ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ឌីបហ្វេក (deepfake) គឺជារូបភាព វីដេអូ ឬសំឡេង ដែលត្រូវបានកែសម្រួល ឬបង្កើតឡើងដោយប្រើប្រាស់បញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) ឬកម្មវិធីកែសម្រួលសម្លេងនិងវីដេអូ។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ឌីបហ្វេក គឺជាទម្រង់មួយនៃប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសំយោគ (synthetic media) ដែលបង្កើតឡើងដោយការរួមបញ្ចូលធាតុផ្សព្វផ្សាយផ្សេងៗដោយប្រព័ន្ធ AI ។ បច្ចេកវិទ្យានេះអាចធ្វើឱ្យមនុស្សម្នាក់ហាក់ដូចជាបាននិយាយ ឬធ្វើអ្វីមួយដែលពួកគេមិនដែលធ្វើ ដោយប្រើទិន្នន័យរូបភាពនិងសំឡេងពិតប្រាកដរបស់បុគ្គលនោះ។ ពាក្យថា "deepfake" កើតចេញពីការផ្សំពាក្យ "deep learning" (ការរៀនសូត្រជម្រៅ) និង "fake" (ក្លែងក្លាយ)។

ឌីបហ្វេកអាចមានចំណុចប្រើប្រាស់វិជ្ជមាន ដូចជានៅក្នុងវិស័យកម្សាន្ត ការអប់រំ និងសិល្បៈ ប៉ុន្តែភាគច្រើនគេស្គាល់វាតាមរយៈការប្រើប្រាស់ខុស ដូចជាការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានក្លែងក្លាយ ការបោកប្រាស់ហិរញ្ញវត្ថុ និងការរំលោភលើភាពឯកជន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

បច្ចេកវិទ្យាឌីបហ្វេកបានរីករាលដាលយ៉ាងលឿននៅទូទាំងពិភពលោក ដោយសារការងាយស្រួលក្នុងការប្រើប្រាស់កម្មវិធី AI និងប្រព័ន្ធ Cloud ។ យោងតាមវិគីភីឌា វេទិកាអ៊ីនធឺណិតដូចជា Reddit គឺជាកន្លែងដែលឌីបហ្វេកដំបូងបង្អស់ទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ ជាពិសេសក្នុងទម្រង់ជាវីដេអូអាសអាភាសដែលដាក់មុខតារាសម្តែងល្បីៗ។ បុគ្គលដែលរងផលប៉ះពាល់ភាគច្រើនគឺជាស្ត្រី និងបុគ្គលសាធារណៈ ប៉ុន្តែអ្នកប្រើប្រាស់ទូទៅក៏អាចក្លាយជាជនរងគ្រោះនៃការក្លែងបន្លំអត្តសញ្ញាណ ឬការគំរាមកំហែងតាមអ៊ីនធឺណិតផ្សេងទៀតដែរ។

តាមវិគីភីឌា ការសិក្សាមួយបានរកឃើញថាជាង ៩០% នៃវីដេអូឌីបហ្វេកដែលមាននៅលើអ៊ីនធឺណិតគឺជារូបភាពអាសអាភាសដែលមិនមានការយល់ព្រម។ គ្មានតំបន់ភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ណាមួយដែលផលិតឌីបហ្វេកច្រើនជាងគេនោះទេ ប៉ុន្តែការផលិតនិងចែកចាយភាគច្រើនកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសដែលមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអ៊ីនធឺណិតលឿន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការប្តូរមុខឌីជីថលមានដើមកំណើតតាំងពីទសវត្សឆ្នាំ១៩៩០ ប៉ុន្តែការប្រើប្រាស់ AI ដើម្បីបង្កើតឌីបហ្វេកបានចាប់ផ្តើមល្បីល្បាញនៅឆ្នាំ២០១៧។ តាមវិគីភីឌា អ្នកប្រើ Reddit ម្នាក់ឈ្មោះ "deepfakes" បានចាប់ផ្តើមបង្ហោះវីដេអូដាក់មុខតារាល្បីៗចូលក្នុងឈុតអាសអាភាស ដោយប្រើបណ្តាញសរសៃប្រសាទ។ កម្មវិធីដែលគេប្រើដំបូងគឺផ្អែកលើ autoencoder និងបណ្តាញ adversarial (GAN) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យផ្លាស់ប្តូរមុខយ៉ាងរលូន។

