ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅមីយ៉ាន់ម៉ា បានផ្ទុះឡើងតាំងពីឆ្នាំ១៩៤៨ ក្រោយពេលប្រទេសនេះទទួលបានឯករាជ្យពីចក្រភពអង់គ្លេស។ វាជាសង្គ្រាមស៊ីវិលដែលអូសបន្លាយយូរជាងគេនៅលើពិភពលោក ដោយមានរយៈពេលជិត ៨០ ឆ្នាំមកហើយ។ ជម្លោះនេះមានមូលដ្ឋានលើបញ្ហាជនជាតិ ដោយក្រុមប្រដាប់អាវុធជនជាតិភាគតិចជាច្រើនបានប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងកងទ័ពមីយ៉ាន់ម៉ា (តាត់ម៉ាដ៏) ដើម្បីទាមទារស្វ័យភាព ឬការបង្កើតរដ្ឋសហព័ន្ធ។ ទោះបីជាមានកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ជាច្រើន និងការបង្កើតតំបន់គ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯងក្នុងឆ្នាំ២០០៨ ក៏ដោយ ក៏ក្រុមប្រដាប់អាវុធនៅតែបន្តទាមទារស្វ័យភាពបន្ថែមទៀត ឬឯករាជ្យពេញលេញ ហើយការប្រយុទ្ធមិនដែលបញ្ឈប់ទាំងស្រុងឡើយ។ ក្រោយរដ្ឋប្រហារយោធានៅឆ្នាំ២០២១ សង្គ្រាមបានពង្រីកវិសាលភាព ដោយមានក្រុមប្រដាប់អាវុធជាច្រើន និងកងកម្លាំងការពារប្រជាជន (PDF) ចូលរួមប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងរបបយោធា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

មីយ៉ាន់ម៉ា ស្ថិតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសឥណ្ឌា ចិន ឡាវ ថៃ និងបង់ក្លាដែស។ យោងតាមវិគីភីឌា ប្រទេសនេះមានប្រជាជនប្រមាណ ៥៤ លាននាក់ ហើយជាជម្រកនៃក្រុមជនជាតិចម្រុះជាង ១០០ ក្រុម។ ជនជាតិភាគច្រើនគឺភូមា (Bamar) ប៉ុន្តែមានជនជាតិភាគតិចសំខាន់ៗ ដូចជា សាន (Shan) ការ៉ែន (Karen) កាឈិន (Kachin) មន (Mon) រ៉ាឃីន (Rakhine) និងរ៉ូហ៊ីងយ៉ា (Rohingya) ជាដើម។ ភាពចម្រុះនេះ រួមជាមួយនឹងភាពខុសគ្នាខាងសាសនា (ព្រះពុទ្ធសាសនា សាសនាឥស្លាម និងគ្រិស្តសាសនា) បានក្លាយជាដើមចមនៃជម្លោះអស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាភូមា ប៉ុន្តែភាសាជនជាតិភាគតិចត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងតំបន់គ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯង ដែលបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ២០០៨ ដើម្បីផ្តល់ស្វ័យភាពខ្លះដល់ក្រុមទាំងនោះ។ ទោះយ៉ាងណា តំបន់ទាំងនេះមិនបានបំពេញតាមក្តីសង្ឃឹមពេញលេញរបស់ជនជាតិភាគតិចទេ ហើយជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅតែបន្ត។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ក្រោយទទួលឯករាជ្យពីចក្រភពអង់គ្លេសនៅឆ្នាំ១៩៤៨ រដ្ឋាភិបាលកណ្តាលដឹកនាំដោយលោកឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី អ៊ូ នូ (U Nu) បានប្រឈមនឹងការបះបោរពីក្រុមជនជាតិភាគតិចជាច្រើន រួមទាំងក្រុមការ៉ែន កាឈិន និងសាន ដែលទាមទារស្វ័យភាព។ ក្រៅពីនេះ បក្សកុម្មុយនីស្តភូមា (CPB) ក៏បានធ្វើការបះបោរប្រដាប់អាវុធផងដែរ។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ មានការប៉ុនប៉ងសន្តិភាព ដូចជាកិច្ចចរចាឆ្នាំ១៩៦៣ (ដែលបរាជ័យ) ប៉ុន្តែសង្គ្រាមនៅតែបន្ត។

នៅឆ្នាំ១៩៨៨ ការធ្វើបាតុកម្មទ្រង់ទ្រាយធំប្រឆាំងនឹងរបបផ្តាច់ការបាននាំទៅដល់ការដណ្តើមអំណាចដោយក្រុមយោធា ដែលបង្កើតជាក្រុមប្រឹក្សាស្តារសណ្តាប់ធ្នាប់និងអភិវឌ្ឍរដ្ឋ (SLORC) ក្រោយមកប្តូរឈ្មោះជា SPDC។ របបយោធាបានប្រើវិធានការរឹងមាំប្រឆាំងនឹងក្រុមជនជាតិភាគតិច និងបានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ជាមួយក្រុមខ្លះ ដូចជាកងទ័ពសហភាពវ៉ារសហរដ្ឋ (UWSA)។ សង្គ្រាមមិនបានបញ្ចប់ទេ ហើយការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សបានកើតមានជារឿយៗ។

