ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ការបរិហារកេរ្តិ៍ (Defamation) គឺជាការទំនាក់ទំនងដែលធ្វើឲ្យខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ភាគីទីបី និងបង្កជាការខូចខាតដែលអាចដោះស្រាយតាមផ្លូវច្បាប់។ វាមិនគ្រាន់តែជាការនិយាយមិនពិតនោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងអាចរាប់បញ្ចូលការប្រមាថលើសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និងកិត្តិយសផងដែរ។ និយមន័យ និងផលវិបាកនៃការបរិហារកេរ្តិ៍មានភាពខុសគ្នាពីប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយ។

ការបរិហារកេរ្តិ៍ជាទូទៅត្រូវបានបែងចែកជាពីរប្រភេទគឺ ការសរសេរ (libel) ដែលផ្សព្វផ្សាយតាមរយៈការសរសេរ ឬរូបភាព និងការនិយាយ (slander) ដែលផ្សព្វផ្សាយដោយផ្ទាល់មាត់។ នៅក្នុងប្រទេសខ្លះ ការពិតជាអ្វីដែលអាចការពារខ្លួនបាន ប៉ុន្តែនៅប្រទេសផ្សេងទៀត សូម្បីតែការបញ្ចេញមតិពិតក៏អាចត្រូវគេចោទថាជាការបរិហារកេរ្តិ៍ដែរ ប្រសិនបើវាធ្វើឲ្យគេអាម៉ាស់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ច្បាប់បរិហារកេរ្តិ៍មានលក្ខណៈខុសគ្នានៅទូទាំងពិភពលោក។ តាម Wikipedia នៅអឺរ៉ុប ប្រទេសដូចជាបារាំង និងអាល្លឺម៉ង់ មានច្បាប់ការពារកិត្តិយស និងភាពឯកជនយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ដែលអាចនាំឲ្យមានទោសព្រហ្មទណ្ឌ។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិកវិញ ការបរិហារកេរ្តិ៍ជាការរំលោភរដ្ឋប្បវេណីលើសលុប ហើយឥស្សរជនសាធារណៈត្រូវតែបង្ហាញភស្តុតាងនៃ «actual malice» (ចេតនាបង្កគ្រោះថ្នាក់) ដើម្បីឈ្នះក្ដី។

ប្រជាជនគ្រប់រូប មិនថាអ្នកមានឬអ្នកក្រ សាធារណជនឬឥស្សរជន អាចជាជនរងគ្រោះនៃការបរិហារកេរ្តិ៍បាន។ ករណីឆ្នាំ ១៩០២ ដែលយើងនឹងឃើញក្នុងផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រ បានបង្ហាញថា លោកស្រី Camille du Gast ជាបុគ្គលសាធារណៈដែលបានចូលរួមក្នុងរឿងក្ដីបែបនេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការបរិហារកេរ្តិ៍មានឫសគល់តាំងពីសម័យរ៉ូមបុរាណមកម្ល៉េះ។ តាម Wikipedia ការសរសេរប៉ះពាល់ដល់កិត្តិយសអាចនាំឲ្យមានទោសធ្ងន់ រួមទាំងទោសប្រហារជីវិតនៅសម័យខ្លះ។ នៅយុគសម័យកណ្តាល ច្បាប់ទាំងនេះត្រូវបានពង្រីកដើម្បីការពារអភិជន និងវណ្ណៈគ្រប់គ្រង ដោយការរិះគន់អាចត្រូវគេចាត់ទុកជាការបរិហារកេរ្តិ៍។

នៅថ្ងៃទី ២៥ កក្កដា ១៩០២ កាសែត La Vie Illustrée ប្រចាំទីក្រុងប៉ារីសបានចេញផ្សាយរូបគំនូរលើទំព័រមុខអំពីសវនាការដ៏រំជើបរំជួលមួយ។ លោកស្រី Camille du Gast ត្រូវបានគេគូរឲ្យឈរនៅក្នុងសាលជំនុំជម្រះ អំឡុងក្ដីបរិហារកេរ្តិ៍ដែលមេធាវី Barboux ត្រូវបានចោទប្រកាន់ និងអំពើវាយដំដោយព្រះអង្គម្ចាស់ Sagan លើ Barboux។ រូបនេះជាភស្តុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏មានតម្លៃ ដែលបង្ហាញពីការចាប់អារម្មណ៍របស់មហាជនចំពោះរឿងក្ដីបែបនេះ និងតួនាទីសារព័ត៌មានក្នុងការផ្សព្វផ្សាយព្រឹត្តិការណ៍។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការបរិហារកេរ្តិ៍មានឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ចផ្ទាល់ ជាពិសេសលើឧស្សាហកម្មសារព័ត៌មាននិងការបោះពុម្ព។ ការប្ដឹងក្ដីថ្លៃៗ និងការទាមទារសំណងខ្ពស់អាចបង្ខំឲ្យក្រុមហ៊ុនសារព័ត៌មានតូចៗបិទទ្វារ ឬកាត់បន្ថយការស៊ើបអង្កេត ដែលគេហៅថា «chilling effect»។ កាសែត និងទូរទស្សន៍មួយចំនួនត្រូវទិញធានារ៉ាប់រងបរិហារកេរ្តិ៍ ដើម្បីការពារខ្លួន។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ តម្លៃសង្គមនីមួយៗកំណត់ថាតើការការពារកេរ្តិ៍ឈ្មោះសំខាន់កម្រិតណាបើធៀបនឹងសេរីភាពបញ្ចេញមតិ។ នៅតំបន់អាស៊ីខាងកើត និងមជ្ឈិមបូព៌ា កិត្តិយសគ្រួសារនិងបុគ្គលត្រូវបានការពារយ៉ាងខ្លាំង។ ផ្ទុយទៅវិញ សង្គមលោកខាងលិចមួយចំនួនផ្តល់អាទិភាពលើសិទ្ធិបញ្ចេញមតិ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅសម័យឌីជីថល ការបរិហារកេរ្តិ៍កាន់តែងាយស្រួល និងរីករាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ រឿងក្ដីល្បីៗដូចជា Depp v. Heard បានទាក់ទាញពិភពលោក និងបង្ហាញពីផលប៉ះពាល់យូរអង្វែងលើអាជីព និងសុខុមាលភាព។ នៅកម្ពុជា ការប្រើប្រាស់បណ្ដាញសង្គមរីករាលដាលបាននាំឲ្យមានករណីបរិហារកេរ្តិ៍កើនឡើង ជាពិសេសក្នុងចំណោមអ្នកនយោបាយ និងអ្នកសារព័ត៌មាន។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីបញ្ហានេះជួយឲ្យពួកគេវាយតម្លៃព័ត៌មាន និងការពារសិទ្ធិរបស់ខ្លួនក្នុងនាមជាពលរដ្ឋនៅក្នុងសង្គមដែលមានការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងឆាប់រហ័ស។