ក្រោយមក ក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាធំៗដូចជា Google និង Microsoft បានបង្កើតឧបករណ៍ AI ដែលមានសមត្ថភាពខ្ពស់ជាងមុន ប៉ុន្តែក៏បង្កើនហានិភ័យនៃការប្រើប្រាស់ខុសដែរ។ នៅរវាងឆ្នាំ២០២២-២០២៣ ឧបករណ៍បង្កើតរូបភាពដូចជា Midjourney និង DALL-E បានធ្វើឱ្យការបង្កើតឌីបហ្វេកកាន់តែងាយស្រួល ហើយរូបភាពក្លែងក្លាយដូចជាលោក Donald Trump ត្រូវបានចាប់ខ្លួន និងសម្តេចប៉ាប Francis ពាក់អាវ puffer បានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងឆាប់រហ័សតាមបណ្តាញសង្គម។ នៅឆ្នាំ២០២៤-២០២៦ ឧបករណ៍បង្កើតវីដេអូដូចជា Sora ពី OpenAI បានបង្ហាញពីសមត្ថភាពបង្កើតវីដេអូស្រដៀងនឹងភាពយន្តពិតប្រាកដ ដែលបង្កើនការព្រួយបារម្ភអំពីអនាគតនៃព័ត៌មានពិត។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ឌីបហ្វេកមានផលប៉ះពាល់ខ្លាំងដល់សេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គម។ តាមវិគីភីឌា ឧក្រិដ្ឋកម្មហិរញ្ញវត្ថុដោយប្រើឌីបហ្វេកសំឡេងបានកើតឡើង ដែលឧក្រិដ្ឋជនប្រើសំឡេងក្លែងក្លាយរបស់នាយកប្រតិបត្តិក្រុមហ៊ុនដើម្បីបញ្ជាឱ្យផ្ទេរប្រាក់។ ករណីមួយដ៏ល្បីគឺការបាត់បង់ទឹកប្រាក់រាប់សែនដុល្លារដោយសារការបោកប្រាស់បែបនេះ។ ក្រៅពីនេះ ក្រុមហ៊ុនជាច្រើនបានប្រឈមមុខនឹងការខូចខាតកេរ្ដិ៍ឈ្មោះ នៅពេលដែលវីដេអូក្លែងក្លាយរបស់ពួកគេត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយ។

ក្នុងវិស័យវប្បធម៌ ឌីបហ្វេកបានបង្កើតភាពសប្បាយរីករាយតាមរយៈការលេងសើច (satire) និងការបង្កើតមាតិកាច្នៃប្រឌិត ប៉ុន្តែវាក៏បានធ្វើឱ្យព្រិលបន្ទាត់រវាងការពិតនិងការក្លែងក្លាយ ដែលនាំឱ្យមានការព្រួយបារម្ភអំពី "យុគសម័យក្រោយការពិត" (post-truth)។ ការប្រើប្រាស់ឌីបហ្វេកក្នុងនយោបាយ ដូចជាវីដេអូក្លែងក្លាយរបស់មេដឹកនាំនិយាយអ្វីដែលមិនពិត បានក្លាយជាកង្វល់ចម្បងសម្រាប់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ ជាឧទាហរណ៍ នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៣ រូបភាពសម្តេចប៉ាប Francis ពាក់អាវទ្រនាប់ក្រាស់បានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃការលំបាកក្នុងការបែងចែករវាង AI និងការពិត។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

រហូតមកដល់ឆ្នាំ២០២៦ បច្ចេកវិទ្យាឌីបហ្វេកនៅតែជាបញ្ហាប្រឈមធំមួយសម្រាប់សង្គមនិងរដ្ឋាភិបាលជុំវិញពិភពលោក។ តាមវិគីភីឌា ការប្រើប្រាស់ឌីបហ្វេកសម្រាប់ផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានក្លែងក្លាយក្នុងអំឡុងពេលបោះឆ្នោតបានកើនឡើង ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដែលប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយមានកម្រិត។ នៅកម្ពុជា ការយល់ដឹងអំពីឌីបហ្វេកកំពុងកើនឡើង ហើយអ្នកប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គមត្រូវបានជំរុញឱ្យផ្ទៀងផ្ទាត់ព័ត៌មានមុនពេលចែករំលែក ដើម្បីជៀសវាងការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានក្លែងក្លាយដែលបង្កើតដោយ AI ។

ទន្ទឹមនឹងនេះ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងអន្តរជាតិក្នុងការបង្កើតច្បាប់គ្រប់គ្រងឌីបហ្វេកកំពុងកើនឡើង។ ឧទាហរណ៍ សហភាពអឺរ៉ុបបានដាក់ចេញនូវបទប្បញ្ញត្តិ AI Act ដែលតម្រូវឱ្យមានការដាក់ស្លាកលើមាតិកាសំយោគ។ ចំណែកឯក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាធំៗក៏កំពុងអភិវឌ្ឍឧបករណ៍ស្វែងរកឌីបហ្វេកដើម្បីជួយដល់សារព័ត៌មាននិងសាធារណជនក្នុងការផ្ទៀងផ្ទាត់ភាពត្រឹមត្រូវនៃព័ត៌មាន។