភៅដែលនិយាយអំពីជោគវាសនាចុងក្រោយនៃចក្រវាល។ តាមវិគីភីឌា ទ្រឹស្តីដូចជា "ការរហែកធំ" (Big Rip) ដែលថាមពលងងឹតអាចបណ្តាលឲ្យចក្រវាលរហែកចេញពីគ្នា បានធ្វើឲ្យសាធារណជនចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង និងបង្កឲ្យមានការពិភាក្សាយ៉ាងផុលផុសក្នុងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សមីការស្ថានភាពនៃថាមពលងងឹតសម្រាប់គំរូ ៤ ផ្សេងគ្នា ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse ថាមពលងងឹតនៅតែជាប្រធានបទវិទ្យាសាស្ត្រដ៏ក្តៅគគុក និងមានភាពពាក់ព័ន្ធយ៉ាងខ្លាំងនៅពេលបច្ចុប្បន្ន។ គម្រោងជាច្រើនដូចជា DESI (Dark Energy Spectroscopic Instrument) និង Euclid កំពុងប្រមូលទិន្នន័យដើម្បីស្វែងយល់កាន់តែស៊ីជម្រៅអំពីលក្ខណៈនៃថាមពលងងឹត។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ទិន្នន័យបឋមខ្លះបង្ហាញថា ថាមពលងងឹតអាចមិនមែនជាថេរដូចការគិតពីមុន ដែលអាចចោទជាសំណួរដល់គំរូ Lambda-CDM ។

ការមិនស៊ីគ្នានៃការវាស់ Hubble constant (Hubble tension) ក៏កំពុងបង្កឲ្យមានការជជែកដេញដោលយ៉ាងខ្លាំងក្លាផងដែរ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រមួយចំនួនស្នើថា ថាមពលងងឹតអាចមានឥទ្ធិពលខុសគ្នានៅដំណាក់កាលផ្សេងៗនៃចក្រវាល។ ការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗ រួមទាំងការប្រើប្រាស់ AI ក្នុងការវិភាគទិន្នន័យតារាសាស្ត្រ កំពុងជួយពន្លឿនការស្រាវជ្រាវនេះ។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីជាការស្រាវជ្រាវផ្ទាល់លើថាមពលងងឹតមិនទាន់មានក៏ដោយ តែការអភិវឌ្ឍវិទ្យាសាស្ត្រនិងបច្ចេកវិទ្យាកំពុងរីកចម្រើន ហើយយុវជនកម្ពុជាកាន់តែច្រើនកំពុងចាប់អារម្មណ៍លើវិស័យតារាសាស្ត្រ និងរូបវិទ្យា។ ការយល់ដឹងអំពីថាមពលងងឹតមានសារៈសំខាន់សម្រាប់អនាគតវិទ្យាសាស្ត្រនៅកម្ពុជាផងដែរ។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ

មិនទាន់មានអត្ថបទទេ។