សេចក្តីស្លាប់

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សេចក្តីស្លាប់គឺជាការបញ្ចប់ជីវិតដោយគ្មានការត្រឡប់មកវិញ។ យោងតាមវិគីភីឌាជាភាសាអង់គ្លេស វាសំដៅដល់ការឈប់ដំណើរការដែលមិនអាចបញ្ច្រាស់បាននៃមុខងារជីវសាស្ត្រដែលទ្រទ្រង់ជីវិតរបស់សារពាង្គកាយ។ ការកំណត់ពេលវេលាពិតប្រាកដនៃការស្លាប់នៅតែជាបញ្ហាស្មុគស្មាញ ព្រោះកោសិកា និងជាលិកាអាចបន្តរស់នៅមួយរយៈបន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់សារពាង្គកាយទាំងមូល។ មានសារពាង្គកាយពិសេសដូចជា ចាប់សមុទ្រអមតៈ (Turritopsis dohrnii) ដែលអាចបង្កើតកោសិកាឡើងវិញនិងគេចពីភាពចាស់ ប៉ុន្តែពួកវានៅតែអាចស្លាប់ដោយសារជម្ងឺ ការស៊ីដោយសត្វដទៃ ឬការប្រែប្រួលបរិស្ថាន។ លលាដ៍ក្បាលរបស់មនុស្សត្រូវបានប្រើជានិមិត្តរូបសកលនៃសេចក្តីស្លាប់ ដូចដែលឃើញក្នុងសិល្បៈនិងវប្បធម៌ជាច្រើន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការស្លាប់មានការរីករាលដាលខុសគ្នាតាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រ ដោយមូលហេតុចម្បងនៃការស្លាប់នៅទូទាំងពិភពលោករួមមានជម្ងឺបេះដូង សរសៃឈាមខួរក្បាល និងជម្ងឺផ្លូវដង្ហើម។ យោងតាមវិគីភីឌា ការជក់បារីត្រូវបានប៉ាន់ស្មានថាបណ្តាលឲ្យមនុស្សប្រមាណ ១០០ លាននាក់ស្លាប់នៅក្នុងសតវត្សទី២០ ដែលធ្វើឲ្យវាក្លាយជាមូលហេតុចម្បងមួយនៃការស្លាប់ដែលអាចការពារបាន។ អត្រាមរណភាពក៏ប្រែប្រួលអាស្រ័យលើកម្រិតអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច ប្រព័ន្ធសុខាភិបាល និងកត្តាបរិស្ថាន។ ប្រទេសដែលមានចំណូលទាបមានអត្រាស្លាប់ខ្ពស់ដោយសារជម្ងឺឆ្លង ខណៈដែលប្រទេសអ្នកមានភាគច្រើនរងការស្លាប់ដោយជម្ងឺមិនឆ្លងដូចជាមហារីក និងទឹកនោមផ្អែម។ លើសពីនេះ គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ និងគ្រោះធម្មជាតិក៏ជាកត្តាសំខាន់ដែលបណ្តាលឲ្យបាត់បង់ជីវិតផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការយល់ដឹងអំពីសេចក្តីស្លាប់បានវិវត្តន៍យ៉ាងខ្លាំងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ក្នុងសម័យបុរាណ មនុស្សជឿថាការស្លាប់គឺជាការផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់ពិភពខាងមុខ ហើយបានបង្កើតទំនៀមទម្លាប់បុណ្យសពស្មុគស្មាញ។ យោងតាមវិគីភីឌា ក្នុងយុគសម័យកណ្តាល ប៉េស្តខ្មៅ (Black Death) បានសម្លាប់ប្រជាជនអឺរ៉ុបយ៉ាងច្រើន ដែលនាំឲ្យមានការផ្លាស់ប្តូរសង្គម និងសាសនា។ ការសិក្សាវេជ្ជសាស្ត្រអំពីសាកសពបានចាប់ផ្តើមនៅសម័យ Renaissance