ឌីកុងស្ទ្រុចស្យុង

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

តាមវិគីភីឌា ឌីកុងស្ទ្រុចស្យុង (Deconstruction) គឺជាវិធីសាស្ត្រទស្សនវិជ្ជាមួយក្រុមដែលផ្ដោតលើការស្វែងយល់ពីទំនាក់ទំនងរវាងអត្ថបទ និងអត្ថន័យ។ គោលគំនិតនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយទស្សនវិទូបារាំង ហ្សាក់ ដេរីដា (Jacques Derrida) ដែលលោកបានចាត់ទុកវាជាការងាកចេញពីប៉្លាតូនិយមនិយមន័យនៃ “ទម្រង់ដ៏ពិត” និងខ្លឹមសារដែលមានតម្លៃជាងរូបរាងខាងក្រៅ។ អ្នករិះគន់អក្សរសាស្ត្រអាមេរិក បាបារ៉ា ចនសុន (Barbara Johnson) បានពណ៌នាឌីកុងស្ទ្រុចស្យុងថាមិនមែនជាការសង្ស័យដោយចៃដន្យ ឬការមន្ទិលទូទៅនោះទេ ប៉ុន្តែជា “ការស្រាយចេញនូវកម្លាំងប្រឆាំងគ្នានៃការបង្កើតអត្ថន័យនៅក្នុងអត្ថបទផ្ទាល់”។ តាមវិគីភីឌា ការយល់ច្រឡំជាទូទៅគឺថាឌីកុងស្ទ្រុចស្យុងជាការបំផ្លាញអ្វីមួយ ប៉ុន្តែតាមពិតវាជាការវិភាគដ៏ប្រុងប្រយ័ត្នដើម្បីបង្ហាញពីការសន្មតដែលលាក់កំបាំង និងភាពផ្ទុយគ្នានៅក្នុងអត្ថបទ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ឌីកុងស្ទ្រុចស្យុងបានកកើតឡើងនៅប្រទេសបារាំងក្នុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៦០ ក្រោមឥទ្ធិពលនៃការរិះគន់រចនាសម្ព័ន្ធនិយម (structuralism) និងបាតុភូតវិទ្យា (phenomenology)។ បុគ្គលស្នូលដែលគេស្គាល់ច្រើនជាងគេគឺទស្សនវិទូ ហ្សាក់ ដេរីដា (កើតឆ្នាំ ១៩៣០ នៅអែលប៊ីយ៉ា អាល់ហ្សេរី - ស្លាប់ឆ្នាំ ២០០៤)។ លោកបានបង្រៀននៅសាកលវិទ្យាល័យប៉ារីស ជាពិសេសនៅសាលាឧត្តមសិក្សាធម្មតា (École Normale Supérieure) ហើយក្រោយមកបានធ្វើជាសាស្ត្រាចារ្យនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដូចជាសាកលវិទ្យាល័យយ៉េល និងសាកលវិទ្យាល័យកាលីហ្វញ៉ា។ តាមវិគីភីឌា ការរីករាលដាលនៃគំនិតនេះទៅកាន់អាមេរិកបានបង្កើតជា “សាលាយ៉េល” ដែលរួមមានអ្នកប្រាជ្ញដូចជា ប៉ូល ដឺ ម៉ាន (Paul de Man) និង ជា ហ៊ីលីស មីលឡឺរ (J. Hillis Miller)។ ក្នុងចំណោមឥស្សរជនសហសម័យ ជូឌីត ប៊ុតឡឺ (Judith Butler រូបភាព) បានប្រើឌីកុងស្ទ្រុចស្យុងដើម្បីសិក្សាពីការបង្កើតយេនឌ័រនិងអត្តសញ្ញាណ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

តាមវិគីភីឌា ឫសគល់នៃឌីកុងស្ទ្រុចស្យុងអាចតាមដានទៅកាន់បាឋកថារបស់ដេរីដានៅសាកលវិទ្យាល័យចន ហបគីនស៍ (Johns Hopkins) ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៦ ស្តីពី “រចនាសម្ព័ន្ធ សញ្ញា និងការលេងក្នុងសុន្ទរកថានៃវិទ្យាសាស្ត្រមនុស្ស” (Structure, Sign, and Play in the Discourse of the Human Sciences)។ បាឋកថានេះបានប្រកាសពីការបញ្ចប់នៃរចនាសម្ព័ន្ធនិយម និងការចាប់ផ្តើមនៃការគិតបែបផ្សេង។ មួយឆ្នាំក្រោយ លោកបានបោះពុម្ពស្នាដៃសំខាន់ៗចំនួនបីគឺ “De la grammatologie” (Of Grammatology) “L’écriture et la différence” (Writing and Difference) និង “La voix et le phénomène” (Speech and Phenomena)។ នៅក្នុងសៀវភៅទាំងនេះ លោកបានបង្កើតគោលគំនិតដូចជា ឌីផេរ៉ង់ (différance) ដែលរួមបញ្ចូលគំនិតនៃភាពខុសគ្នា និងការពន្យាពេល ដើម្បីបង្ហាញថាអត្ថន័យមិនដែលត្រូវបានកំណត់យ៉ាងពេញលេញនោះទេ ហើយគំនិត “ការលុបចោលនូវឡូហ្គោសង់ទ្រិយនិយម” (logocentrism) ដែលសំដៅលើការងាកចេញពីទំនោរនៃទស្សនវិជ្ជាលោកខាងលិចដែលផ្តល់អាទិភាពដល់ពាក្យសម្តីនិងវត្តមាន។

