ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ការបរិហារកិត្តិយស (Defamation) គឺជាសកម្មភាពទំនាក់ទំនងដែលបំផ្លាញកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ភាគីទីបី និងនាំឱ្យមានការរងរបួសផ្នែកច្បាប់ដែលអាចទាមទារសំណងបាន។ តាមការពន្យល់របស់វីគីភីឌា និយមន័យផ្លូវច្បាប់នៃការបរិហារកិត្តិយសមានភាពខុសគ្នាពីប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយ។ វាមិនត្រឹមតែកំណត់លើការធ្វើសេចក្តីអះអាងដែលមិនពិតប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏អាចពង្រីកទៅដល់គំនិតអរូបីដូចជាសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និងកិត្តិយសផងដែរ។

វីគីភីឌាបានចាត់ថ្នាក់ការបរិហារកិត្តិយសជាទូទៅមានពីរប្រភេទសំខាន់ៗ៖ ការបរិហារដោយផ្ទាល់ (Slander) ដែលប្រព្រឹត្តឡើងតាមរយៈការនិយាយផ្ទាល់ ឬការបង្ហាញបណ្ដោះអាសន្ន និងការបរិហារជាលាយលក្សណ៍ (Libel) ដែលមានលក្ខណៈអចិន្ត្រៃយ៍ ដូចជាការសរសេរ ឬការផ្សាយតាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយជាដើម។ ទោះបីជាយ៉ាងណា នៅក្នុងប្រព័ន្ធច្បាប់ជាច្រើន គេបានចាត់ទុកការបរិហារកិត្តិយសជាបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌ ដែលអាចនាំឱ្យមានការផ្ដន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារ រីឯប្រព័ន្ធខ្លះទៀតចាត់ទុកថាជារឿងរដ្ឋប្បវេណី ដែលភាគីដើមបណ្តឹងអាចទាមទារសំណងជាទឹកប្រាក់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

តាមវីគីភីឌា ច្បាប់បរិហារកិត្តិយសមានភាពខុសគ្នាឆ្ងាយពីប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយ ដោយផ្អែកលើប្រពៃណីច្បាប់ និងគោលគំនិតសង្គម។ ប្រទេសខ្លះមានច្បាប់តឹងរ៉ឹង ដើម្បីការពារកេរ្តិ៍ឈ្មោះបុគ្គល ខណៈប្រទេសខ្លះទៀតបានផ្ដល់អាទិភាពដល់សេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ។ នេះជាហេតុដែលនាំឱ្យមានវិវាទអន្តរជាតិស្ដីពីការអនុវត្តច្បាប់នេះ។

ចំពោះប្រជាជនដែលពាក់ព័ន្ធ វីគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា បុគ្គលសាធារណៈ ដូចជាអ្នកនយោបាយ តារា និងអ្នកកាសែត តែងតែជាប់ពាក់ព័ន្ធក្នុងករណីបរិហារកិត្តិយសជាប្រចាំ ដោយសារពួកគេមានឥទ្ធិពល និងមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះដែលងាយរងការវាយប្រហារ។ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលធម្មតាក៏អាចជាជនរងគ្រោះផងដែរ ជាពិសេសក្នុងយុគសម័យឌីជីថល ដែលព័ត៌មានអាចរីករាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័ស។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

វីគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា ការបរិហារកិត្តិយសមានឫសគល់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រតាំងពីសម័យបុរាណ។ នៅក្នុងចក្រភពរ៉ូម ច្បាប់ស្ដីពី iniuria បានផ្ដល់ការការពារដល់ប្រជាពលរដ្ឋពីការប្រមាថ ឬការវាយប្រហារដោយពាក្យសម្ដី។ ក្រោយមក នៅអឺរ៉ុបសម័យកណ្ដាល និងសម័យទំនើបដើម គេបានបង្កើតតុលាការពិសេសសម្រាប់ករណីបរិហារកិត្តិយស ជាពិសេសក្នុងចំណោមអភិជន និងអ្នកមានអំណាច។