ដូចដែលបង្ហាញក្នុងគំនូររបស់ Rembrandt ។ ក្នុងសតវត្សទី២០ ការអភិវឌ្ឍន៍បច្ចេកវិទ្យាវេជ្ជសាស្ត្របានធ្វើឲ្យការកំណត់និយមន័យសេចក្តីស្លាប់កាន់តែស្មុគស្មាញ ជាពិសេសជាមួយការមកដល់នៃម៉ាស៊ីនសង្គ្រោះជីវិត ដែលនាំឲ្យមានគំនិតថ្មីដូចជា ការស្លាប់ខួរក្បាល (brain death) ដែលត្រូវបានទទួលយកជាលក្ខណៈស្របច្បាប់នៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការស្លាប់មានឥទ្ធិពលធំធេងលើសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌។ ឧស្សាហកម្មពិធីបុណ្យសព (funeral industry) មានទំហំទឹកប្រាក់រាប់ពាន់លានដុល្លារទូទាំងពិភពលោក ដោយរួមបញ្ចូលទាំងការរៀបចំសាកសព មូលដ្ឋានបូជាសព និងការទិញលក់ដីសម្រាប់កប់។ យោងតាមវិគីភីឌា វប្បធម៌ផ្សេងៗមានជំនឿ និងទំនៀមទម្លាប់ខុសគ្នាទាក់ទងនឹងការស្លាប់។ ឧទាហរណ៍ នៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ គេជឿលើការចាប់បដិសន្ធិឡើងវិញ (reincarnation) ដែលព្រលឹងនឹងចូលទៅក្នុងរូបកាយថ្មីបន្ទាប់ពីស្លាប់។ រីនៅក្នុងវប្បធម៌ម៉ិកស៊ិក គេមាន Santa Muerte ជាបុគ្គលិកលក្ខណៈនៃសេចក្តីស្លាប់ ហើយគោរពបូជាជាទេពធីតា។ ការកាន់ទុក្ខក៏ជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់ ដែលបង្ហាញតាមរយៈសម្លៀកបំពាក់ពណ៌ខ្មៅ និងពិធីផ្សេងៗ។ លើសពីនេះ គំនិតអំពីជីវិតក្រោយសេចក្តីស្លាប់មានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើសិល្បៈ អក្សរសាស្ត្រ និងទស្សនវិជ្ជា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅសម័យទំនើប បញ្ហាជាច្រើនទាក់ទងនឹងសេចក្តីស្លាប់កំពុងទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍។ ការជជែកវែកញែកអំពីនិយមន័យនៃការស្លាប់កាន់តែមានសារៈសំខាន់ដោយសារបច្ចេកវិទ្យារក្សាជីវិត និងការប្តូរសរីរាង្គ។ យោងតាមវិគីភីឌា ចលនាដូចជាការបង្កកសាកសព (cryopreservation) ស្វែងរកការរក្សាសាកសពក្នុងសីតុណ្ហភាពទាបដោយសង្ឃឹមថាបច្ចេកវិទ្យាថ្ងៃអនាគតអាចធ្វើឲ្យពួកគេរស់ឡើងវិញ។ ប្រធានបទដូចជា ការស្លាប់ដោយស្ម័គ្រចិត្ត (euthanasia) ក៏ជារឿងចម្រូងចម្រាសនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន។ លើសពីនេះ ការស្រាវជ្រាវអំពីភាពចាស់ជរា និងប្រូតេអ៊ីនប្រឆាំងភាពចាស់កំពុងបន្ត ដោយមានគោលដៅពន្យារអាយុជីវិត។ សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ការយល់ដឹងអំពីបញ្ហាទាំងនេះអាចជួយក្នុងការសម្រេចចិត្តផ្ទាល់ខ្លួន និងការចូលរួមក្នុងកិច្ចពិភាក្សាសង្គមសំខាន់ៗ។