ទោសប្រហារជីវិត

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ទោសប្រហារជីវិត (capital punishment ឬ death penalty) គឺជាសកម្មភាពដែលរដ្ឋធ្វើការសម្លាប់បុគ្គលម្នាក់ជាការដាក់ទណ្ឌកម្មចំពោះបទឧក្រិដ្ឋធ្ងន់ធ្ងរ ដោយឆ្លងកាត់ដំណើរការតុលាការ។ យោងតាម Wikipedia ពាក្យ "death penalty" សំដៅជាចម្បងលើ "capital punishment" ដែលជាដំណើរការផ្លូវច្បាប់នៃការប្រហារជីវិតមនុស្សដោយរដ្ឋ។

ទោសនេះមានវត្តមានក្នុងប្រព័ន្ធច្បាប់របស់ប្រទេសមួយចំនួនរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ ខណៈដែលប្រទេសភាគច្រើនបានលុបបំបាត់វាចេញ ឬផ្អាកការអនុវត្តន៍។ វាជាប្រធានបទដ៏ចម្រូងចម្រាសមួយក្នុងវិស័យសិទ្ធិមនុស្ស ច្បាប់អន្តរជាតិ និងសីលធម៌សាធារណៈ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ទោសប្រហារជីវិតមានការអនុវត្តន៍មិនស្មើគ្នានៅជុំវិញពិភពលោក។ យោងតាមការរាយការណ៍ជាទូទៅពី BBC និង Amnesty International ប្រទេសដូចជា ចិន អ៊ីរ៉ង់ សហរដ្ឋអាមេរិក អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និងវៀតណាម នៅតែរក្សាទោសប្រហារជីវិត ខណៈដែលសហភាពអឺរ៉ុបទាំងមូលបានហាមឃាត់ទាំងស្រុង។

នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ស្ថានភាពមានភាពចម្រុះ៖ វៀតណាម ម៉ាឡេស៊ី សិង្ហបុរី និងឥណ្ឌូនេស៊ី នៅតែអនុវត្តទោសនេះ ខណៈដែលកម្ពុជា និងហ្វីលីពីន (ក្នុងអំឡុងពេលខ្លះ) បានលុបបំបាត់វាចេញ។ ប្រទេសកម្ពុជាបានលុបបំបាត់ទោសប្រហារជីវិតតាមរយៈរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ ១៩៩៣។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ទោសប្រហារជីវិតមានប្រវត្តិចាស់បំផុតមួយក្នុងចំណោមទណ្ឌកម្មរបស់មនុស្សជាតិ។ យោងតាម Wikipedia វាបានវិវឌ្ឍចេញពីច្បាប់បុរាណដូចជាក្រមហាំមូរ៉ាប៊ី (Code of Hammurabi) នៅបាប៊ីឡូនកាលពីប្រមាណ ១៧៥៤ មុនគ.ស. ដែលបានកំណត់ទោសស្លាប់សម្រាប់បទឧក្រិដ្ឋជាច្រើនប្រភេទ។ នៅក្នុងអារ្យធម៌បុរាណក្រិក រ៉ូម៉ាំង ចិន និងឥណ្ឌា ទោសនេះត្រូវបានអនុវត្តជាទៀងទាត់សម្រាប់បទឧក្រិដ្ឋធ្ងន់ធ្ងរ និងបទក្បត់ជាតិ។

នៅសតវត្សទី ១៨ និងទី ១៩ ចលនាបំភ្លឺ (Enlightenment) នៅអឺរ៉ុបបានចាប់ផ្តើមរិះគន់ទោសប្រហារជីវិត។ ទស្សនវិទូដូចជា Cesare Beccaria បានសរសេរប្រឆាំងនឹងវាក្នុងស្នាដៃ "On Crimes and Punishments" (១៧៦៤) ដែលក្លាយជាមូលដ្ឋានគំនិតសម្រាប់ចលនាលុបបំបាត់ទោសប្រហារជីវិតនៅជុំវិញពិភពលោក។

បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ អង្គការសហប្រជាជាតិបានទទួលយកសេចក្តីប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស (១៩៤៨) ដែលបានដាក់មូលដ្ឋានសម្រាប់ការតស៊ូមតិលុបបំបាត់ទោសប្រហារជីវិត។ ពិធីសារទីពីរនៃកតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិស្តីពីសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងនយោបាយ (១៩៨៩) ស្នើឱ្យរដ្ឋជាសមាជិកលុបបំបាត់ទោសនេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ទោសប្រហារជីវិតនៅតែជាប្រធានបទសំខាន់ដោយសារហេតុផលជាច្រើន។ ទីមួយ ពលរដ្ឋកម្ពុជាដែលធ្វើការ ឬរស់នៅក្នុងប្រទេសដែលនៅរក្សាទោសនេះ ដូចជាវៀតណាម ម៉ាឡេស៊ី និងសិង្ហបុរី អាចប្រឈមនឹងហានិភ័យធ្ងន់ធ្ងរប្រសិនបើជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងបទល្មើសគ្រឿងញៀន ដែលជាបទមួយដែលមានទោសប្រហារជីវិតនៅប្រទេសទាំងនោះ។

ទីពីរ ការពិភាក្សាអំពីច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌក្នុងតំបន់អាស៊ានតែងតែប៉ះពាល់ដល់បញ្ហានេះ ជាពិសេសនៅពេលដែលមានករណីពលរដ្ឋបរទេសត្រូវបានកាត់ទោសប្រហារជីវិតក្នុងប្រទេសសមាជិក។ ករណីបែបនេះតែងតែបង្កើតភាពតានតឹងការទូតរវាងរដ្ឋាភិបាល។

ទីបី កម្ពុជាក្នុងនាមជាប្រទេសដែលបានលុបបំបាត់ទោសប្រហារជីវិត ដើរតួនាទីក្នុងការពិភាក្សាសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ ហើយជំហររបស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាក្នុងវេទិកាអង្គការសហប្រជាជាតិទាក់ទងនឹងបញ្ហានេះអាចមានឥទ្ធិពលទៅលើទំនាក់ទំនងការទូត។ ការតាមដានព័ត៌មានពាក់ព័ន្ធនឹងទោសប្រហារជីវិតក្នុងតំបន់ ជួយឱ្យអ្នកអានយល់ដឹងពីបរិបទផ្លូវច្បាប់ និងសិទ្ធិមនុស្សដែលមានឥទ្ធិពលដល់ពលរដ្ឋខ្មែរទាំងក្នុងស្រុក និងនៅបរទេស។