នៅឆ្នាំ២០០៨ រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីបានបង្កើតតំបន់គ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯង ប៉ុន្តែមិនបានទទួលយកសិទ្ធិពេញលេញដល់ជនជាតិភាគតិចទេ។ នៅឆ្នាំ២០១៥ ការបោះឆ្នោតបាននាំលោកស្រីអ៊ុងសានស៊ូជី និងគណបក្ស NLD ឡើងកាន់អំណាច តែយោធានៅតែរក្សាសិទ្ធិអំណាចសំខាន់ៗ។ នៅឆ្នាំ២០១៧ ការវាយប្រហារដោយក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធរ៉ូហ៊ីងយ៉ា (ARSA) បាននាំឱ្យមានប្រតិបត្តិការយោធាដ៏ឃោរឃៅ ដែលបណ្តាលឱ្យជនជាតិរ៉ូហ៊ីងយ៉ារាប់សែននាក់ភៀសខ្លួនទៅបង់ក្លាដែស។ សហរដ្ឋអាមេរិក និងអង្គការសហប្រជាជាតិបានថ្កោលទោសទង្វើនេះថាជាការសម្លាប់រង្គាល តែរដ្ឋាភិបាលស៊យីបានបដិសេធ។

សង្គ្រាមស៊ីវិលបានផ្ទុះឡើងជាថ្មីនៅឆ្នាំ២០២១ នៅពេលដែលមេបញ្ជាការយោធា មីន អ៊ុងឡាំង បានធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់រដ្ឋាភិបាលស៊យី និងបង្ក្រាបបាតុករដោយហិង្សា។ ក្រុមប្រឆាំងបានបង្កើតរដ្ឋាភិបាលឯកភាពជាតិ (NUG) និងកងកម្លាំងការពារប្រជាជន (PDF) ដែលបានចូលរួមជាមួយក្រុមជនជាតិភាគតិច បង្កើតជាសមរភូមិបើកចំហទូទាំងប្រទេស។ គិតត្រឹមដំណាច់ឆ្នាំ២០២៣ ទឹកដីមួយផ្នែកធំនៅភាគខាងជើង និងភាគខាងកើត បានស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រុមប្រឆាំង ហើយរបាយការណ៍អន្តរជាតិបញ្ជាក់ថា មានការប្រើកម្លាំងទ័ពអាកាស និងការសម្លាប់ជនស៊ីវិលជាបន្តបន្ទាប់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមស៊ីវិលដែលអូសបន្លាយនេះ បានបង្កផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរដល់សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌របស់មីយ៉ាន់ម៉ា។ តាមវិគីភីឌា ជម្លោះបានបណ្តាលឲ្យមានការបំផ្លិចបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ការរុះរើប្រជាជនរាប់លាននាក់ និងភាពក្រីក្ររីករាលដាល។ ជំរុំជនភៀសខ្លួនដូចជា ម៉ែឡា នៅប្រទេសថៃ បានក្លាយជាផ្ទះរបស់ជនភៀសខ្លួនជាង ៧០០,០០០ នាក់ ខណៈជំរុំគូទុប៉ាឡុងនៅបង់ក្លាដែស ទទួលជនភៀសខ្លួនរ៉ូហ៊ីងយ៉ាជិត ៥៥០,០០០ នាក់។ សង្គ្រាមក៏បានជំរុញឱ្យមានពាណិជ្ជកម្មគ្រឿងញៀនខុសច្បាប់ផងដែរ ដោយមេក្លោងដូចជា ឃុន សា ធ្លាប់គ្រប់គ្រងតំបន់ត្រីកោណមាស។

ខាងវប្បធម៌ សិល្បៈ និងតន្ត្រីបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីទុក្ខវេទនានៃសង្គ្រាម ហើយការសរសេរពាក្យស្លោកដូចជា «បញ្ឈប់សង្គ្រាមស៊ីវិល» នៅតាមជញ្ជាំងក្រុងយ៉ាំងហ្គោន បង្ហាញពីភាពធុញទ្រាន់របស់ប្រជាជន។ ការអប់រំ និងវិស័យសុខាភិបាលបានរងគ្រោះយ៉ាងខ្លាំង បណ្តាលឱ្យមានការបាត់បង់ទេពកោសល្យជនជាតិភាគតិចជាច្រើន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមស៊ីវិលមីយ៉ាន់ម៉ាមានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា និងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ មីយ៉ាន់ម៉ាជាសមាជិកអាស៊ាន ហើយអស្ថិរភាពរបស់វាអាចប៉ះពាល់ដល់ពាណិជ្ជកម្ម សន្តិសុខព្រំដែន និងលំហូរជនភៀសខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសជិតខាង រួមទាំងកម្ពុជា។ យោងតាមវិគីភីឌា ក្រោយរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ២០២១ អាស៊ានបានស្នើឱ្យមានការឯកភាព ៥ ចំណុច ប៉ុន្តែរបបយោធាមិនបានអនុវត្តពេញលេញទេ ហើយការប្រយុទ្ធនៅបន្ត។ ជំរុំជនភៀសខ្លួននៅប្រទេសថៃ និងបង់ក្លាដែស ដែលបង្ហាញក្នុងរូបភាពខាងលើ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីផលប៉ះពាល់មនុស្សធម៌ដែលកំពុងបន្ត។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងពីប្រវត្តិនិងបច្ចុប្បន្នភាពនៃសង្គ្រាមនេះ ជួយឱ្យយើងតាមដានព្រឹត្តិការណ៍ក្នុងតំបន់ និងផលប៉ះពាល់ដែលអាចមានមកលើកម្ពុជា។