នៅចក្រភពអង់គ្លេស ការអភិវឌ្ឍនៃច្បាប់ common law បានបង្កើតឱ្យមានគោលការណ៍ច្បាស់លាស់ស្ដីពី slander និង libel ដែលក្រោយមកមានឥទ្ធិពលដល់ប្រព័ន្ធច្បាប់នៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទេសជាច្រើនទៀតដែលប្រើប្រាស់ common law។ រូបភាពខាងលើនេះបង្ហាញពីករណីដ៏ល្បីមួយនៅប្រទេសបារាំងក្នុងឆ្នាំ១៩០២ ដែលទាក់ទងនឹងការបរិហារកិត្តិយសរវាងមេធាវី Barboux និងព្រះនាង Sagan ហើយបានទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងពីសាធារណជនបារាំង។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

តាមវីគីភីឌា ការបរិហារកិត្តិយសមានឥទ្ធិពលផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។ ករណីបណ្តឹងអាចនាំឱ្យមានការបង់សំណងជាប្រាក់រាប់លានដុល្លារ ជាពិសេសនៅពេលដែលភាគីដើមបណ្តឹងជាសាជីវកម្មធំៗ ឬបុគ្គលសាធារណៈ។ ភាពភ័យខ្លាចនៃការប្ដឹងក្ដីនេះក៏បានបង្កើតជាបាតុភូតមួយហៅថា «ការបង្កកសារព័ត៌មាន» (chilling effect) ដែលរារាំងស្ថាប័នព័ត៌មានមិនឱ្យចុះផ្សាយរឿងរ៉ាវដែលអាចនាំឱ្យមានបណ្តឹង។

ផ្នែកវប្បធម៌វិញ វីគីភីឌាបានពន្យល់ថា នៅក្នុងសង្គមខ្លះ គំនិតនៃការបរិហារកិត្តិយសត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយកិត្តិយស (honour) និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ ដោយហេតុនេះការស្ដារកិត្តិយសអាចមានសារៈសំខាន់ជាងសំណងជាលុយកាក់ទៅទៀត។ នៅក្នុងសង្គមដែលផ្អែកលើកិត្តិយស ដូចជានៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា និងអាហ្វ្រិកខ្លះ ច្បាប់បរិហារកិត្តិយសបានក្លាយជាឧបករណ៍សម្រាប់ថែរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គម និងគ្រួសារ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងយុគសម័យឌីជីថល បញ្ហាការបរិហារកិត្តិយសបានទទួលការយកចិត្តទុកដាក់ថ្មីឡើងវិញ ដោយសារប្រព័ន្ធបណ្ដាញសង្គមបានធ្វើឱ្យព័ត៌មាន និងយោបល់អាចផ្សព្វផ្សាយបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ តាមវីគីភីឌា ប្រទេសជាច្រើនកំពុងតែកែសម្រួលច្បាប់របស់ខ្លួន ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានេះ ដូចជាការកំណត់អំពីយន្តការ «សិទ្ធិក្នុងការលុបចោល» (right to be forgotten) និងការទទួលខុសត្រូវរបស់វេទិកាអនឡាញ។

នៅកម្ពុជា ច្បាប់ស្តីពីការបរិហារកិត្តិយសត្រូវបានចែងក្នុងក្រមព្រហ្មទណ្ឌ ដែលផ្តល់សិទ្ធិដល់ជនរងគ្រោះក្នុងការប្តឹងទាមទារសំណង និងស្វែងរកយុត្តិធម៌។ ជាមួយគ្នានេះ និន្នាការសកលបង្ហាញថាបណ្តាញសង្គមកំពុងដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការបង្កើនករណីបរិហារកិត្តិយស ដូច្នេះការតាមដានពីបច្ចុប្បន្នភាពច្បាប់គឺជារឿងចាំបាច់។