ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ការចំណាយយោធា ឬថវិកាការពារជាតិ គឺជាធនធានហិរញ្ញវត្ថុដែលរដ្ឋមួយបែងចែកសម្រាប់ការបង្កើត និងថែរក្សាកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ ព្រមទាំងវិធីសាស្ត្រផ្សេងៗដែលចាំបាច់សម្រាប់គោលបំណងការពារជាតិ។ វិទ្យាស្ថាន SIPRI បានរាយការណ៍ថា ការចំណាយយោធាសកលក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ មានទឹកប្រាក់សរុបប្រមាណ ២.៤ ទ្រីលានដុល្លារអាមេរិក ដែលជាកំណើន ៤.៦% ធៀបនឹងឆ្នាំមុន។

ការចំណាយទាំងនេះរួមមានប្រាក់បៀវត្សន៍យោធា ការទិញឧបករណ៍និងសព្វាវុធ ការហ្វឹកហ្វឺន និងការប្រតិបត្តិការ។ វាជាសូចនាករមួយនៃអាទិភាពសន្តិសុខរបស់ប្រទេសនីមួយៗ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ការចំណាយយោធាមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងទៅតាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រ និងទំហំប្រជាជន។ SIPRI រាយការណ៍ថា សហរដ្ឋអាមេរិកជាប្រទេសដែលចំណាយច្រើនជាងគេ គឺប្រមាណ ៣៧% នៃចំណាយយោធាសកល។ ចិនជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ២ តាមពីក្រោយដោយឥណ្ឌា រុស្ស៊ី និងអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត។

ទោះជាប្រទេសដែលមានប្រជាជនច្រើនតែងមានការចំណាយយោធាខ្ពស់ក៏ដោយ ក៏កត្តាសន្តិសុខភូមិសាស្ត្រមានឥទ្ធិពលធំដែរ។ ឧទាហរណ៍ ប្រទេសនៅអាស៊ីខាងកើត និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ បានកើនឡើងការចំណាយយោធាដោយសារតែភាពតានតឹងនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង និងការប្រកួតប្រជែងរវាងមហាអំណាច។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃការចំណាយយោធាមានតាំងពីសម័យបុរាណ ដែលរដ្ឋនានាត្រូវចំណាយដើម្បីថែរក្សាកងទ័ពសម្រាប់ការពារ និងពង្រីកទឹកដី។ យោងតាមវិគីភីឌា ក្នុងសតវត្សទី ២០ សង្គ្រាមលោកទាំងពីរបានបណ្តាលឲ្យមានការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនូវថវិកាយោធា។

អំឡុងសង្គ្រាមត្រជាក់ ការចំណាយយោធាបានបន្តឡើងដោយសារការប្រណាំងសព្វាវុធរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀត។ ក្រោយបញ្ចប់សង្គ្រាមត្រជាក់ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ប្រទេសជាច្រើនបានកាត់បន្ថយថវិកាយោធា ដោយសង្ឃឹមទទួលបាន "ផលប្រយោជន៍សន្តិភាព"។

ប៉ុន្តែចាប់ពីឆ្នាំ ២០០១ ក្រោយការវាយប្រហារ ១១ កញ្ញា ការចំណាយយោធាបានចាប់ផ្តើមកើនឡើងម្តងទៀត ជាពិសេសនៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងបណ្តាប្រទេសនៅមជ្ឈឹមបូព៌ា។ SIPRI កត់សម្គាល់ថា និន្នាការកើនឡើងនេះបានបន្តរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន ដែលជំរុញដោយជម្លោះនិងភាពតានតឹងសកលថ្មីៗ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការចំណាយយោធាមានឥទ្ធិពលដ៏សំខាន់លើសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។ បណ្តាប្រទេសជាសមាជិកអង្គការណាតូ តម្រូវឲ្យចំណាយយ៉ាងហោចណាស់ ២% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) សម្រាប់វិស័យការពារជាតិ តាមការណែនាំរបស់សម្ព័ន្ធភាព។

តាមទស្សនៈវិជ្ជមាន ការចំណាយយោធាអាចជំរុញការស្រាវជ្រាវនិងការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យា — ឧទាហរណ៍ ប្រព័ន្ធ GPS និងអ៊ីនធឺណិត ដើមឡើយគឺជាគម្រោងយោធា។ ប៉ុន្តែវាក៏អាចដកហូតថវិកាពីវិស័យសង្គម ដូចជាអប់រំ និងសុខាភិបាលផងដែរ។

តាមផ្នែកវប្បធម៌ ការចំណាយយោធាឆ្លុះបញ្ចាំងពីគុណតម្លៃនិងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់សង្គមនីមួយៗ។ ប្រទេសដូចជាជប៉ុន បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ មានរដ្ឋធម្មនុញ្ញសន្តិភាពដែលកំណត់ការចំណាយយោធា។ ផ្ទុយមកវិញ សហរដ្ឋអាមេរិកមានមនោសញ្ចេតនាគាំទ្រយោធាខ្ពស់ ហើយចំណាយច្រើនជាងគេ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងបរិបទសកលបច្ចុប្បន្ន ការចំណាយយោធាកំពុងក្លាយជាប្រធានបទដ៏ក្តៅគគុក ដោយសារជម្លោះនៅអ៊ុយក្រែន និងតំបន់មជ្ឈឹមបូព៌ា។ SIPRI បានរាយការណ៍ថា បណ្តាប្រទេសនៅអឺរ៉ុបជាច្រើន ដូចជាអាល្លឺម៉ង់ បានប្រកាសបង្កើនថវិកាយោធាយ៉ាងខ្លាំងចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០២២ មក។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ការតាមដាននិន្នាការនេះគឺពាក់ព័ន្ធ ព្រោះការកើនឡើងនៃការចំណាយយោធានៅអាស៊ី ជាពិសេសរបស់ចិន និងវៀតណាម អាចមានឥទ្ធិពលដល់សន្តិសុខក្នុងតំបន់។ SIPRI ក៏បានកត់សម្គាល់ដែរថា ប្រទេសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមទាំងកម្ពុជា កំពុងបង្កើនការចំណាយយោធាដើម្បីធ្វើទំនើបកម្មកងទ័ព។

ការយល់ដឹងអំពីថវិកាយោធាជួយឲ្យពលរដ្ឋខ្មែរអាចវាយតម្លៃគោលនយោបាយរបស់រដ្ឋាភិបាល និងការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់ខ្លួនក្នុងការថែរក្សាសន្តិភាព និងអធិបតេយ្យភាព។