ចាប់តាំងពីទសវត្សឆ្នាំ ១៩៧០ ឌីកុងស្ទ្រុចស្យុងបានរីករាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅក្នុងវិស័យអក្សរសាស្ត្រអាមេរិក ដោយសមាជិកនៃសាលាយ៉េលបានអនុវត្តវាទៅលើការអានអត្ថបទកំណាព្យ ប្រលោមលោក និងទស្សនវិជ្ជា។ ពួកគេបានសង្កត់ធ្ងន់លើការស្វែងរកភាពស្មុគ្រស្មាញ និងភាពមិនស៊ីគ្នានៅក្នុងអត្ថបទ ជាជាងការស្វែងរកសារតែមួយ។ ទោះជាយ៉ាងណា ឌីកុងស្ទ្រុចស្យុងក៏បានទទួលការរិះគន់ច្រើនដែរ។ តាមវិគីភីឌា ការជជែកវែកញែករវាងដេរីដានិងទស្សនវិទូចន សៀល (John Searle) អំពីទ្រឹស្តីសកម្មភាពនិយាយ (speech act theory) បានក្លាយជាឧទាហរណ៍ដ៏ល្បីនៃការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងទស្សនវិជ្ជាទ្វីប (continental philosophy) និងទស្សនវិជ្ជាវិភាគ (analytic philosophy)។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ទោះបីឌីកុងស្ទ្រុចស្យុងមិនមែនជាទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ចក៏ដោយ ឥទ្ធិពលរបស់វាលើវប្បធម៌គឺធំធេង។ តាមវិគីភីឌា គំនិតនេះបានជ្រួតជ្រាបចូលទៅក្នុងវិស័យជាច្រើនដូចជា ការរិះគន់អក្សរសាស្ត្រ ទស្សនវិជ្ជា ច្បាប់ នរវិទ្យា និងសិល្បៈ។ នៅក្នុងស្ថាបត្យកម្ម ចលនា Deconstructivism បានលេចធ្លោឡើងដោយមានស្ថាបត្យករដូចជា ពីទ័រ អាយសិនមែន (Peter Eisenman) និង ហ្វ្រែង ហ្គេហរី (Frank Gehry) ដែលបានរចនាអគារមានរាងប្រេះស្រាំ ប្រឈមនឹងធរណីមាត្រធម្មតា។ លើសពីនេះ ឌីកុងស្ទ្រុចស្យុងក៏បានដើរតួនាទីក្នុងទ្រឹស្តីក្រោយអាណានិគមនិយម (postcolonial theory) តាមរយៈអ្នកប្រាជ្ញដូចជា ហ្កាយ៉ាទ្រី ស្ពីវ៉ាក (Gayatri Chakravorty Spivak) ដែលបានបកប្រែ “Of Grammatology” ជាភាសាអង់គ្លេស។

យ៉ាងណាមិញ ឥទ្ធិពលវប្បធម៌របស់ឌីកុងស្ទ្រុចស្យុងក៏មានភាពចម្រូងចម្រាស់ដែរ។ តាមវិគីភីឌា ព្រឹត្តិការណ៍ Sokal Hoax ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៦ ដែលអ្នករូបវិទ្យាអាឡា សុកាល (Alan Sokal) បានបោះពុម្ពអត្ថបទមួយដែលគ្មានន័យនៅក្នុងទិនានុប្បវត្តិវប្បធម៌ បានបង្ហាញពីការព្រួយបារម្ភអំពីការប្រើប្រាស់ភាសាដ៏ស្មុគ្រស្មាញនិងការខ្វះភាពម៉ត់ចត់ក្នុងការសិក្សាវប្បធម៌មួយចំនួន។ ទោះជាដូច្នេះក្តី ឌីកុងស្ទ្រុចស្យុងនៅតែជាមុខវិជ្ជាមួយដែលមានការសិក្សាយ៉ាងសកម្ម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សព្វថ្ងៃនេះ ឌីកុងស្ទ្រុចស្យុងនៅតែមានសារៈសំខាន់ក្នុងការស្វែងយល់ពីភាសា អំណាច និងសង្គម។ អ្នកគិតសហសម័យ ជូឌីត ប៊ុតឡឺ បានយកគោលគំនិតនេះទៅអនុវត្តលើទ្រឹស្តីយេនឌ័រ ដោយប្រកែកថាយេនឌ័រមិនមែនជាអត្តសញ្ញាណថេរទេ ប៉ុន្តែជាការសម្តែងដែលត្រូវបានធ្វើឡើងវិញៗ។ ការងាររបស់នាងបានជះឥទ្ធិពលដល់ចលនាសង្គម និងច្បាប់ប្រឆាំងការរើសអើងនៅទូទាំងពិភពលោក។

នៅក្នុងបរិបទនៃយុគសម័យព័ត៌មាន និង “ការពិតក្រោយសម័យ” (post-truth) ការយល់ដឹងពីឌីកុងស្ទ្រុចស្យុងអាចជួយប្រជាពលរដ្ឋឲ្យវិភាគសារនយោបាយ និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឲ្យបានស៊ីជម្រៅជាងមុន។ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ទោះបីទ្រឹស្តីនេះមានប្រភពពីលោកខាងលិចក៏ដោយ វាអាចជាឧបករណ៍សម្រាប់ការអានរិះគន់អត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រ អក្សរសាស្ត្រ និងសុន្ទរកថាសាធារណៈនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ តាមវិគីភីឌា ការយល់ឃើញថាគ្មានអត្ថន័យតែមួយនៅក្នុងអត្ថបទណាមួយនោះ គឺជាមេរៀនដ៏មានតម្លៃសម្រាប់អ្នកស្វែងរកការពិតក្នុងសង្គមដែលពោរពេញទៅដោយព័ត៌មានចម្រុះ។